ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η ευθύνη για τη δημοκρατία

Τον τελευταίο καιρό παρακολουθούμε σχεδόν καθημερινά μια ανακατανομή ρόλων των
κατηγορουμένων για τις τρομοκρατικές πράξεις της 17Ν. Δύο πρόσωπα αναλαμβάνουν
να επωμισθούν το σύνολο των κατηγοριών επιχειρώντας να απαλλάξουν τους
υπόλοιπους. Η κίνηση αυτή εμφανίζεται από τους ίδιους σαν μια πολιτική πράξη.
Περιβάλλεται με ιδεολογικό μανδύα και επιστεγάζεται από την ανάληψη της
«πολιτικής ευθύνης» για την τρομοκρατική δράση.

Οι απόπειρες ανάληψης «πολιτικής ευθύνης», απ’ όσο γνωρίζω, δεν έχουν
συναντήσει αντίλογο, με εξαίρεση ένα καίριο άρθρο του Κώστα Μποτόπουλου στα
«ΝΕΑ» (14/9/02). Ο αντίλογος είναι πράγματι αναγκαίος: Είναι, απλώς, αδιανόητο
να αναγνωρισθεί στους τρομοκράτες οποιαδήποτε «πολιτική ευθύνη». Διότι, ενώ τα
πολιτικά εγκλήματα τιμωρούνται στη δημοκρατική πολιτεία από το εγκαθιδρυμένο
σύστημα δικαίου, η πολιτική ευθύνη αφορά σε πολιτικές πράξεις που εγγράφονται
μέσα στη λειτουργία του πολιτεύματος και κατά τούτο προϋποθέτουν τον σεβασμό
της δημοκρατίας.

Συνεπώς, πολιτική ευθύνη και εγκληματική πράξη είναι έννοιες ασύμβατες, ακόμα
και αν οι πράξεις αυτές χαρακτηρισθούν ως πολιτικά εγκλήματα. Η πολιτική
ευθύνη κρίνεται και καταλογίζεται από τους πολίτες με την άσκηση του
θεμελιακού δικαιώματός τους, της ψήφου. Πολιτικές ευθύνες υπέχουν τα πρόσωπα
που μετέχουν στον πολιτικό στίβο, όπως αυτός οριοθετείται από το Σύνταγμα.
Όμως, η ευθύνη για την τήρηση το Συντάγματος, δηλαδή του πλαισίου μέσα στο
οποίο η στάθμιση της πολιτικής ευθύνης είναι δυνατή, αποτελεί ευθύνη όλων των
πολιτών. Η ευθύνη για τη δημοκρατία ανήκει σε όλους μας. Πέρα και πάνω από την
πολιτική ευθύνη υπάρχει, λοιπόν, η ευθύνη του πολίτη απέναντι στο πολίτευμα.

Πριν από μερικές εβδομάδες, ο Κώστας Λαλιώτης πρότεινε η αποδοκιμασία της
τρομοκρατίας να αποτελέσει κεντρικό σύνθημα της πορείας για την επέτειο της
εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Η πρόταση επανέφερε στο προσκήνιο μια χρονίζουσα
οφειλή της ελληνικής κοινωνίας. Αυτή την ώρα είναι περισσότερο από ποτέ
επίκαιρη, γιατί επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας δεν είναι μόνο
ένα αστυνομικό ζήτημα.

Οι συζητήσεις που προκάλεσε η εξάρθρωση της τρομοκρατίας έφεραν στην επιφάνεια
υφέρπουσες αμφιβολίες για την ποιότητα και τις δυνατότητες της δημοκρατίας
μας. Στα ερωτήματα αυτά είναι καιρός να δοθεί ενσυνείδητη και ηχηρή απάντηση:
Οι θεσμικές κατακτήσεις της μεταπολίτευσης δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για
μια καλύτερη κοινωνία. Η βελτίωση της κοινωνίας είναι συνυφασμένη με τη
βελτίωση της δημοκρατίας. Στους δημοκρατικούς θεσμούς ενυπάρχει το δυναμικό
της βελτίωσής τους. Και γι’ αυτό η δημοκρατία, την οποία ως πολίτες έχουμε
υποχρέωση να διαφυλάσσουμε, συνιστά ταυτόχρονα μια συνεχή και ανοιχτή πρόκληση
προς όλους μας.

Είναι καιρός να διαδηλώσουμε την εμπιστοσύνη μας στο πολίτευμα. Απέναντι στις
προκλήσεις των ολοκληρωτισμών, σε απάντηση όσων διεκδικούν μια «πολιτική
ευθύνη» για την τρομοκρατία, να υπενθυμίσουμε συμβολικά, ως πολίτες, ότι
έχουμε αναλάβει και διατηρούμε την ευθύνη για τη δημοκρατία.

Η πρόταση Λαλιώτη θέτει τα πολιτικά κόμματα προ των δικών τους ευθυνών. Η
επιφυλακτική υποδοχή της από την Αριστερά είναι ενδεικτική μιας παθογένειας
που επιτείνει τη σύγχυση στην ελληνική κοινωνία. Όσοι επιμένουν να γενικεύουν
προκρίνοντας μια διαμαρτυρία ενάντια στην «τρομοκρατία των Αμερικανών»,
κινδυνεύουν να συναντήσουν αθέλητα αλλά και με τον πιο ατυχή τρόπο εκείνους
που επικαλούνται για τις εγκληματικές πράξεις τους την «ηθική αυτουργία των
παγκόσμιων τρομοκρατών Αμερικανών».

Ασφαλώς, η εθιμική κατάληξη της πορείας του Πολυτεχνείου στην αμερικανική
πρεσβεία είναι συνυφασμένη με την έκφραση ενός παραδοσιακού αντιαμερικανισμού.
Θα χρειαστεί να σκεφτούμε μήπως πρέπει να συνδέσουμε την αλλαγή του τόπου
προορισμού της πορείας με τη συνειδητοποίηση της εθνικής μας απ-εξάρτησης.

Ας πάρουμε μια ξεκάθαρη θέση: Η ομαλή λειτουργία της δημοκρατίας μας είναι
υπόθεση των Ελλήνων πολιτών και μόνο. Ας απορρίψουμε το αιώνιο άλλοθι μιας
ξένης επιβολής. Για να βελτιώσουμε τη δημοκρατία μας, πρέπει να θεραπεύσουμε
την πολιτική μας αυτοσυνείδηση.

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός είναι επίκουρος καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής
του Πανεπιστημίου Κρήτης