ΛΟΡΔΟΣ ΒΥΡΩΝ Μόνον εκτός Αγγλίας ερωτευόταν ανενδοίαστα

Ρίτσαρντ Τσάμπερλεν, Γκάμπριελ Μπερν, Τζέισον Πάτρικ. Μερικά από τα κινηματογραφικά πρόσωπα του αινιγματικού Λόρδου Βύρωνος

Πριν από την Έξοδο του Μεσολογγίου, ο Λόρδος Βύρων είχε κάνει τη δική του
έξοδο, το 1816, οπότε και έφυγε από την Αγγλία. Ωστόσο, φαίνεται να είχε
σχεδιάσει το ταξίδι αυτό ήδη από το 1809, όταν για πρώτη φορά ταξίδεψε στο
εξωτερικό. Περνώντας από την Πορτογαλία και την Ισπανία στην Αλβανία και την
Ελλάδα, ο Βύρων ενθουσιάστηκε από την ελευθερία τού να είναι ο εαυτός του, να
μπορεί να αγαπά και τα δύο φύλα χωρίς ντροπή.

Επιστρέφοντας στην Αγγλία, ήρθε κατά πρόσωπο με μία σειρά από συμφορές: πέθανε
η μητέρα του, έφυγαν πρόωρα από τη ζωή κάποιοι από τους πιο αγαπημένους φίλους
του, ενώ η έλλειψη χρημάτων τον υποχρέωσε να πουλήσει το σπίτι του. Η κακή
ψυχολογική του κατάσταση καθόλου δεν βοηθήθηκε από το γεγονός ότι η
αμφισεξουαλικότητά του έπρεπε να καταπιέζεται πάντα, ή να εκδηλώνεται κρυφίως,
μέσα σε τούτο το ελάχιστα φιλελεύθερο κλίμα της Αγγλίας.

Μία νέα σοβαρή βιογραφία του Λόρδου Βύρωνος – διότι υπάρχει και πλήθος μη
σοβαρών – βγήκε στην Αγγλία από τον οίκο J. Murray. Την υπογράφει η Φιόνα
Μακάρθι, η οποία έγραψε με συμπάθεια και ψυχραιμία. Αντίθετα με την επίσης
πρόσφατη βιογραφία τής Μπενίτα Άισλερ, η οποία περιγράφει τον Βύρωνα περίπου
σαν… Χάνιμπαλ Λέκτερ, έναν άνθρωπο δηλαδή του οποίου η ευφυής και
πολιτισμένη επιφάνεια έκρυβε ένα αχρείο τέρας. Υπό το φως της νέας βιογραφίας,
γράφει σε άρθρο της η Μιράντα Σέιμουρ στους «Sunday Times», αποκαλύπτεται το
βασικό λάθος της Άισλερ, που δεν είναι άλλο από το ότι εκλαμβάνει την ποίηση
σαν αυτοβιογραφία.

Βέβαια ο Βύρων είχε τη συνήθεια να βάζει ατόφια γεγονότα της ζωής του στο έργο
του. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί κανείς να κάνει τα ποιήματα φύλλο και
φτερό για να βρει αυτοβιογραφικά στοιχεία. Όταν ο Βύρων έγραφε για φρικτές
πράξεις και σκοτεινά μυστικά, δεν σημαίνει ότι προέβαινε σε εξομολόγηση. Η
Μακάρθι πιστεύει αυτό που λέει ο ίδιος, ότι είχε διαβάσει στην εφηβεία του
περισσότερα από 4.000 μυθιστορήματα, πολλά από τα οποία ήταν γοτθικές
ιστορίες.

Ο Βύρων είχε πει και ότι «δεν απέκρυψα ποτέ ούτε μία σκέψη που με
σκανδάλιζε». Κάτι που, πιθανόν, να οδήγησε τους εκτελεστές της διαθήκης του να
κάψουν τα απομνημονεύματά του, έναν μήνα μόλις μετά τον θάνατό του στο
Μεσολόγγι. Ο Τόμας Μουρ, ο οποίος ήταν ένας από εκείνους που τα πέταξαν στη
φωτιά, έγινε ο πρώτος βιογράφος του και παρήγαγε ένα κείμενο που μένει, ακόμη
και σήμερα, ένα πειστικό και συναρπαστικό ανάγνωσμα. Τα υπονοούμενα για
ρομαντικές φιλίες στο σχολείο και για τη θηλυκή πλευρά στη φύση του ήταν οι
μόνες νύξεις που ο Μουρ θεώρησε φρόνιμο να δοθούν από την αμφισεξουαλική ζωή
του βιογραφούμενου. Μέχρι που η εξαιρετική βιογραφία τού Λέσλι Μαρσάν, το
1950, έκανε τις υπόνοιες να γίνουν βεβαιότητες.

Από την εποχή του Μαρσάν, πολλά δοκίμια, μυθιστορήματα και βιογραφίες είχαν ως
αντικείμενο τον Λόρδο Βύρωνα. Μερικά κείμενα ήταν εντελώς ανόητα. Κάποιος, για
παράδειγμα, προσπαθούσε να μας πείσει ότι τα μαθήματα μποξ και ξιφασκίας που
έδινε, ήταν προκάλυμμα για άγριες κραιπάλες σε ανδρικά πορνεία. Φαίνεται πως η
τέχνη της βιογραφίας δεν προχώρησε και πολύ από την εποχή που λεγόταν ότι ο
Βύρων έπινε από το κρανίο μια ερωμένης του που είχε δολοφονήσει.

Η νέα βιογραφία έχει το προσόν ότι αναζητεί σχολαστικά την ιστορική αλήθεια
δίνοντας τον λόγο και στον ίδιο τον Βύρωνα.

Εξίσου σημαντικό, λέει το άρθρο της Μιράντας Σέιμουρ, είναι ότι αποδίδεται
δικαιοσύνη σε σχέση με την εξαιρετικά ώριμη συμπεριφορά του Λόρδου Βύρωνος
στους τελευταίους μήνες της ζωής του. Αποδίδει την πρέπουσα τιμή στον άνθρωπο
που, ενώ προσπαθούσε πάντα να διαφυλάξει το δικαίωμα στο να κρατάει μυστική
από όλους την ιδιωτική του ζωή, στο τέλος, με μια μεγαλειώδη ενέργεια, έκανε
τον εαυτό του προσιτό και διαθέσιμο στον καθένα, με μοναδική ελπίδα να
βοηθήσει την Ελλάδα να ελευθερωθεί. Δεν άφησε καμία αμφιβολία ότι έστω και αν
δεν έζησε έτσι, πέθανε σαν ήρωας.

Βιογραφίες στα ελληνικά

Στα ελληνικά κυκλοφορούν δύο βασικές βιογραφίες. Καταρχήν, η «εξαιρετική
βιογραφία» για την οποία γίνεται λόγος στο άρθρο. Πρόκειται για τις «Επιστολές
από την Ελλάδα», σε επιμέλεια του Λέσλι Α. Μαρσάν και μετάφραση του Δημοσθένη
Κούρτοβικ (εκδ. «Ιδεόγραμμα», σελ. 381, τιμή 24,41 ευρώ). Πρόκειται για
επιλογή των ελληνικού ενδιαφέροντος επιστολών, ανάμεσα στις 3.000 επιστολές
των 13 συνολικά τόμων. Το βιβλίο γράφτηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’70 και
κυκλοφόρησε στα ελληνικά στη δεκαετία του ’90.

Το 1952 πρωτοκυκλοφόρησε η άλλη κλασική βιογραφία, του ακαδημαϊκού Αντρέ
Μορουά. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 1997 (εκδ. «Ωκεανίδα», σελ. 479, τιμή: 15
ευρώ) σε μετάφραση Λήδας Παλαντίου.

Ποιήματα του Βύρωνος κυκλοφορούν από πολλούς εκδοτικούς οίκους. Ανάμεσά
τους και ο «Γκιαούρ», από τις εκδόσεις «Παρασκήνιο», 1997 (μτφ. Αικ. Δοσίου,
τιμή: 10,68 ευρώ). Όσο για τον «Βρυκόλακα» (εκδ. «Άγρα», 1994, μτφ. Λίλιαν
Δασκαλοπούλου, σελ. 118, τιμή: 7,50 ευρώ), πρόκειται για δύο νουβέλες τρόμου
που έγραψε ο Βύρων μαζί με τον Τζον Πολιντόρι και με τη συνεργασία του ζεύγους
Σέλεϊ.

INFO

Fiona MacCarthy, «Byron: Life and Legend», Εκδόσεις J. Murray, Τιμή: 20
στερλίνες (κάπου 30 ευρώ).