Ισλαμιστές με ευρωπαϊκό πρόσωπο

Λίγες ώρες προτού η Τουρκία να εκλέξει ένα κόμμα που οι ρίζες του
βρίσκονται στο ισλαμικό κίνημα και που ο αρχηγός του, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν
έχει καταδικασθεί για «πρόκληση θρησκευτικών παθών» και έχει χάσει το δικαίωμα
του εκλέγεσθαι, μια τουρκική εφημερίδα κυκλοφόρησε με τίτλο «Οι τέσσερις
καβαλάρηδες της Αποκάλυψης καλπάζουν προς την Τουρκία».

Οι πανηγυρισμοί. Υποστηρίκτριες του Ερντογάν γιορτάζουν την εκλογή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν

Η εφημερίδα δεν ταύτιζε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) με έναν από
τους καβαλάρηδες. Αλλά η πειραματική φύση μιας κυβέρνησης πρώην Ισλαμιστών
στην Τουρκία έχει τη δυναμική να κάνει ακόμα πιο πολύπλοκες τις ήδη σημαντικές
προκλήσεις που η χώρα και η ευρύτερη περιοχή αντιμετωπίζει πλέον: τον
επικείμενο πόλεμο στα σύνορα της Τουρκίας με το Ιράκ, την επικείμενη ένταξη
της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την ένταση που υπάρχει μεταξύ Τουρκίας και
Ε.Ε. αναφορικά με την αίτησή της να ορισθεί μια ημερομηνία για να ξεκινήσουν
οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις, και, φυσικά, το να μπορέσει η χώρα να εξέλθει
από τη χειρότερη ύφεση στην οποία έχει βυθισθεί από το 1945.

Οι χθεσινές εκλογές στην Τουρκία έχουν βυθίσει τη χώρα στην αβεβαιότητα,
ακριβώς τη στιγμή που η οικονομία της – η ανάπτυξη τής οποίας μειώθηκε κατά
10% πέρυσι – μόλις άρχιζε να ανακάμπτει χάρη σε ένα τριετές πρόγραμμα ύψους
16,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Το πρόγραμμα αυτό λοιπόν μόλις είχε αρχίσει να ευοδώνεται και η οικονομία
ξεκινούσε να ανακάμπτει με προβλεπόμενη ανάπτυξη για φέτος της τάξεως του 4%.
Αλλά ο μέσος Τούρκος είναι τόσο εξοργισμένος με την παραδοσιακή πολιτική ελίτ
της χώρας του για την διαφθορά και την οικονομική και πολιτική κρίση στην
οποία έχει περιέλθει η χώρα τα δύο τελευταία χρόνια, που ανέδειξε τους πρώην
Ισλαμιστές πρώτο κόμμα.

Οι ρίζες

Το ΑΚΡ, του οποίου ηγείται ο Ερντογάν, δημοφιλής πρώην δήμαρχος της
Κωνσταντινούπολης, είναι φτιαγμένο από τα συντρίμμια του Ισλαμικού Κόμματος
της Ευημερίας, το οποίο απαγορεύθηκε από τους στρατηγούς της Τουρκίας ύστερα
από μια σύντομη περίοδο το 1996- 1997 που ηγήθηκε μιας κυβέρνησης συνασπισμού.

Το κόμμα αυτό έχει βαθιές ρίζες στη συντηρητική και επαρχιακή Ανατολία, στους
φτωχούς των μεγάλων πόλεων και στους μικρομεσαίους επιχειρηματίες. Αυτή η τάξη
– που ξεπήδησε τα τελευταία είκοσι χρόνια – νιώθει πως είναι αποκλεισμένη από
την οικονομική αγορά της Τουρκίας, την οποία αντιμετωπίζει ώς «στημένη» προς
όφελος ορισμένων συγκροτημάτων.

Πάντως, ώς πρώην ποδοσφαιριστής, με την εξωτερική εμφάνιση πρωταγωνιστή
ταινιών της δεκαετίας του ’30, ο Ερντογάν δεν είναι χαρακτηριστική περίπτωση
ισλαμιστή ηγέτη. Όπως γράφουν οι «Times», ρίχνει κόκκινα γαρίφαλα στα
συγκεντρωμένα πλήθη των οπαδών του στις ομιλίες του, παρακινώντας ευσεβείς
γυναίκες με καλυμμένα τα κεφάλια τους με την ισλαμική μαντίλα, να ουρλιάζουν
σαν έφηβες.

Παρ’ όλα αυτά υπάρχει πλέον ορατή η πιθανότητα η Τουρκία να βυθιστεί σε
συνταγματικό χάος. Το Σύνταγμα της Τουρκίας γράφτηκε από ένα στρατιωτικό
καθεστώς κατά την δεκαετία του ’80. Πριν από τέσσερα χρόνια το Συνταγματικό
Δικαστήριο απαγόρευσε τη λειτουργία του Ισλαμικού Κόμματος της Ευημερίας. Το
ίδιο δικαστήριο ζητούσε τώρα να απαγορευθεί η λειτουργία και του ΑΚΡ.

Το χαμόγελο. Ο Ερντογάν καταθέτει την ψήφο του σε εκλογικό κέντρο της Κωνσταντινούπολης

Μπορεί βέβαια το κόμμα του Ερντογάν να βασίζεται σε ισλαμικές ρίζες, αλλά –
τουλάχιστον κατά τα φαινόμενα, το πρόγραμμα του ΑΚΡ είναι υπέρ της Ε.Ε. και
υπέρ του ΝΑΤΟ. Ο Ερντογάν δεσμεύεται ότι θα τηρήσει τις μεταρρυθμίσεις που
επέβαλε το πρόγραμμα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου – με μικροαλλαγές. Και
δεν κάνει τον παραμικρό λόγο για θρησκεία. Αλλά οι επικριτές του Ερντογάν
ισχυρίζονται ότι τώρα, μετά την εκλογική του νίκη, το ΑΚΡ θα επιχειρήσει να
εισάγει μια κρυμμένη ισλαμική ατζέντα.

«Δημοκρατικός συντηρητικός»

Σε όλες τις συνεντεύξεις που έχει δώσει ο Ερντογάν εντέχνως αποφεύγει τις
δύσκολες για τον ίδιο και το κόμμα του ερωτήσεις και χρησιμοποιεί σε κάθε
δήλωσή του τις λέξεις «κοσμικό κράτος» και «δημοκρατικό». Ισχυρίζεται ότι το
ΑΚΡ δεν είναι τίποτα άλλο από ένα ευρωπαϊκό κεντροδεξιό κόμμα,
αυτοπροσδιορίζεται ο ίδιος ώς «δημοκρατικός συντηρητικός» και δηλώνει ότι:
«Θέλω να κτίσω μια Τουρκία όπου τα δικαιώματα όλων των πολιτών γίνονται
σεβαστά και η οποία δεν χρειάζεται πλέον να ψάχνει για ξένη οικονομική
βοήθεια». Σε κάθε περίπτωση όμως, επισημαίνουν οι «Financial Times», η νέα
κυβέρνηση των πρώην Ισλαμιστών θα πρέπει, για να πετύχει, γρήγορα να
κατορθώσει να καθησυχάσει τις οικονομικές αγορές. Κάτι τέτοιο περιλαμβάνει τη
διαβεβαίωση ότι το πρόγραμμα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου θα τηρηθεί κατά
γράμμα και θα τηρηθούν και όλες οι δεσμεύσεις που το πρόγραμμα προβλέπει. Δεν
είναι τυχαίο εξάλλου το ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει σκόπιμα
καθυστερήσει το επόμενο πακέτο οικονομικής βοήθειας προς την Τουρκία, αξίας
1,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων, για μετά τις εκλογές.

«Δεν θέλω να γίνω πιόνι»

Ανάλυση της πολιτικής κατάστασης στην Τουρκία, καθώς και παράθεση των
προτεραιοτήτων που θα έχει το κόμμα του ως νέα κυβέρνηση έκανε, δύο μέρες πριν
από τις εκλογές, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε στην
ιταλική εφημερίδα «Κοριέρε ντέλα Σέρα».

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τονίζει ότι πρώτο μέλημα του κόμματός του στο
εσωτερικό της χώρας του, εάν εκλεγεί στην κυβέρνηση – πράγμα που έγινε – θα
είναι η καταπολέμηση της ανεργίας, η υπεράσπιση του κοινωνικού κράτους και η
εξάπλωση του οδικού δικτύου.

Φιλικότατος προς την Ευρωπαϊκή Ένωση μοιάζει στο άρθρο αυτό ο Ερντογάν, ο
οποίος τονίζει ότι θα αρχίσει αμέσως τις επισκέψεις σε όλες τις πρωτεύουσες
της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι θέλει να έχει ολοκληρώσει τις επισκέψεις πριν
από τη Σύνοδο Κορυφής της Κοπεγχάγης προκειμένου να υποστηρίξει την
αναγκαιότητα να δοθεί στην Τουρκία μια ημερομηνία έναρξης των
διαπραγματεύσεων.

Γράφει ότι είναι λανθασμένο να λέγεται πως το τουρκικό πολιτικό σύστημα δεν
αποδέχεται το κόμμα του. Τονίζει ότι θεωρεί πως οι Ένοπλες Δυνάμεις και οι
κρατικοί θεσμοί αποδέχονται το κόμμα όπως είναι.

Οι υποσχέσεις

Ο Ερντογάν αναφέρει ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Αχμέτ Νετζντέτ Σεζέρ θα
αποδεχθεί το πρόσωπο που θα επιλέξει το κόμμα του ως Πρωθυπουργό, ενώ τονίζει
ότι αρνείται να γίνει το πιόνι σε μια σύγκρουση την οποία δεν επιθυμεί κανείς.

Την ίδια πολιτική μη σύγκρουσης υπόσχεται ότι θα ακολουθήσει το κόμμα του και
για το πρόγραμμα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, όπου, όπως τονίζει, θα
συνεχίσει την πολιτική που ακολουθήθηκε έως τώρα και ζητεί μονάχα μερικές
τροποποιήσεις, οι οποίες υπαγορεύονται από την κατάσταση της χώρας.
Ισχυρίζεται ότι το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης είναι ένα κόμμα συντηρητικό
το οποίο δίνει μεγάλη σημασία στην οικογένεια και την ηθική, δεν έχει καμία
άμεση σχέση με το Ισλάμ και αγκαλιάζει όλο τον κόσμο.