Μεταπτυχιακά… τρίτης γενιάς

«Ο δρόμος δεν έχει σημασία. Μπορείτε να επιλέξετε όποιον θέλετε. Το
αποτέλεσμα μετράει: το να έχουν όλοι οι φοιτητές την ίδια ποιότητα
εκπαίδευσης. Κάντε το όπως νομίζετε, όπως ξέρετε, όπως λέει η παράδοσή σας.
Αλλά κάντε το, με στόχο να προσφέρετε ποιότητα».

Σε μερικές εβδομάδες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ανακοινώσει προγράμματα e-learning, με πολύ σημαντικές δυνατότητες. Η επίτροπος Viviane Reding επισημαίνει πως «η τεχνολογία δεν είναι αυτοσκοπός – είναι εργαλείο. Θέλουμε να το αξιοποιήσουμε για να φέρουμε σε επαφή σχολεία και Πανεπιστήμια διεθνώς, για να βελτιώσουμε την ποιότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας, σε όλες τις βαθμίδες»

Η Viniane Reding (Βίβιαν Ρέντινγκ), η Ευρωπαία υπεύθυνη επίτροπος για θέματα
εκπαίδευσης, μιλάει για την αξιολόγηση, την αποτίμηση της ποιότητας και τη
διαφάνεια των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Περιγράφει τα θεμέλια, για να
μπορέσουν να χτιστούν «ευρωπαϊκά κέντρα γνώσης».

Βρίσκεται στην Αθήνα για λίγες μόνο ημέρες, για συναντήσεις με τους υπουργούς
και τα στελέχη των υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού. Γοητευτική, επιβλητική,
χαμογελαστή και ήρεμη – παρά το εξαιρετικά πιεσμένο πρόγραμμά της – μίλησε στα
«ΝΕΑ» για το ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο του μέλλοντος, σχέδιο άμεσα εφαρμόσιμο
μέσα από το Erasmus World. Είναι το «συμπλήρωμα» του ευρωπαϊκού προγράμματος
ανταλλαγής φοιτητών, χάρη στο οποίο ταξίδεψαν πάνω από ένα εκατομμύριο νέοι,
κερδίζοντας τόσο την εμπειρία των σπουδών σε ξένο Πανεπιστήμιο όσο και αυτήν
της ζωής σε άλλη χώρας.

«Οι φοιτητές που είχαν αυτή την εμπειρία βρήκαν πολύ πιο γρήγορα δουλειά από
εκείνους που έμειναν εντός των τειχών», λέει η κ. Reding. «Αυτό δείχνει πως
υπάρχει αληθινή ανάγκη από την αγορά εργασίας, που λειτουργεί πια διεθνώς». To
Erasmus World απευθύνεται σε μεταπτυχιακούς φοιτητές – έχει ως στόχο την
απόκτηση μάστερ, με την υπογραφή πολλών συνεργαζόμενων ευρωπαϊκών
Πανεπιστημίων. «Τα Πανεπιστήμια επιλέγουν τους συνεργάτες και το πρόγραμμα
σπουδών που προσφέρουν. Οι φοιτητές μετακινούνται, ζουν στις διάφορες χώρες,
παίρνουν πτυχίο που έχει την εγγύηση των Πανεπιστημίων, και άρα την ευρεία
αναγνώρισή του». Ταξιδεύουν επίσης οι καθηγητές. Προβλέπεται χρηματοδότηση
ώστε να συμμετάσχουν επισκέπτες καθηγητές από ολόκληρο τον κόσμο. «Στόχος
είναι να δημιουργήσουμε ευρωπαϊκά κέντρα γνώσης, όπου φοιτητές εντός και εκτός
Ευρώπης θα βρουν εγγυημένη ποιότητα γνώσης, επιστημονική επάρκεια και την
ευκαιρία να γνωρίζουν την πραγματικότητα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, σε καθεμία
από τις χώρες της ηπείρου».

Είναι σίγουρη πως «η εποχή όπου ο καθένας μας ήταν νησί πέρασε, είμαστε ήδη
ήπειρος. Πρέπει να αξιοποιήσουμε το πλεονέκτημα που προσφέρουν τα θετικά
στοιχεία μας κι όχι να μένει ο καθένας στη γωνιά του». Γνωρίζει βέβαια πως
«ενώ η κοινωνία του 2002 δεν μοιάζει σε τίποτα με εκείνη του 1950, η εικόνα
της εκπαίδευσης παραμένει σε αρκετές χώρες στην εποχή εκείνη». Εντοπίζει όμως
αστείρευτη πηγή δύναμης στην ανταλλαγή εμπειρίας κι είναι αισιόδοξη πως μόνο
έτσι θα μπορέσουν να λυθούν τα προβλήματα και να υπάρξει πρόοδος.

Το Erasmus World κάνει επιτακτική την ανάγκη για ένα σύστημα αξιολόγησης και
των ελληνικών Πανεπιστημίων. «Είναι απαραίτητο να υπάρξει αξιολόγηση. Το όλο
εγχείρημα στηρίζεται στην ποιότητα και στη διαφάνεια. Ένα Πανεπιστήμιο δεν θα
είναι μέλος αυτής της μεγάλης ευρωπαϊκής οικογένειας, αν δεν μπορεί να
πιστοποιήσει την ποιότητά του. Η χώρα σας έχει πολύ καλούς επαγγελματίες, πολύ
καλούς επιστήμονες, πολύ καλούς καθηγητές – θα πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις
τους με αντίστοιχα καλούς συναδέλφους άλλων χωρών. Τα συστήματα αξιολόγησης
(όπως και όλα τα συστήματα) δεν δημιουργούνται για να εξισώσουν την
εκπαίδευση. Αντίθετα, χτίζονται για να προστατευθεί η ταυτότητα του κάθε
διαφορετικού συστήματος, για να δημιουργηθούν γέφυρες ανάμεσά τους». Δεν
υπάρχουν χώρες, λέει, που να αντιδρούν ή να αρνούνται τη διαδικασία της
αξιολόγησης. «Ορισμένα Πανεπιστήμια μόνο δηλώνουν απροθυμία, αλλά συνήθως
είναι αυτά που δεν έχουν ποιότητα. Γιατί όσοι έχουν, είναι περήφανοι, φωνάζουν
“ελάτε να δείτε τι μπορούμε να κάνουμε”. Συνειδητοποιούν πως όχι μόνο δεν
έχουν να χάσουν τίποτα, αλλά, αντίθετα, κερδίζουν διεθνή και άμεση
αναγνώριση».

Η πολιτισμική πολυμορφία, ο πλούτος της Ευρώπης

Στα εκπαιδευτικά θέματα, η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ολοκληρωθεί.
«Στις συναντήσεις υπουργών Παιδείας συμμετέχουν 15 χώρες όταν η συζήτηση αφορά
νομοθεσίες, και 30 όταν αφορά το μέλλον της εκπαίδευσης», λέει η Ευρωπαία
επίτροπος Viviane Reding. «Η στενή συνεργασία μάς βοηθάει να ενισχύσουμε και
την ίδια την πολιτισμική πολυμορφία στην Ευρώπη. Αυτός είναι ο πλούτος της
Ευρώπης, όχι το ευρώ». Η Ευρωπαία επίτροπος επιδιώκει τη διεύρυνση, την
κίνηση, την ανταλλαγή – στην εκπαίδευση και στην τέχνη. «Η πολιτισμική μας
ταυτότητα πρέπει να ενισχυθεί και να προστατευθεί, όχι όμως χτίζοντας τείχη.
Χρειάζεται να ενδυναμώσουμε τις ρίζες μας και στη συνέχεια να απλωθούμε προς
τα έξω, να δούμε την πολιτισμική ταυτότητα των άλλων, να την αναγνωρίζουμε, να
τη σεβαστούμε. Το αντάλλαγμα θα είναι σεβασμός και αποδοχή για τον δικό μας
πολιτισμό».

Ζητεί να… απενοχοποιήσουμε την κουλτούρα, να ανταλλάξουμε πολιτισμό. «Να
χτίσουμε γέφυρες. Οι δημιουργοί να έρθουν κοντά. Οι νέοι να μάθουν από τους
γείτονες. Όταν μιλάμε για εθνική ταυτότητα, με εθνικιστική διάθεση, το
αποτέλεσμα είναι αυτό που περιέγραψε ο Φρανσουά Μιτεράν σ’ εκείνη την
τελευταία καταπληκτική του ομιλία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: “θάνατος”.
Θάνατος της ίδιας της ταυτότητας, θάνατος της κοινωνίας. Η ταυτότητα ζει σε
αρμονία και συνεργασία με άλλες ταυτότητες. Είναι δυνατή από μόνη της, δεν
χρειάζεται τείχη. Είναι η ίδια πέτρα ικανή να χτίσει γέφυρες».

«Δεν μπορεί να υπάρξει συμβιβασμός με την ποιότητα»

«Η πολιτική μπορεί να διαφέρει από χώρα σε χώρα, η ποιότητα όμως όχι». Μόνο με
υπονοούμενα μπορεί να απαντήσει η επίτροπος Viaviane Reding, όταν η συζήτηση
φτάνει στις ελληνικές ιδιωτικές σχολές και στα κολέγια που συνεργάζονται με
ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια, χωρίς τα πτυχία τους να αναγνωρίζονται από το ΔΙΚΑΤΣΑ.
Δεν θα πει αν συμφωνεί ή διαφωνεί με την πρόσφατη «απειλή» του υπεύθυνου
επιτρόπου για θέματα εσωτερικού εμπορίου Frits Bolkestein (Φριτζ Βόλκενστάιν),
ότι η Ελλάδα κινδυνεύει να παραπεμφθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο γιατί η στάση
του ΔΙΚΑΤΣΑ είναι αντίθετη προς τις αρχές του εμπορικού ανταγωνισμού. Το
πρόσωπό της θα σκληρύνει κι η γλώσσα θα γίνει ξαφνικά «ξύλινη»: «Συζήτησα το
πρόβλημα με τον Έλληνα υπουργό Παιδείας και θα το δούμε πολύ σοβαρά».

– Πράγμα που σημαίνει…;

«Δεν μπορώ να μπω σε λεπτομέρειες».

– Είναι εμπορικό ή εκπαιδευτικό το πρόβλημα;

«Βάση είναι κι εδώ η ποιότητα», λέει, λύνοντας κάπως τη γλώσσα της. «Δεν
μπορεί να υπάρξει συμβιβασμός με την ποιότητα. Πάνω σ’ αυτήν χτίζουμε την
πολιτική μας. Η πολιτική μπορεί να διαφέρει από χώρα σε χώρα, η ποιότητα όμως
όχι. Αυτό είναι το θέμα που θα απασχολήσει συζητήσεις με τους υπουργούς
Παιδείας, στη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Θα δούμε
τα προβλήματα που μπορεί να ανακύψουν – εμπορικά ή άλλα. Θα αποφασίσουμε αν
θέλουμε να προστατεύσουμε την ποιότητα ή όχι. Αν ναι, οφείλουμε να πάρουμε
πολιτικά μέτρα. Και να συζητήσουμε, όχι με κάθε χώρα ξεχωριστά, αλλά όλοι
μαζί. Μόνο έτσι θα ξεπεραστεί το πρόβλημα».