ο υποψήφιος Πολύ μεράκι και ατέλειωτες ώρες δουλειάς

Σας ελκύει η «τέταρτη» εξουσία; Ονειρεύεστε να βρεθείτε μπροστά σε μία
κάμερα, πίσω από ένα μικρόφωνο ή να γράψετε τα «αποκλειστικά» σας ρεπορτάζ για
μία εφημερίδα; Δημοσιογράφος, λοιπόν, η επιθυμία σας και ετοιμάζεστε να κάνετε
την ανάλογη επιλογή σπουδών. Σας περιμένει, όμως, μακρύς και δύσκολος δρόμος,
καθώς η «εξωτερική εικόνα» του επαγγέλματος διαφέρει από την πραγματικότητα.

«Μια δουλειά που δεν μαθαίνεται από το γραφείο»

Ένας Ιταλός δημοσιογράφος ανέφερε για το επάγγελμα: «Κάθε πρωινό φέρνει ωραία
ή άσχημη την ιστορία του. Κι εσείς τρέχετε να τη ζήσετε και για τους άλλους».
Αυτή την περιγραφή επιλέγει και η γενική γραμματέας της ΕΣΗΕΑ, Νανά
Νταουντάκη, επισημαίνοντας πως «εξακολουθεί να ισχύει ακόμη και σ’ αυτή την
εποχή του άκρατου ανταγωνισμού και της ηλεκτρονικής τρέλας».

Ακόμη και στις μέρες μας, λοιπόν, κάθε πρωινό και ανεξάρτητα από την ψυχική
διάθεση ή τα προσωπικά προβλήματα, ο δημοσιογράφος καλείται – σχολιάζει η Ν.
Νταουντάκη – να βρίσκεται στις επάλξεις, παντού όπου υπάρχει είδηση. Η μόνη
διαφορά είναι, σύμφωνα με την ίδια, πως «παλαιότερα πιστεύαμε ότι η δουλειά
του δημοσιογράφου είναι το “να βρει και να φέρει στο φως την αλήθεια”, όπως
διαβάζαμε και στον Μπρεχτ, σήμερα φοβάμαι ότι συχνότερα η δουλειά του είναι να
σκηνοθετήσει την αλήθεια, ώστε να γίνει πιο εντυπωσιακό το σόου».

Περιορισμένες θέσεις

Πολύτιμοι σύμμαχοι για τον δημοσιογράφο είναι οι σπουδές και οι ξένες γλώσσες.
Αλλά δεν σε κάνουν δημοσιογράφο, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η γ.γ. της
Ένωσης. «Χρειάζεται να έχεις τα απαραίτητα προσόντα, το ταλέντο και το μεγάλο
ενδιαφέρον γι’ αυτή τη δουλειά, που θα μειώσουν τελικά και τις τρομακτικές
αντιξοότητες», υποστηρίζει, χωρίς να λησμονεί άλλη μία παράμετρο: τις
γνωριμίες, για «να βρεις τρόπο να τρυπώσεις σε κάποιο Μέσο». Δεδομένου μάλιστα
ότι, παρά την αύξηση των μέσων ενημέρωσης, «οι θέσεις παραμένουν
περιορισμένες». Ακόμη, όμως, κι αν κάποιος πληροί όλες αυτές τις προϋποθέσεις,
δεν πρέπει να ξεχνά τη βασικότερη: «Δημοσιογράφος, εν τέλει, γίνεσαι πάντα
στην πράξη».

Με αυτή την άποψη συμφωνεί απόλυτα και ο ταμίας της ΕΣΗΕΑ, Δημήτρης
Τσαλαπάτης. «Η δημοσιογραφία απαιτεί εκτός από γενικές γνώσεις και μία
εξειδίκευση· μα πάνω απ’ όλα δεν μαθαίνεται σε γραφεία», σημειώνει. Και
προσθέτει πως «το Α και το Ω της δημοσιογραφίας είναι το ρεπορτάζ». Όσον αφορά
τις σπουδές, που μπορεί να ακολουθήσει κάποιος, ο Δ. Τσαλαπάτης είναι
κατηγορηματικός: «Ούτε τα πανεπιστημιακά τμήματα ΜΜΕ και πολύ περισσότερο οι
ιδιωτικές σχολές βγάζουν δημοσιογράφους». Όπως διευκρινίζει, στο Πανεπιστήμιο
δίνονται κάποιες γενικές κατευθύνσεις, ενώ οι ιδιωτικές σχολές στη συντριπτική
τους πλειοψηφία εμπορεύονται το όνειρο.

Ο ίδιος καλεί όποιον δηλώνει πως επιθυμεί να γίνει δημοσιογράφος να απαντήσει
πρωτίστως στο «γιατί». «Έχει κάποιον δημοσιογράφο ως πρότυπο, θέλει να βγάλει
λεφτά, θέλει να είναι ο άνθρωπος που θα χτυπήσει την κοινωνική αδικία ή θα
παίξει κάποιο ρόλο;» είναι μερικά από τα ερωτήματα στα οποία θα πρέπει να
απαντήσουν – κατά τον Δ. Τσαλαπάτη – οι μελλοντικοί δημοσιογράφοι, δεδομένου
ότι δεν είναι μόνον το ταλέντο να γράψεις ένα κείμενο – «αυτό αποκτάται»
επισημαίνει – αλλά κυρίως «το μεράκι να γίνεις δημοσιογράφος και είναι
σημαντική υπόθεση να μείνεις και δημοσιογράφος».

Οι αρχές του επαγγέλματος

Όπως υποστηρίζει, είναι σημαντικό να παραμείνει κανείς κοντά στις βασικές
αρχές του επαγγέλματος. «Αποτελεί βασικό στοιχείο στο οποίο πρέπει να σταθούν
με ιερή ευλάβεια, και μακροπρόθεσμα αυτό θα τους κρατήσει στο επάγγελμα»,
υπογραμμίζει ο Δ. Τσαλαπάτης. «Μέσα σε ένα πολύ έντονα ανταγωνιστικό
περιβάλλον χρειάζεται μεγάλο θάρρος και δύναμη ψυχής για να πει κάποιος ότι η
ενημέρωση δεν είναι εμπόρευμα, και πρέπει να το λέει», προσθέτει και
αναφέρεται στο «μεγάλο στοίχημα που καλείται να κερδίσει ο δημοσιογράφος και ο
συνδικαλιστικός χώρος» και το οποίο δεν είναι άλλο από το «δικαίωμα άρνησης
απέναντι στον εργοδότη, στον ανταγωνισμό, που πολύ συχνά επιλέγει να αναδείξει
πράγματα που δεν είναι πάντα είδηση».

Ο ίδιος μιλάει για θέσεις απασχόλησης που κινδυνεύουν και υποστηρίζει πως η
άνθηση της αγοράς τις τελευταίες δεκαετίες – με τη μεταπολίτευση ήρθαν
περισσότερες εφημερίδες, το ’89 η ιδιωτική ραδιοφωνία και τηλεόραση και το ’98
η «τρέλα» του Χρηματιστηρίου οδήγησε σε νέα έντυπα – «έχει κάνει τον κύκλο
της». Υπάρχει, όμως, και η θετική διάσταση για όσους επιμένουν να ακολουθήσουν
τη δημοσιογραφία: «Η κρίση στο δημοσιογραφικό επάγγελμα είναι τέτοια και τόση
που όσα προσόντα και να έχει κανείς είναι πολύ δύσκολο να απασχοληθεί, αυτό
όμως το κάνει και πολύ ωραίο καθώς η όποια επιτυχία είναι και μία δικαίωση».

Συνδυασμός θεωρίας και πρακτικής

Αποφασίσατε να σπουδάσετε σε κάποιο πανεπιστημιακό τμήμα επικοινωνίας και
μέσων μαζικής ενημέρωσης. Καθηγητές των αντίστοιχων τμημάτων στο Πανεπιστήμιο
Αθηνών και στο Πάντειο Πανεπιστήμιο περιγράφουν τους στόχους κάθε τμήματος και
τα εφόδια που θα αποκτήσετε πριν βγείτε στην αγορά εργασίας. Στα δύο πρώτα
χρόνια φοίτησης προβλέπεται παρακολούθηση κοινών μαθημάτων για όλες τις
κατευθύνσεις, ενώ στα δύο επόμενα αρχίζει η εξειδίκευση. Με την ολοκλήρωση των
σπουδών ακολουθούν, συνήθως, κάποιοι μήνες πρακτικής άσκησης σε μέσα
ενημέρωσης.

«Εντοπίσαμε τις βασικές ελλείψεις κάποιου που επιθυμεί να γίνει δημοσιογράφος»
αναφέρει ο καθηγητής του Τμήματος Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του
Παντείου Πανεπιστημίου, Δ. Δημηρούλης, περιγράφοντας τον τρόπο που
διαμορφώθηκε το νέο πρόγραμμα σπουδών. «Και είδαμε πως η βασική έλλειψη δεν
αφορά τόσο την τεχνολογική προσέγγιση όσο στο μιλώ και γράφω» σημειώνει και
προσθέτει πως «υπάρχουν φοιτητές που ούτε να γράψουνε τεκμηριωμένα και
ολοκληρωμένα μπορούν ούτε να μιλήσουν με επιχειρήματα και οργανωμένη σκέψη».
Για τον λόγο αυτό στα δύο πρώτα χρόνια σπουδών δίνεται βάρος σε μαθήματα που
«τους βοηθάνε να μπουν στο νόημα, τους βάζουν σε ένα περιβάλλον γνώσης και
άσκησης». Στα δύο επόμενα χρόνια το επίκεντρο των μαθημάτων είναι το
εργαστήριο της κατεύθυνσης, στο οποίο διδάσκουν επαγγελματίες του χώρου και
πανεπιστημιακοί συμπληρώνουν με θεωρητικά μαθήματα.

Στόχος του προγράμματος σπουδών είναι «να βγάλει ανθρώπους, οι οποίοι να
κατανοούν τον κόσμο γύρω τους, να μπορούν να τον μεταδώσουν και να διαθέτουν
παράλληλα και ένα θεωρητικό υπόβαθρο» λέει ο αναπληρωτής καθηγητής του
Τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών,
Στέλιος Παπαθανασόπουλος.

«Η διδασκαλία γίνεται από έμπειρα στελέχη του ακαδημαϊκού και δημοσιογραφικού
χώρου και εισάγει τους φοιτητές στις τελευταίες εξελίξεις, στις νέες
τεχνολογίες και στα νέα δεδομένα του δημοσιογραφικού πεδίου, ο ίδιος αναφέρει.
Στο τμήμα λειτουργούν πολλά εργαστήρια , ενώ διαθέτει και «μία από τις πλέον
σύγχρονες βιβλιοθήκες για ΜΜΕ».

Δεν αρκεί να είστε κολλημένος με την μπάλα…

Είστε κολλημένος με την μπάλα και πιστεύετε πως το επάγγελμα του
αθλητικού ρεπόρτερ σας ταιριάζει «γάντι»; Υπάρχει ο κίνδυνος να βρεθείτε…
οφσάιντ!! «Πολλοί νομίζουν ότι επειδή παρακολουθούν ποδόσφαιρο, μπάσκετ ή
κάποιο άλλο άθλημα θα είναι εύκολο το αθλητικό ρεπορτάζ» αναφέρει ο υπεύθυνος
του αθλητικού τμήματος των «Νέων», Γιάννης Κιούσης. Διευκρινίζει, όμως, πως
«δεν σημαίνει ότι επειδή βλέπω μπάσκετ ή ποδόσφαιρο, έμαθα κιόλας.

Χρειάζεται πείσμα, γνώση σε βάθος και αγάπη για το αντικείμενο»,
υποστηρίζει. Και προσθέτει: «Θα πρέπει κανείς να έχει ευρεία γκάμα
ενδιαφερόντων και γνώσεων γύρω από πολλά ζητήματα, καθώς το αθλητικό ρεπορτάζ
περιλαμβάνει και αστυνομικό και πολιτικό και οικονομικό ρεπορτάζ και πολλά
άλλα». Ο Γ. Κιούσης τονίζει επίσης ότι «πρέπει να έχει ευρύτερη γνώμη και
άποψη για το τι συμβαίνει στην Ευρώπη, ιδίως εν όψει Ολυμπιακών, να ξέρει πως
πηγαίνει ο παγκόσμιος αθλητισμός. Σε κάθε περίπτωση – υπογραμμίζει – δεν
μπορείς να ασχοληθείς με κανένα τομέα, εάν δεν διαβάσεις πολύ».

Ωστόσο, δεν αρκούν αυτά. «Χρειάζεται να είναι επίμονος και να διαθέτει
γερό στομάχι», σημειώνει χαρακτηριστικά. «Θα πρέπει να γνωρίζει ότι στα πρώτα
χρόνια περισσότερο θα μαθαίνει, λιγότερο θα εισπράττει και μόνον εάν περάσουν
χρόνια μπορεί να αρχίσει να κερδίζει κάτι» λέει ο Γ. Κιούσης. «Σήμερα ειδικά –
αναφέρει – το αθλητικό ρεπορτάζ είναι ακόμη πιο δύσκολο, καθώς η ανάμειξη
ισχυρών οικονομικών παραγόντων απαιτεί πιο λεπτούς χειρισμούς». Ο ίδιος μιλάει
για εξαιρετικά ανταγωνιστικό χώρο, που απαιτεί να βρίσκεσαι σε εγρήγορση
συνεχώς και για ωράριο εργασίας όπου «ξεκινάς στις 8 το πρωί για ρεπορτάζ και
τελειώνεις στη μία τη νύχτα».

Όσο για τα ταξίδια που θεωρείται ότι απολαμβάνουν οι αθλητικοί συντάκτες
και αποτελούν για πολλούς κίνητρο ο Γ. Κιούσης υποστηρίζει πως πρόκειται για
στρεβλή εικόνα. «Απαιτείται πρώτα να αποκτηθούν εμπειρίες για πολλά χρόνια»
λέει και επισημαίνει χαρακτηριστικά: «Κανένας δημοσιογράφος δεν ξεκινάει να
γράφει το κύριο άρθρο της εφημερίδας, θα ξεκινήσει από χαμηλά και μετά θα
φτάσει εκεί, έτσι γίνεται και στο αθλητικό ρεπορτάζ».

Χρειάζεται πείρα, υποδομή και πολιτικό κριτήριο

«Υπάρχουν πολλά φανταχτερά στοιχεία, αλλά η πραγματικότητα βρίσκεται πίσω από
τις κουρτίνες». Με αυτή τη φράση ο επί χρόνια πολιτικός συντάκτης των «ΝΕΩΝ»,
Γιώργος Παπαχρήστος, περιγράφει πως η γοητεία που ασκεί συχνά αυτό το είδος
ρεπορτάζ κρύβει μία τελείως διαφορετική εικόνα. Αρχής γενομένης – όπως λέει –
από «τις ατελείωτες ώρες δουλειάς, χωρίς ωράριο και χωρίς περιθώρια να
προγραμματίσεις κάτι που να μην υπάρχει κίνδυνος να ανατραπεί».

Δεν είναι μόνον οι συσκέψεις, ο προγραμματισμός και οι αναθέσεις που γίνονται
το πρωί. «Δεν υπάρχει μεσημέρι, αφού όλα είναι κλεισμένα σε τραπέζια με
πολιτικούς, με τους οποίους έχεις τελικά περισσότερες σχέσεις παρά με την
οικογένειά σου», αναφέρει. Κάνει δε λόγο για «αναγκαία διαδικασία, δεδομένου
ότι αν δεν έχεις άμεση προσωπική επαφή με τους πολιτικούς, είναι δύσκολο να
βγάλεις κάποια είδηση». Και προσθέτει πως «πρέπει πρώτα απ’ όλα να κερδίσεις
την εμπιστοσύνη και αυτές οι σχέσεις δεν χτίζονται ως διά μαγείας». Εν
συνεχεία, «από τις 5 το απόγευμα ξεκινάει η δουλειά και όλα είναι θέμα τύχης»,
υποστηρίζει ο Γ. Παπαχρήστος και διευκρινίζει: «Εάν τελειώσεις νωρίς, είσαι
τυχερός, εάν συμβεί κάτι στην εφημερίδα, περιμένεις κάποια εξέλιξη ή σου
ζητήσουν κάτι επιπλέον, θα πας πίσω».

Για να γίνει κανείς πολιτικός συντάκτης θα πρέπει – σημειώνει – «σε μια
φυσιολογική εξέλιξη να περάσει από όλες τις βαθμίδες, από το ελεύθερο ρεπορτάζ
στο ρεπορτάζ κάποιου υπουργείου και μετά να μεταπηδήσει στο πολιτικό». Όπως
υποστηρίζει, εκτός από αρκετά χρόνια στο επάγγελμα, για να φτάσεις στο
πολιτικό ρεπορτάζ θα πρέπει επίσης «να έχεις υποδομές, να είσαι
πολιτικοποιημένος, να έχεις πείρα και γνώση για να μπορέσεις να δώσεις να
καταλάβει ο αναγνώστης τι γίνεται και στο παρασκήνιο». Ωστόσο, ο Γ.
Παπαχρήστος επισημαίνει ότι «παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια ανατροπή της
φυσιολογικής σειράς, με αποτέλεσμα να χρίονται πολιτικοί συντάκτες άτομα χωρίς
να έχουν υποδομή».

Μία από τις πιο δύσκολες πλευρές του πολιτικού ρεπορτάζ είναι, κατά τον Γ.
Παπαχρήστο, «να μην αφήνεις να χρωματίζει το κείμενο αυτό που πιστεύεις, να
κρατιέσαι αποστασιοποιημένος απ’ αυτό που πιστεύεις και που ψηφίζεις και όσο
γίνεται πιο αντικειμενικά να εκφράζεις αυτό που πιστεύει η πλειοψηφία ή
πραγματικά συμβαίνει». Εξίσου κρίσιμο είναι και το προσωπικό στοιχείο. «Θέλει
μεγάλη προσπάθεια η αντικειμενικότητα, θέλει να ξεριζώσεις το προσωπικό
στοιχείο για να μπορέσεις να κρίνεις», τονίζει.

Περιγράφοντας τη σχέση με τους πολιτικούς, ο Γ. Παπαχρήστος μιλάει για
αλληλοτροφοδοτούμενη σχέση και για σχέση ισχυρή από την οποία δύσκολα μπορεί
κανείς να ξεφύγει. «Λέγεται πως εάν δεν υπήρχαν οι πολιτικοί δεν θα υπήρχαν
και οι πολιτικοί συντάκτες, πολλές φορές όμως ισχύει και το αντίστροφο, δηλαδή
εάν δεν υπήρχαν οι πολιτικοί συντάκτες δεν θα υπήρχαν και πολλοί πολιτικοί»,
αναφέρει χαρακτηριστικά. Στο σημείο αυτό, ωστόσο, διακρίνει μία μεγάλη παγίδα,
όταν οι δημοσιογράφοι θεωρούν πως εάν ήταν υπουργοί θα πορεύονταν καλύτερα. «Ο
δημοσιογράφος νομίζει πως είναι το κέντρο της γης, θεωρούμε ότι επειδή έχουμε
άμεση πρόσβαση στο Μέσο, είμαστε παντογνώστες», τονίζει ο Γ. Παπαχρήστος.

Την ίδια στιγμή, «ο κόσμος δεν έχει πολύ καλή γνώμη για τους πολιτικούς
συντάκτες, γιατί θεωρεί ότι είναι ίδιοι με τους πολιτικούς», αναφέρει, ενώ δεν
παραλείπει να επισημάνει πως «υπάρχει καχυποψία λόγω στενής επαφής με την
εξουσία». Ακόμη και μεταξύ συναδέλφων, αφού όπως κατάλαβε με τον καιρό ο Γ.
Παπαχρήστος «σε αυτή τη δουλειά δεν χρωστάει κανένας καλό λόγο σε άλλον,
σπανίως θα ακούσεις από συνάδελφο να σου λέει “τι καλά τα έγραψες”». Και μέσα
από την πολυετή εμπειρία του, ο ίδιος έχει καταλήξει: «Η δουλειά αυτή είναι
όπως μια λάμπα νέον μέσα στη νύχτα. Μαζεύει γύρω της οτιδήποτε πετάει, από
πεταλούδες μέχρι ενοχλητικά κουνούπια».