ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εκπαιδευτικές ανισότητες

Το σχολείο και η εκπαιδευτική διαδικασία εμπεριέχουν ποικίλες εμπειρίες και
καταστάσεις τις οποίες τα παιδιά πρέπει να είναι σε θέση για τους σκοπούς της
μάθησης να τις χειρίζονται με επιτυχία και αποτελεσματικότητα. Ο επιτυχής όμως
χειρισμός προϋποθέτει την ύπαρξη μερικών βασικών και σχετικών με την μάθηση
αξιών, ικανοτήτων και δεξιοτήτων. Αν αυτές οι ικανότητες και δεξιότητες έχουν
θεμελιωθεί ικανοποιητικά κατά την κοινωνικοποίηση του παιδιού, διευκολύνουν τη
μαθησιακή διαδικασία, ενώ, αντίθετα, ελλείψεις σημαντικές σ’
αυτές τις περιοχές μπλοκάρουν τη δυνατότητα των παιδιών να τη
χειριστούν με επιτυχία και έτσι να μάθουν.

Όταν το σχολείο κατηγορεί έναν μαθητή ως τεμπέλη και αδιάφορο, βρίσκει μια
εύκολη 7διέξοδο για να ξεφύγει από το πραγματικό πρόβλημα και να αναζητήσει τι
κρύβεται πίσω από την «τεμπελιά» του παιδιού.

Να επισημάνουμε, κατ’ αρχήν, ότι μέσα στην ίδια σχολική τάξη μπορεί να
βρίσκονται ακόμη και παιδιά που κανονικά θα έπρεπε να υπάγονται στην ειδική
αγωγή. Υπάρχουν, δηλαδή, παιδιά των οποίων η αποτυχία προσαρμογής στο σχολείο
έχει αντικειμενικά αίτια.

Αν εξαιρέσουμε τις παθολογικές καταστάσεις, θα βρούμε σε κάθε σχεδόν σχολική
αίθουσα μια ομάδα «κακών», όπως χαρακτηρίζονται, μαθητών. Μαθητών που
θεωρούνται ότι «δεν παίρνουν τα γράμματα» και που κατηγορούνται ως
«αδιάφοροι». Κάθονται συνήθως στα τελευταία θρανία, σπάνια παρακολουθούν και
σπανιότερα συμμετέχουν στο μάθημα.

Τι κρύβεται πίσω από αυτούς τους μαθητές; Συνήθως γονείς «ανεπαρκείς,
αδιάφοροι, αδύναμοι», περιβάλλοντα φτωχά, ανίσχυρα, μειονεκτικά, με χαμηλές
προσδοκίες, αδιαφορία – μοιρολατρεία, αποθάρρυνση, άγνοια. Όλα δείχνουν ότι η
σχολική αποτυχία και η αδιαφορία είναι φαινόμενο μαζικό και κοινωνικά
επιλεκτικό δεδομένου ότι πλήττει κυρίως τους μαθητές που προέρχονται από
τα χαμηλότερα στην κοινωνική ιεραρχία στρώματα. Παιδιά των οποίων η μαθησιακή
κατάσταση μπλοκάρεται από ελλείψεις στον ψυχολογικό, κοινωνικό και νοητικό
εξοπλισμό τους, που είναι αποτέλεσμα της κοινωνικοποίησής τους σε ένα μη
«μορφωσιογόνο» οικογενειακό περιβάλλον.

Απέναντι στην πραγματικότητα της διαφοροποίησης των μαθητών (μαθητές από
πλούσιο και μορφωμένο περιβάλλον – μαθητές από αμόρφωτο και φτωχό περιβάλλον)
το σχολείο ορθώνεται ισοπεδωτικό, μονολιθικό, άκαμπτο. Το σχολείο με
τις δικές του αξίες, συνθήκες, πρακτικές, απαιτήσεις, ζητάει από ένα
ανομοιογενές μαθητικό σύνολο τις ίδιες επιδόσεις, ιδιότητες, ικανότητες.

Η κυρίαρχη λογική: Αν οι μαθητές δεν συμμετέχουν στον ίδιο βαθμό στη
διδακτική διαδικασία και δεν επωφελούνται το ίδιο από το εκπαιδευτικό σύστημα,
η ευθύνη είναι ολοκληρωτικά δική τους.

Μιλάμε, λοιπόν, για ένα σχολείο που αγνοεί τις μορφωτικές ανισότητες, βραβεύει
τη μορφωτική κληρονομιά, μεταμορφώνει τις μη ευνοημένες καταστάσεις (μαθητές
από λαϊκά στρώματα, υποβαθμισμένες περιοχές) σε ανεπιτηδειότητα, ασχετοσύνη,
κατωτερότητα φυσική. Το σχολείο, αντιμετωπίζοντας όλους τους μαθητευόμενους,
όσο άνισοι κι αν είναι μεταξύ τους, σαν ίσους ως προς τα δικαιώματα και τις
υποχρεώσεις, ουσιαστικά, στην πράξη, επικυρώνει με το βάρος της εγκυρότητάς
του τις αρχικές ανισότητες.

Έτσι, βέβαια, κάτω από το βάρος αυτής της λειτουργίας, γίνεται κατανοητή η
ανικανότητα του σχολείου να ελευθερώσει την επίδοση του μαθητή από τις
επιδράσεις του οικογενειακού περιβάλλοντος και των χαρακτηριστικών που το
συνθέτουν.

Το ίδιο το σχολικό σύστημα αποδίδει λανθασμένα τη διαφοροποίηση των παιδιών
στις σχολικές επιδόσεις στις ελλείψεις τους ή στα πλεονεκτήματά τους και όχι
στη δική του ανικανότητα να προσφέρει στον καθένα ό,τι χρειάζεται.

Το σχολείο, ρίχνοντας το βάρος του στη λειτουργία της επιλογής,
επικεντρώνει τον ρόλο του όχι στην με κάθε τρόπο προσπάθεια παροχής βασικών
προσόντων και εφοδίων σε όλους τους μαθητές, αλλά ξεχωρίζοντας την ήρα από
το σιτάρι, ουσιαστικά, διχοτομεί και τριχοτομεί τον μαθητικό πληθυσμό
στους «άριστους», στους «μέτριους» και στους «κακούς», αυτούς που «δεν
παίρνουν τα γράμματα».

Παράλληλα, ενώ τα συμβαλλόμενα υποκείμενα της σχολικής επίδοσης αρχίζουν από
τους στόχους – προσανατολισμούς του σχολικού συστήματος, την υποδομή του
σχολείου, τα αναλυτικά προγράμματα, την καταλληλότητα των βιβλίων, την
ποιότητα της διδασκαλίας, τους ρυθμούς της διδασκαλίας και φτάνουν μέχρι την
ποιότητα της εκπαίδευσης – επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, την επαρκή
μισθοδοσία τους κ.λπ., οι ευθύνες για τη σχολική αποτυχία επικεντρώνονται
αποκλειστικά στον μαθητή. Με αυτή την ταχυδακτυλουργική μετατόπιση της ευθύνης
από το ζεύγος της παιδαγωγικής αλληλεπίδρασης στο ένα άκρο της (τον μαθητή),
το σχολείο δηλώνει επίσημα ότι ο μαθητής και μόνο αυτός ευθύνεται για τη
σχολική αποτυχία, αθωώνοντας παράλληλα την εκπαιδευτική πολιτική και βεβαίως
την κοινωνική ανισότητα που λιπαίνει το έδαφος της σχολικής αποτυχίας.