Νόμπελ… διά του τρία

Το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής 2002 απονεμήθηκε σήμερα από κοινού στον Αμερικανό
Ρέιμοντ Ντέιβις Τζούνιορ και στον Ιάπωνα Μασατόσι Κοσίμπα και στον ιταλικής
καταγωγής Αμερικανό Ρικάρντο Τζακόνι για τις εργασίες τους στην αστροφυσική
«οι οποίες άλλαξαν την αντίληψή μας για το Σύμπαν».

Οι βραβευθέντες. Από αριστερά, Ρέιμοντ Ντέιβις Τζούνιορ, Μασατόσι Κοσίμπα, Ρικάρντο Τζακόνι

Οι Ντέιβις και Κοσίμπα βραβεύτηκαν «για τις πρωτοποριακές εργασίες τους στον
τομέα της αστροφυσικής, οι οποίες οδήγησαν στην ανακάλυψη κοσμικών πηγών
ακτίνων Χ», διευκρίνισε η Βασιλική Ακαδημία Επιστημών της Σουηδίας που
απονέμει το βραβείο. «Οι φετινοί Νομπελίστες της Φυσικής χρησιμοποίησαν τα πιο
μικρά στοιχεία του Σύμπαντος για να βελτιώσουν την κατανόησή μας για τα πιο
μεγάλα: τον Ήλιο, τους αστέρες, τους γαλαξίες και τα σουπερνόβα. Αυτές οι νέες
γνώσεις άλλαξαν την αντίληψή μας για το Σύμπαν», πρόσθεσε η Ακαδημία.

Ο Ρέιμοντ Ντέιβις Τζούνιορ κατασκεύασε έναν εντελώς νέο ανιχνευτή των
νετρίνων, των υποθετικών σωματιδίων που σχηματίζονται κατά τη διαδικασία της
σύντηξης στον Ήλιο και στους άλλους αστέρες. Η ύπαρξη των νετρίνων είχε
προβλεφθεί ήδη από το 1930 από τον Βόλφγκανγκ Πάουλι (Νόμπελ 1945), αλλά
χρειάστηκαν 25 χρόνια για να αποδειχθεί (από τον Φρέντερικ Ρέινς, Νόμπελ
1995). Αυτό συνέβη επειδή τα μυστηριώδη αυτά σωματίδια, τα οποία σχηματίζονται
κατά τη διαδικασία σύντηξης στον Ήλιο και στους άλλους αστέρες όταν το
υδρογόνο μετατρέπεται σε ήλιο, δεν αντιδρούν με την ύλη και είναι έτσι δύσκολο
να εντοπιστούν. Για παράδειγμα, χιλιάδες δισεκατομμύρια νετρίνα περνούν από
μέσα μας κάθε δευτερόλεπτο χωρίς να το αντιληφθούμε. Ο Ρέιμοντ Ντέιβις
Τζούνιορ κατασκεύασε έναν εντελώς νέο ανιχνευτή, μια γιγάντια δεξαμενή γεμάτη
με 600 τόνους υγρό, η οποία τοποθετήθηκε σ’ ένα ορυχείο. «Σε μια περίοδο
τριάντα ετών, κατάφερε να παγιδεύσει 2.000 ηλιακά νετρίνα, καταδεικνύοντας
έτσι ότι η ηλιακή ενέργεια προέρχεται από τη σύντηξη», αναφέρεται στην
ανακοίνωση της Βασιλικής Ακαδημίας. Μια ομάδα ερευνητών υπό τη διεύθυνση του
Μασατόσι Κοσίμπα επιβεβαίωσε στη συνέχεια τα αποτελέσματα του Ντέιβις
χρησιμοποιώντας έναν άλλο γιγάντιο ανιχνευτή. Στις 23 Φεβρουαρίου 1987
κατάφεραν επίσης να ανιχνεύσουν νετρίνα από την έκρηξη ενός μακρινού
σουπερνόβα. Συνολικά από τις εργασίες τους «προέκυψαν αναπάντεχες ανακαλύψεις
και δημιουργήθηκε ένας νέος και πολύ δραστήριος ερευνητικός τομέας: η
αστρονομία των νετρίνων», διευκρίνισε η Ακαδημία.

Ο Ήλιος και τα αστέρια

Ο Ρικάρντο Τζακόνι επινόησε μια συσκευή που του επέτρεψε να ανακαλύψει την
πρώτη πηγή ακτίνων Χ εκτός του ηλιακού μας συστήματος. Ο Ήλιος και όλοι οι
άλλοι αστέρες εκπέμπουν ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία σε διάφορα μήκη κύματος –
ορατό και αόρατο φως, δηλαδή ακτίνες Χ. Για να ερευνηθεί η κοσμική ακτινοβολία
Χ, η οποία απορροφάται από την ατμόσφαιρα της Γης, είναι απαραίτητο να
τοποθετηθούν εργαλεία στο Διάστημα και ο Τζακόνι κατασκεύασε τέτοια εργαλεία.
Υπήρξε επίσης ο πρώτος, σύμφωνα με την Ακαδημία, που διαπίστωσε ότι στο Σύμπαν
υπάρχει περιρρέουσα ακτινοβολία Χ. Κατασκεύασε τα πρώτα τηλεσκόπια ακτίνων Χ,
τα οποία μας προσέφεραν εντελώς νέες και ευκρινείς εικόνες του Σύμπαντος. Η
συμβολή του στην ανάπτυξη των συσκευών αυτών γέννησε την αστρονομία των
ακτίνων Χ.

Οι τρεις νομπελίστες θα μοιραστούν 10 εκατομμύρια σουηδικές κορόνες (1,1
εκατομμύριο ευρώ), τα μισά από τα οποία θα πάρουν οι Ντέιβις και Κοσίμπα και
τα μισά ο Τζακόνι.

Ποιοι είναι οι φετινοί νομπελίστες της Φυσικής

1. Ρέιμοντ Ντέιβις. 87 χρόνων, είναι διπλωματούχος του Πανεπιστημίου
του Γέιλ (πήρε το διδακτορικό του το 1942). Είναι επίτιμος καθηγητής του
Τμήματος Φυσικής και Αστρονομίας του Πανεπιστημίου της Πενσιλβανίας.

2. Μασατόσι Κοσίμπα. 76 χρόνων, είναι διπλωματούχος του Πανεπιστημίου
του Ρότσεστερ, στην αμερικανική Πολιτεία της Νέας Υόρκης (πήρε το διδακτορικό
του το 1955). Είναι επίτιμος καθηγητής του Διεθνούς Κέντρου Φυσικής των
Στοιχειωδών Σωματιδίων, στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο.

3. Ρικάρντο Τζακόνι. 71 χρόνων, ιταλικής καταγωγής Αμερικανός πολίτης,
είναι διπλωματούχος του Πανεπιστημίου του Μιλάνου (πήρε το διδακτορικό του το
1954). Διευθύνει τα Ενωμένα Πανεπιστήμια στην Ουάσιγκτον.