Ένα ακόμα Βuena Vista Social Club;

Οι Σενεγαλέζοι της Baobab έζησαν για αρκετά χρόνια στη λήθη (η Orchestra διαλύθηκε στα μέσα της δεκαετίας του ’80). Μετά την επανακυκλοφορία ενός σχεδόν ξεχασμένου δίσκου τους, η Wοrld Circuit πέτυχε και την «επανένωση» της ορχήστρας, εξασφαλίζοντάς της και διεθνή περιοδεία

Η βρετανική δισκογραφική εταιρεία World Circuit είναι μία από τις
σημαντικότερες στον χώρο της λεγόμενης World Music. Στον κατάλογό της
περιλαμβάνονται μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες δισκογραφικές δουλειές
σπουδαίων καλλιτεχνών, όπως της Μαλινέζας Oumou Sangare ή του Σενεγαλέζου
Cheikh Lo.

Εκείνο όμως που, αναμφισβήτητα, της έχει ήδη εξασφαλίσει μια περίοπτη θέση
στην ιστορία της παγκόσμιας δισκογραφίας είναι η τεράστια επιτυχία (και
εισπρακτική) του εγχειρήματος «Buena Vista Social Club» και των παρελκομένων
του. Μετά τη γοητευτική συνάντηση των ογδοντάχρονων Κουβανών βετεράνων της
μουσικής – ηθικός αυτουργός της οποίας υπήρξε ο Αμερικανός κιθαρίστας Ry
Cooder – το επιτελείο της World Circuit επαναλαμβάνει μια συνταγή που, εκ των
πραγμάτων, θεωρείται επιτυχημένη: Σειρά έχουν τώρα οι ηλικιωμένοι Σενεγαλέζοι
της Orchestra Baobab.

Πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά μουσικά σχήματα που σημάδεψαν το
πέρασμα της σενεγαλέζικης μουσικής από την επιρροή που άσκησε πάνω της η
αφροκουβανέζικη μουσική (λειτούργησε σαν δίοδος προς την αναζήτηση και
επεξεργασία των μουσικών αφρικάνικων νεωτερισμών) μέχρι τον προσδιορισμό μιας
σύγχρονης μουσικής ταυτότητας. Ο Σενεγαλέζος «super star» Youssou N’Dour θα
μπορούσε να θεωρηθεί το «τελικό προϊόν» αυτής της διαδικασίας. Είναι γεγονός
ότι η Orchestra Baobab από τις αρχές του ’70 μέχρι και τα μέσα του ’80
εξέφρασε, κατά κάποιον τρόπο, την αστικοποίηση στη Σενεγάλη, αλλά και με την
έξοδό της στην Ευρώπη τους Σενεγαλέζους μετανάστες ιδιαίτερα της γαλλικής
πρωτεύουσας. Εκεί, άλλωστε, πραγματοποιήθηκαν οι περίφημες ηχογραφήσεις της το
’82, τις οποίες επανακυκλοφορεί, ολοκληρωμένες, φέτος η World Circuit.

Οι αναλογίες. Όπως οι Κουβανοί της Buena Vista, έτσι και οι Σενεγαλέζοι
της Baobab έζησαν για αρκετά χρόνια στη λήθη (η Orchestra Baobab διαλύθηκε στα
μέσα της δεκαετίας του ’80). Αμέσως μετά την επανακυκλοφορία ενός σχεδόν
ξεχασμένου δίσκου της ορχήστρας, η Wοrld Circuit πέτυχε και την «επανένωση»
των μελών της, εξασφαλίζοντάς τους, μάλιστα, μια διεθνή περιοδεία που θα
αρχίσει φέτος τον χειμώνα και θα συνοδευτεί με έναν «ολοκαίνουργιο» δίσκο, την
παραγωγή του οποίου έχει αναλάβει ο συμπατριώτης τους Youssou N’Dour.

Κουβανοί τότε και Σενεγαλέζοι τώρα, αλλά πολύ κοντά στον κουβανέζικο ήχο,
ηλικιωμένοι κι αυτοί και ξεχασμένοι επίσης. Αυτή τη φορά, όμως, δεν έχουμε
απλώς τη συνάντηση στο στούντιο και επί σκηνής των παππούδων της Buena Vista
Social Club αλλά και την «αναγέννηση» μιας παλιάς ορχήστρας γύρω από την οποία
μάλιστα επιχειρείται να ξαναζωντανέψει και ένας μύθος που πολύ λίγο
αντιστοιχεί στη σημερινή μουσική πραγματικότητα. Δεν είναι, άλλωστε, η πρώτη
φορά που το δισκογραφικό marketing προσπαθεί να εξωραΐσει μια προσοδοφόρο
πεπατημένη.

Η επανέκδοση των ιστορικών ηχογραφήσεων της Orchestra Baobab είναι,
αναμφισβήτητα, σημαντική γιατί συμβάλλει στη σύνθεση του πολύχρωμου παζλ της
αφρικάνικης μουσικής σκηνής των τελευταίων είκοσι χρόνων. Ακούγοντας όμως και
τον «ολοκαίνουργιο» δίσκο «Specialists in all styles», που ουσιαστικά
αναπαράγει την εποχή της αφροκουβανέζικης επιρροής, έχουμε την αίσθηση ότι η
συγκεκριμένη δισκογραφική εταιρεία (και βέβαια δεν είναι η μόνη) ρέπει προς τη
φετιχοποίηση του «παλιού» που την οδηγεί σε μια μυωπική στάση απέναντι στις
καινούργιες τάσεις της αφρικάνικης μουσικής. Μας έρχεται λοιπόν ακόμα μια φορά
στο μυαλό η αιχμηρή κριτική του David Byrne (σ’ εκείνο το πολυσυζητημένο πλέον
άρθρο του στους «New York Times») για τον ιδεολογικό μηχανισμό που επινόησε
τον όρο World Music για να οριοθετήσει το «Εμείς» από το «Εκείνοι».

«Πίσω από τη δυτική εμμονή για την “αναζήτηση της αυθεντικότητας” (“Εκείνων”,
βέβαια)», γράφει ο David Byrne, «αναπαράγεται το στερεότυπο ότι η εξωτική
παραδοσιακή μουσική είναι πιο “τίμια”, και απευθύνεται στα “πραγματικά
συναισθήματα” των ακροατών, απ’ ό,τι μια μουσική φτιαγμένη από νεολαίους που
φορούν τζιν και εκφράζονται με hip hop και rap λεξιλόγια. Στο βασίλειο λοιπόν
του εξωτισμού, εκεί όπου καλείται να ζήσει, έστω και “εξ ακοής”, ο δυτικός
καταναλωτής, πρέπει όλα να είναι εφησυχαστικά, γλυκούτσικα, νοσταλγικά και
κυρίως να μην του μοιάζουν».

Κι όμως, πέρα από τις προσπάθειες «επαναφολκλοροποίησης» της Μουσικής του
Τρίτου Κόσμου, ίσως να χρειάζεται να στρέψουμε περισσότερο τα αυτιά μας στα
ολοζώντανα μουσικά σχήματα της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής που μιλάνε
με μια σημερινή γλώσσα για την καθημερινότητά τους, μειώνοντας, πραγματικά,
την απόσταση ανάμεσα στο «Εμείς» και το «Εκείνοι». Γιατί για εμάς, αυτό είναι
το ζητούμενο.

INFO

Κυκλοφορεί από τη World Circuit, που διανέμεται συστηματικά στην Ελλάδα, το
διπλό cd με τις πλήρεις ιστορικές ηχογραφήσεις της Orchestra Baobab στο Παρίσι
το ’82 «Pirates Choice» (τιμή: 32,30 ευρώ) και το καινούργιο cd της ορχήστρας
με τίτλο «Specialists in all styles».