«Στον αέρα» η επένδυση του ΟΤΕ στη Ρουμανία

Ολόκληρη η επένδυση του ΟΤΕ στη Ρουμανία κινδυνεύει να τιναχτεί στον αέρα,
καθώς η ρουμανική πλευρά – άγνωστο μέχρι στιγμής για ποιους λόγους – εξωθεί τα
πράγματα στα άκρα, χωρίς να δέχεται τις λύσεις που προτείνουν τα διοικητικά
στελέχη του ελληνικού Οργανισμού.

Η ρουμανική επιχείρηση τηλεπικοινωνιών αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά
προβλήματα και για να «αναρρώσει» εκτιμάται ότι απαιτούνται πάνω από 500
εκατομμύρια δολάρια. Περίπου 200 εκατομμύρια δολάρια απαιτούνται μόνο για την
«ανάσταση» της θυγατρικής εταιρείας κινητής τηλεφωνίας στη Ρουμανία, Cosmorοm.

Ο ΟΤΕ προτείνει ως μοναδική λύση την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της
Romtelecom, μέσω της οποίας προσδοκά να αυξήσει το ποσοστό του σε επίπεδα
υψηλότερα του 51% (από 35% που είναι σήμερα), καταβάλλοντας από την πλευρά του
το ποσό των 200 εκατομμυρίων δολαρίων.

Όμως, οι Ρουμάνοι «τραβάνε το σχοινί», λέγοντας καταρχήν ότι οι «ξένοι
επενδυτές» (ΟΤΕ) απέτυχαν και επιβάλλεται το πέρασμα του ελέγχου της εταιρείας
ξανά στα χέρια του Δημοσίου. Μάλιστα, πρόσφατα ψήφισαν νόμο που δίνει τη
δυνατότητα εγκατάστασης νέου μάνατζμεντ στη Romtelecom, υπό τη λογική της
αναγκαστικής διαχείρισής της.

Πάντως, υπό την πίεση κυρίως ξένων τραπεζών και χωρίς να δεσμεύονται επίσημα,
διάφορα σενάρια διαρρέουν (από χθες), σύμφωνα με τα οποία εξετάζουν το
ενδεχόμενο συμμετοχής τους στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Romtelecom.
Όμως, σε καμιά περίπτωση δεν συμφωνούν με την παραχώρηση της πλειοψηφίας των
μετοχών της εταιρείας στον ΟΤΕ.

Μέσα σε αυτό το άσχημο κλίμα που έχει διαμορφωθεί εδώ και δύο εβδομάδες, οι
ιθύνοντες του ΟΤΕ αναζητούν νομική θωράκιση έναντι της απειλής ουσιαστικά να
ακυρωθεί η μεγαλύτερη επένδυση του Οργανισμού (ύψους ενός δισεκατομμυρίου
δολαρίων) στο εξωτερικό.

Ήδη η Κεντρική Τράπεζα της Ρουμανίας έχει προειδοποιήσει όλα τα πιστωτικά
ιδρύματα της χώρας για τον κίνδυνο απώλειας των πιστώσεων που έχουν χορηγήσει,
ενώ η Ευρωπαϊκή Τράπεζα για την Ανασυγκρότηση και Ανάπτυξη (EBRD) εξετάζει το
ενδεχόμενο κατάπτωσης των εγγυήσεων του ρουμανικού Δημοσίου.

Το δάνειο, ύψους 140 εκατ. δολαρίων, που η EBRD έχει χορηγήσει στην Romtelecom
από το 1997, δεν εξυπηρετείται εδώ και ενάμιση χρόνο, γι’ αυτό και εξετάζονται
οι πρώτες δραστικές κυρώσεις. Ανάλογα μέτρα φαίνεται ότι δρομολογούν και άλλοι
πιστωτές που συνολικά απαιτούν άνω των 500 εκατ. δολαρίων.

Η υπόθεση της Romtelecom στο σύνολό της περιγράφεται ιδιαίτερα κρίσιμη και η
διαχείρισή της – σύμφωνα με τηλεπικοινωνιακούς και τραπεζικούς κύκλους –
απαιτεί λεπτούς χειρισμούς, αποφασιστικότητα και διαπραγματευτική γνώση. Όμως,
κάποιοι πρόσφατοι ανεπίσημοι ελληνικοί ψίθυροι «περί διαγραφής της επένδυσης»
χρησιμοποιήθηκαν ως πρόσχημα από τους Ρουμάνους για να διακόψουν κάθε συζήτηση
και να ακολουθήσουν την τακτική των αντιφάσεων.

Η κορύφωση της κρίσης – λένε οι ίδιοι κύκλοι – απαιτεί συνάντηση κορυφής και
επίλυσή της σε πολιτικό επίπεδο. Ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΟΤΕ κ.
Λευτέρης Αντωνακόπουλος, προ δεκαημέρου, αφού τόνισε ότι «το ενδιαφέρον για τη
ρουμανική αγορά παραμένει αμείωτο», ετοιμάστηκε για τη Ρουμανία, προκειμένου
να συναντηθεί με τον πρωθυπουργό Άντριαν Ναστάζε. Ο τελευταίος, όμως, δεν
οριστικοποιούσε τη συνάντηση. Όταν, έπειτα από πολλές και επίπονες
προσπάθειες, το ραντεβού κλείστηκε για την Παρασκευή 27 Σεπτεμβρίου, μια μέρα
νωρίτερα ο αντιπρόεδρος του ΟΤΕ κ. Γ. Σκαρπέλης, που θα συνόδευε τον κ.
Αντωνακόπουλο, ασθένησε. Ο κ. Αντωνακόπουλος ακύρωσε το ραντεβού και
ανακοίνωσε ότι θα μεταβεί ο ίδιος στο Βουκουρέστι «όταν θα είναι όλα έτοιμα
για την υπογραφή της συμφωνίας».

Στις διαπραγματεύσεις με τη ρουμανική κυβέρνηση, τελικά, από πλευράς του ΟΤΕ
μετείχε ο οικονομικός διευθυντής κ. Δ. Κουβάτσος, ο οποίος το 2000 φέρεται ότι
αντιδρούσε στη σύναψη δανείου ύψους 300 εκατ. δολαρίων για την υποστήριξη της
επένδυσης. Οι συζητήσεις του κ. Κουβάτσου και της συνοδείας του με τον υπουργό
Τηλεπικοινωνιών της Ρουμανίας κ. Ντανίκα δεν έφεραν, τελικά, αποτέλεσμα.

Το ιστορικό

Η επένδυση του ΟΤΕ στη Romtelecom έγινε στα τέλη του 1998, όταν ο ελληνικός
Οργανισμός – του οποίου διευθύνων σύμβουλος ήταν ο κ. Γεώργιος Χρυσολούρης –
εξαγόρασε ποσοστό 35% των μετοχών της. Με όρο της συμφωνίας εξαγοράς δόθηκε
στον ΟΤΕ η δυνατότητα να διατηρεί και κατά 16% δικαίωμα ψήφου (voting right)
στην τακτική γενική συνέλευση των μετόχων.

Έτσι, ο ΟΤΕ απέκτησε και το μάνατζμεντ της εταιρείας. Η σύνθεση της διοίκησης
της Romtelecom, όπως επίσης και οι υποχρεώσεις των μετόχων, δηλαδή του ΟΤΕ,
του ρουμανικού Δημοσίου και της Romtelecom, καταγράφηκαν σε ένα πακέτο
επίσημων εγγράφων διατυπώσεων που ονομάστηκαν «privatisation documents» και
έγιναν αποδεκτά από όλους τους εμπλεκόμενους στη μετοχική σύνθεση.

Η εξαγορά του 35% και του δικαιώματος διοίκησης της εταιρείας κόστισε εκείνη
την εποχή στον ΟΤΕ 675 εκατομμύρια δολάρια, από τα οποία τα 337, 5 εκατ.
δολάρια αποδόθηκαν στο ρουμανικό Δημόσιο και 337, 5 εκατ. δολάρια μπήκαν στα
ταμεία της εταιρείας. Με το ποσό αυτό, με ιδίους πόρους της Romtelecom και με
συμφωνίες – πλαίσιο που υπογράφηκαν με 40 προμηθευτές, η εταιρεία κατάφερε
μέχρι τα τέλη του 2001 να εκτελέσει το μεγαλύτερο μέρος από ένα γιγάντιο
επενδυτικό πρόγραμμα αξίας 1.400 εκατ. δολαρίων.

Όμως, παρά το μεγάλο επενδυτικό της πρόγραμμα, από τα τέλη του 2001 η
επιχείρηση εμφανίζει ελλείμματα της τάξης των 300 εκατομμυρίων δολαρίων,
περίπου. Τα ελλείμματα αποδίδονται κυρίως σε λανθασμένο προσανατολισμό και
συντονισμό του επενδυτικού προγράμματος, σε αθέτηση δεσμεύσεων που είχε
αναλάβει η ρουμανική κυβέρνηση για την επένδυση, σε αποτυχία των διεθνών
προβλέψεων για τους ρυθμούς ανάπτυξης της ρουμανικής οικονομίας, σε αδυναμία
του ελληνικού μάνατζμεντ να αναλάβει πλήρως τη διοίκηση της επιχείρησης και
στον μεγάλο αριθμό εργαζομένων.

Η χρεοκοπία

Η περιορισμένη οικονομική δυνατότητα της ρουμανικής κυβέρνησης να λάβει μέρος
στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου, η απροθυμία της να παραχωρήσει
περισσότερο ποσοστό της Romtelecom στον ΟΤΕ και η διακαής επιθυμία των
Ρουμάνων να διατηρήσουν το «πάνω χέρι» στις συμβάσεις και τις προμήθειες,
οδήγησαν την επένδυση σε καλυμμένη χρεοκοπία.

Η ρουμανική κυβέρνηση γνωστοποίησε έγκαιρα την οικονομική αδυναμία της να
συμμετάσχει σε αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου, ενώ ταυτόχρονα δήλωνε
απροκάλυπτα ότι δεν επιθυμούσε να μειώσει το ποσοστό της στην Romtelecom,
τουλάχιστον με τον τρόπο που πρότεινε ο ΟΤΕ – στο πλαίσιο της διεθνούς
επιχειρηματικής πρακτικής. Ακόμη και αν δεχόταν να πουλήσει επιπλέον ποσοστό,
αυτό δεν θα γινόταν σε τιμή χαμηλότερη από εκείνη του 1998, παρά τη μεγάλη
πτώση της τηλεπικοινωνιακής αγοράς τα τελευταία χρόνια. Βασικότερο, όμως,
μέλημά της ήταν να κρατήσει, έστω και με «side agreements», το δικαίωμα επί
των συμβάσεων και των προμηθειών.

Οικονομική γκρίνια

Οι πιστωτές της Romtelecom, τράπεζες, εργολάβοι και προμηθευτές – κάπου 40
εταιρείες – αρνούνταν να δώσουν μεγαλύτερη (είχαν ήδη ξεπεράσει τα επιτρεπτά
όρια) περίοδο χάριτος στην εξόφληση των χρεών της επένδυσης. Και η Ευρωπαϊκή
Τράπεζα EBRD με τους Auditors (PWC) αρνήθηκε να προσυπογράψει τον ισολογισμό
του 2001 χωρίς την υποσημείωση για «growing concern» (αυξανόμενη ανησυχία).

Ο πρώην πρόεδρος του ΟΤΕ κ. Ν. Μανασής και το οικονομικό επιτελείο του
Οργανισμού δεν προχώρησαν σε στήριξη του ρουμανικού οργανισμού
τηλεπικοινωνιών, την ίδια στιγμή που άλλες τηλεπικοινωνιακές εταιρείες
προετοίμαζαν το έδαφος για να καταλάβουν την πολύτιμη ρουμανική αγορά μετά την
πλήρη απελευθέρωση, το 2003.

Μέσα στην κατάσταση αυτή και η θυγατρική εταιρεία κινητής τηλεφωνίας της
Romtelecom, η Cosmorom, που σήμερα οφείλει περίπου 200 εκατ. δολάρια, δεν
μπορούσε να αναπτυχθεί. Αγόρασε κεραίες, αλλά δεν τις τοποθέτησε ποτέ. Αγόρασε
και συσκευές τηλεφώνων, αλλά δεν είχε πού να τις πουλήσει!

Τα αίτια του κακού

1. Λανθασμένος προσανατολισμός και συντονισμός του επενδυτικού
προγράμματος: Αντί να προωθηθούν έργα πρώτης προτεραιότητας, η εταιρεία
επικέντρωσε τις δράσεις της σε διαφημιστικά προγράμματα και δημόσιες σχέσεις,
σε αναπλάσεις κτιριακών εγκαταστάσεων της Romtelecom, σε γιορτές και σε
υπερβολικές παραχωρήσεις προς τους Ρουμάνους συνεταίρους. Η τακτική αυτή είχε
ως αποτέλεσμα όχι μόνο να μην αυξηθούν, αλλά να μειωθούν τα έσοδα του
ρουμανικού οργανισμού. Υπενθυμίζεται ότι στην Ελλάδα, σχεδόν αμέσως μετά τη
συμφωνία με τους Ρουμάνους (αρχές του 1999), παραιτήθηκε ο κ. Γ. Χρυσολούρης
και τα ηνία του ΟΤΕ ανέλαβε ο κ. Γεώργιος Συμεωνίδης. Η περίοδος αυτή
χαρακτηρίζεται ως η κρισιμότερη για την επένδυση του Οργανισμού στη Ρουμανία.

2. Αθέτηση δεσμεύσεων: Η ρουμανική κυβέρνηση αθετεί τις δεσμεύσεις της
σχετικά με την αναδιαμόρφωση (αύξηση) των τιμολογίων, όπως είχε προσυμφωνηθεί
με τον ΟΤΕ, με αποτέλεσμα η Romtelecom να χάσει έσοδα ύψους περίπου 250 εκατ.
δολαρίων.

3. Η ρουμανική εθνική οικονομία δεν ακολούθησε τους προβλεπόμενους
ρυθμούς ανάπτυξης, αντίθετα με τις διεθνείς προβλέψεις. Η αγοραστική δύναμη
των Ρουμάνων πολιτών παραμένει εξαιρετικά χαμηλή. Με αυτή την εξέλιξη η
αθηναϊκή διοίκηση της Romtelecom επιχείρησε να δικαιολογήσει την απροθυμία της
ρουμανικής κυβέρνησης να συναινέσει στην αύξηση των τιμολογίων.

4. Συμβάσεις και προμήθειες: Ο χειρισμός των συμβάσεων και οι
προμήθειες δεν πέρασαν ποτέ σε ελληνικό έλεγχο. Αντίθετα, παρέμειναν στην
τυπική και ουσιαστική δικαιοδοσία μερίδας στελεχών της ρουμανικής κυβέρνησης.
Κανείς από ελληνικής πλευράς δεν είναι σε θέση να εξηγήσει με ποια λογική
σημειώθηκε αυτή η ολιγωρία.

5. Πληθώρα υπαλλήλων: Η ρουμανική εταιρεία διατηρούσε 45.000
εργαζομένους που τους συνόδευε ο χαμηλότερος δείκτης αποδοτικότητας στην
Ευρώπη. Και επιπλέον το πλήθος των εργαζομένων ήταν κατανεμημένο στο πλαίσιο
ενός δυσκίνητου οργανωτικού σχήματος που ακολουθούσε πιστά τις πολιτικές
επιθυμίες της Ρουμανίας. Η διατήρηση αυτού του σχήματος, η απροθυμία
επιχειρηματικής αναδιάρθρωσης και η ολιγωρία του ελληνικού μάνατζμεντ να
«χτυπήσει το χέρι στο τραπέζι», υπέσκαψε αποφασιστικά τα θεμέλια της
Romtelecom. Όταν αργότερα ο αριθμός των εργαζόμενων μειώθηκε κατά 8.000-10.000
άτομα χωρίς ουσιαστικό πρόβλημα από τα συνδικάτα, αποδείχθηκε ότι αυτό έπρεπε
να συμβεί από την αρχή, καθώς δεν υπήρχαν εμπόδια.

Στο μεταξύ, στα τέλη της άνοιξης του 2000 η διοίκηση του ΟΤΕ αλλάζει και ο κ.
Νίκος Μανασής τοποθετείται πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας. Τον
Ιούλιο του 2001 ο ΟΤΕ τοποθέτησε στη Romtelecom νέα διοικητική ομάδα που
προσπάθησε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα.

Βασικός στόχος τής νέας διοίκησης ήταν η εξασφάλιση 450 εκατ. δολαρίων, που θα
κάλυπταν το έλλειμμα και θα υποστήριζαν την ανάπτυξη της εταιρείας. Τα 250
εκατ. δολάρια θα μπορούσαν να προέλθουν από δανεισμό, υπό την προϋπόθεση ότι
και οι μέτοχοι θα συμμετείχαν με 200 εκατ. δολάρια σε αύξηση μετοχικού
κεφαλαίου. Και η προσπάθεια αυτή απέτυχε.

Η ώρα της κρίσης

Πριν από περίπου ένα χρόνο, όταν ξεκίνησαν οι συζητήσεις πώλησης επιπλέον
ποσοστού της Romtelecom και ο ΟΤΕ είχε εκδηλώσει το ενδιαφέρον του στους
Ρουμάνους, οι διεθνείς τηλεπικοινωνίες βρίσκονταν σε τροχιά πτώσης των αξιών
τους. Βούλιαζαν η μία μετά την άλλη, αμερικανικοί τηλεπικοινωνιακοί κολοσσοί
σωριάζονταν σε ερείπια και ο γενικός δείκτης του NASDAQ κατακρημνιζόταν.

Μέσα σε αυτή τη διεθνή κρίση, το υπό διαπραγμάτευση ποσοστό της Romtelecom δεν
ήταν δυνατό να πωληθεί στην ίδια τιμή με την τιμή αγοράς του 35% των μετοχών
από τον ΟΤΕ το 1998.

Οι Ρουμάνοι, όμως, απαιτούσαν περισσότερα από όσα προσέφερε ο ΟΤΕ. Και επειδή
δεν υπήρχε περίπτωση συμφωνίας, οι δύο πλευρές διάλεξαν μια τρίτη λύση,
αποφασίζοντας να αναθέσουν την αποτίμηση του τηλεπικοινωνιακού οργανισμού της
Ρουμανίας σε διεθνή οίκο.

Το αποτέλεσμα της εκτίμησης κρίθηκε από τους Ρουμάνους απογοητευτικό, καθώς οι
διεθνείς οίκοι Price Waterhouse και Salomon Smith Barney αποφάσισαν ότι το
πρόσθετο 16% του ρουμανικού οργανισμού που διεκδικούσε ο ΟΤΕ, θα έπρεπε να
πωληθεί σε τιμή όχι μεγαλύτερη από 130 εκατ. δολάρια – η συνολική αξία της
Romtelecom εκτιμήθηκε σε 800 εκατ. δολάρια – δηλαδή σε τιμή χαμηλότερη από την
προσφορά του ΟΤΕ, που έφθανε τα 220 εκατ. δολάρια.

Παρά το γεγονός ότι οι Ρουμάνοι είχαν δηλώσει ότι θα αποδέχονταν το αποτέλεσμα
της διεθνούς εκτίμησης – ενδεχομένως επειδή διατηρούσαν την ελπίδα ότι η
εκτίμηση θα αντιστοιχούσε σε μεγαλύτερο τίμημα – «θύμωσαν» περισσότερο. Και
αρνήθηκαν να προχωρήσουν στην πρόσθετη ιδιωτικοποίηση, αν ο ΟΤΕ δεν πλήρωνε
σχεδόν 150 εκατ. δολάρια επιπλέον του τιμήματος.