ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Επίλυση ή οριστική διχοτόμηση;

Αυτό τον μήνα η Κύπρος και το Κυπριακό βρίσκονται πάλι σε αποφασιστικό σημείο,
με εμπλοκή του γ.γ. του ΟΗΕ Κόφι Ανάν (συνάντηση Κληρίδη-Ντενκτάς στη Νέα
Υόρκη αυτή τη βδομάδα) και με τις καλές υπηρεσίες των Χάνεϊ (Βρετανία) και
Ουέστον (ΗΠΑ).

Πέρα από τη στάση των δύο κύριων πρωταγωνιστών στο Κυπριακό που συνιστά πάνω
απ’ όλα εθνοτική διένεξη (βλ. Α. Ηρακλείδης, Το Κυπριακό. Σύγκρουση
και Επίλυση, 2002), σημαντικό ρόλο παίζουν και δύο άλλοι παράγοντες που
μπορούν να συμβάλουν θετικά ή πολύ αρνητικά στην προσπάθεια επίλυσης.
Πρόκειται για τις προεδρικές εκλογές στην επίσημη Κύπρο και για τις
βουλευτικές εκλογές στην Τουρκία. Σε ό,τι αφορά το πρώτο, η περίεργη
υποστήριξη του ΑΚΕΛ στον απορριπτικό και γνωστό εθνικιστή Τάσσο Παπαδόπουλο,
στέλνει το χειρότερο δυνατό μήνυμα στη διεθνή κοινότητα και στους
Τουρκοκυπρίους που επιζητούν προσέγγιση και επανένωση της Κύπρου. Σε σχέση με
τον δεύτερο παράγοντα, η πρόσφατη πολιτική κρίση στην Τουρκία και η παρουσία
του ιέρακα αντιευρωπαϊστή Γκιουρέλ ως υπουργού Εξωτερικών μόνο κακό έχει κάνει
στη χώρα του (βλ. π.χ. άρθρο Birand σε «Turkish Daily News», 6-9-2002),
στην ελληνοτουρκική ύφεση αλλά και στην πορεία της επίλυσης του Κυπριακού. Ας
ελπίσουμε ότι στις προσεχείς τουρκικές εκλογές θα φανεί ανάγλυφα το ποσοστό
του 70% των Τούρκων πολιτών που, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, επιθυμούν την
ευρωπαϊκή πορεία της χώρας με ό,τι αυτό συνεπάγεται (δηλαδή και ειρηνική
επίλυση του Κυπριακού).

Ας επιστρέψουμε όμως στην προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού. Τα δύο ακανθώδη
ζητήματα που τίθενται στις πρόσφατες συνομιλίες είναι το ζήτημα της κυριαρχίας
(ίσως το δυσκολότερο ζήτημα) και το κατά πόσον το κράτος που θα προκύψει θα
είναι νέο – υπό την έννοια ενός «νέου συνεταιρισμού» όπως λέει ο Ντενκτάς – ή
η συνέχεια του προηγουμένου με την προσθήκη των Τουρκοκυπρίων, όπως επιμένουν
οι Ελληνοκύπριοι. Και τα δύο θέματα βρίσκουν λύσεις. Το θέμα της κυριαρχίας με
μία διεθνή κυριαρχία, αλλά δύο εσωτερικές κυριαρχίες υπό την έννοια (α) ότι τα
δύο μέρη της Κύπρου είναι ισότιμα (π.χ. Βέλγιο, Τανζανία ή πρώην
Τσεχοσλοβακία) και (β) κάθε κοινότητα (ομόσπονδο τμήμα) κυριαρχεί στα του
οίκου της (εν είδει «εσωτερικής κυριαρχίας») με εξαίρεση, εννοείται, τα θέματα
εξωτερικής πολιτικής, εξωτερικής άμυνας της χώρας, κεντρικής
τράπεζας/οικονομίας, φορολογίας, τα περιβαλλοντικά και ορισμένα άλλα. Θα
κινείται εσωτερικά με όρους μίας σχετικά χαλαρής ομοσπονδίας, όπως ο Καναδάς ή
η Ελβετία. Όσο για το διάδοχο κράτος ή την «παρθενογένεση» είναι προφανές ότι
το κράτος στην ουσία θα είναι νέο, μιας και η Κυπριακή Δημοκρατίας ως κράτος
δύο κοινοτήτων δεν υπάρχει από το τέλος του 1963. Από την άλλη δεν μπορεί παρά
να είναι διάδοχο κράτος με βάση το Διεθνές Δίκαιο, όπως π.χ. η Ρωσία σε σχέση
με την ΕΣΣΔ.

Και η στάση της Ελλάδας σ’ αυτά; Θα πρέπει αταλάντευτα και άφοβα να συνεχίσει
να ενισχύει με συνέπεια την ανεύρεση λύσης (εννοείται τη χαλαρή ομοσπονδία, τη
μόνη ρεαλιστική μη διχοτομική λύση) σε αγαστή συνεργασία με τον Πρόεδρο
Κληρίδη. Να μην επιστρέψει (ενδεχομένως προ του φόβου του πολιτικού κόστους)
στην αρνητική στάση Κρανιδιώτη-Πάγκαλου (το γνωστό ότι το Κυπριακό δεν
λύνεται, οπότε ας ενταχθεί η μισή Κύπρος στην Ε.Ε.) που οδηγούσε, όπως και το
Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα, νομοτελειακά στην οριστική διχοτόμηση.

Ο Α. Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα
Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.