ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τρομοκρατίας το τηλε-ανάγνωσμα

Τελικός αποδέκτης και χειριστής της υπόθεσης της τρομοκρατίας είναι, καθώς
φαίνεται, για μια ακόμη φορά, η τηλεόραση. Σε αυτήν προστρέχουν, αυτήν έχουν
ρητά ή άρρητα κατά νου οι πάντες. Και αυτή, συνεπής με το ήθος και το ύφος
της, ανταμείβει τον λόγο και το υλικό που της προσφέρεται με το να το
μετα-ποιεί και ενίοτε να το κάνει αγνώριστο. Να το στρογγυλεύει, να το
λειαίνει, να το εξωραΐζει, να το δαιμονοποιεί, να το ξορκίζει. Ψυχαγωγία και
Ανάθεμα και Μάθημα. Όλα μαζί. Ένας χυλός.

Δεν είναι να απορείς. Αυτό το «όλα μαζί» βρίσκεται την καρδιά της μικρής
οθόνης.

Πόσο αφελές είναι το αίτημα μιας «έγκυρης» και «αξιόπιστης» συνεπούς προς τη
σοβαρότητα του θέματος πληροφόρησης. Μιας «ενήλικης» πληροφόρησης που δεν θα
ενδίδει στο θέαμα και δεν θα απευθύνεται στον παιδικό εαυτό τού τηλεθεατή που
«ψοφάει» για τέρψη, συγκίνηση, τζερτζελέ, υποδαυλίζοντας τα πλέον κατώτερα και
βάρβαρα ένστικτά του;

Είναι σαν να ξεχνάμε ότι ως ζηλευτό εμπόρευμα, ως μάννα εξ ουρανού έπεσε η
τρομοκρατολογία. Ο τηλε-χειρισμός της υπακούει σε παγιωμένους εδώ και χρόνια
κανόνες.

Κατ’ αρχήν, στον κανόνα του εντυπωσιασμού. Στη συγκινησιακή μέθεξη του
τηλεθεατή, στην υποδαύλιση του φόβου, του δέους, της αποστροφής, της απέχθειας
αλλά και του οίκτου, όλα τα συναισθήματα που χρειάζεται να διεγερθούν,
προκειμένου να συντηρηθεί το άρρητο κοινωνικό συμβόλαιο της μικρής οθόνης με
το κοινό.

Ένα συμβόλαιο που στηρίζεται στην προσφορά τροφής και στην είσπραξη ως
ανταλλάγματος της προσήλωσης και άρα της τηλεθέασης. Εξαίρεση δεν θα γινόταν
με την Τρομοκρατία.

Έτσι, το σύνολο σχεδόν της τηλε – «πληροφόρησης» εντάσσεται σε έναν εξαιρετικά
περίτεχνο αφηγηματικό ιστό.

Πρωταγωνιστικό ρόλο εδώ δεν έχουν μόνον κλεφτρόνια, ιδεολόγοι, γνήσιοι ή
μεικτοί απατεώνες. Ηγετικά πρόσωπα ή κομπάρσοι, χαφιέδες, πράκτορες, και
όποιος άλλος χαρακτηρισμός αποδοθεί στα άμεσα εμπλεκόμενα πρόσωπα και
προσωπεία της υπόθεσης.

Πρωταγωνιστές χρίζονται και οι «παράπλευροι δράστες». Μανάδες, γυναίκες,
αδελφές, κόρες, παιδιά.

Η ιστορία του Έκτορα για παράδειγμα. «Εμείς προστατεύουμε την παιδική ηλικία».
Η διγλωσσία στο μεγαλείο της. Το παιδί ξανά και ξανά απεικονίζεται στα
κανάλια. Α ναι! ξέχασα!… το πρόσωπό του είναι καλυμμένο από τα
«προστατευτικά τετραγωνάκια»! Δεν είναι μόνον στο όνομα του θεάματος που
θυσιάζεται η παιδική ηλικία, αλλά και στο όνομα της προστασίας της!.. Το
καλυμμένο παιδικό κεφάλι ακόμη πιο πολύ φωτίζεται, προτάσσεται, επιδεικνύεται,
ενώ εκτοξεύονται συνεχώς υπονοούμενα για τους γνήσιους ή μη γονείς του,
θυμίζοντας ευτελές ριάλιτι σόου.

Ίσως, βέβαια, αυτά να είναι ψιλά γράμματα, όταν έχεις να κάνεις με
τρομοκράτες. Είναι όμως; Αξίζει να μην αγνοήσουμε το ερώτημα «Είναι όμως;».

Χιλιάδες παιδιά ζουν μια ζωή που δεν διάλεξαν μακριά από τους γονείς τους,
τους έγκλειστους στα κελιά γονείς τους, χωρίς ουδείς να ενδιαφέρεται. Τα
παιδιά αυτά δεν έχουν καν τα τετραγωνάκια στο πρόσωπο. Για την ακρίβεια δεν
έχουν πρόσωπο. Είναι «non persons».

Γιατί λοιπόν ο Έκτορας; Μα γιατί ο Έκτορας συμφέρει. Γιατί Έκτορας γίνεται το
όχημα για να αναπαραχθεί όλη η ιδιότυπη τρομοκρατολογία.

Το λαϊκό, τρυφερό, σκληρό και αποτρόπαιο λαϊκό ανάγνωσμα που πάει να γίνει η
τηλε-τρομοκρατία.

Παράδοξα η τηλε-τρομοκρατία, ανακυκλώνοντας λεπτομέρειες της προσωπικής ζωής,
εν τέλει καταφέρνει να εξανθρωπίζει το απάνθρωπο, να εξημερώνει το στυγερό, να
μετατρέπει το γεγονός σε αφήγημα με τα γνήσια υλικά ενός λαϊκού αναγνώσματος.

Κάθε ζωή γίνεται οικεία όταν την αφηγείσαι μέσα από τη μάνα π.χ. που έχει 18
χρόνια να δει το παιδί της, τη βαριά άρρωστη σύντροφο, τις τραγικές
λεπτομέρειες της παιδικής ηλικίας που ανασύρονται από τη λήθη.

Κυρίως, όμως, αποπροσανατολίζεται η προσοχή από την ανάγκη μιας επιτέλους
σοβαρής μελέτης, από την αναγκαία αναζήτηση του νοήματος ενός φαινομένου ως
αιμορραγούσα ανοιχτή πληγή ταλάνιζε εδώ και τόσα χρόνια τον τόπο μας.

Η θεαματικοποίηση της τρομοκρατίας δηλώνει μια γνώριμη όσο και βολική
διαδικασία. Θα την ονομάσω «ελαφροποίηση» του σοβαρού. Ιδού μια άλλη μορφή
αδόκητης προπαγάνδας.

Η κυριότερη πάντως, παρενέργεια που κάνει η τηλε-τρομοκρατία δεν είναι ότι
δίνει βήμα στον τρομοκράτη, οι συνεντεύξεις του Ξηρού δεν προπαγάνδισαν την
τρομοκρατία. Ο ίδιος ο Ξηρός, υπήρξε το καλύτερο αντίδοτο στον Ξηρό. Ο ίδιος
δηλαδή ο εκκωφαντικά αναληθής λόγος του λειτούργησε σαν την πλέον
αποτελεσματική υπονόμευση και απονομιμοποίησης της τρομοκρατίας.

Εκείνο που βλάπτει είναι νομίζω κάτι άλλο πολύ πιο σοβαρό. Είναι η κουλτούρα
ενός εθισμού στον ευτελισμό του κακού. Έχει να κάνει με αυτό που η Άννα Άρεντ
θα ονόμαζε «Καθημερινοποίηση του Κακού». Αυτό είναι νομίζω το μεγαλύτερο κακό
που πληρώνουμε για την τηλε-τρομοκρατία μας.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.