Ο καφές είναι… πικρός

Παγκόσμιες οικονομικές δυνάμεις συντρίβουν εκατομμύρια παραγωγούς καφέ σε
όλο τον κόσμο. Από τα υψίπεδα της Ανατολικής Αφρικής ως τα μικρά οικογενειακά
αγροκτήματα της Κεντρικής Αμερικής, οι καλλιεργητές καφέ λιμοκτονούν.

Νεαρός αγρότης μαζεύει καρπούς καφέ

Στη Λατινική Αμερική, την Αφρική και την Ασία, οι αγρότες πληρώνονται μόλις 53
σεντς για κάθε κιλό καφέ, τιμή που είναι η χαμηλότερη εδώ και έναν αιώνα.
Τέσσερις πολυεθνικές εταιρείες – Kraft, Sara Lee, Procter & Gamble και
Nestle – αγοράζουν σχεδόν τον μισό καφέ που παράγεται στον κόσμο και τον
μεταπωλούν κατά μέσο όρο 8 δολάρια το κιλό. Και οι άνθρωποι στη Νέα Υόρκη, το
Παρίσι και το Τόκιο μπορεί να πληρώνουν τόσα για… δύο φλιτζάνια του
ροφήματος.

Τα στοιχεία προέρχονται από την έκθεση της βρετανικής φιλανθρωπικής οργάνωσης
Oxfam που δόθηκε την Τετάρτη στη δημοσιότητα. Η αξία των εξαγωγών καφέ έχει
μειωθεί από το 1997 κατά 4 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς η προσφορά έχει
προκαλέσει κορεσμό σε μια αγορά που ήταν κάποτε ελεγχόμενη και τώρα έχει
απελευθερωθεί. Οι αγρότες σε χώρες όπως το Μεξικό, τη Νικαράγουα και τη
Γουατεμάλα λιμοκτονούν την ώρα που «οι εταιρείες καφέ πηγαίνουν χαμογελαστές
στην τράπεζα για να εισπράξουν τα κέρδη τους», αναφέρεται στην έκθεση. «Το να
ζητάς από μερικούς από τους πιο φτωχούς και ανίσχυρους ανθρώπους στον κόσμο να
διαπραγματευθούν σε μια ανοικτή αγορά με μερικούς από τους πιο πλούσιους και
πιο ισχυρούς, έχει το αναμενόμενο αποτέλεσμα οι πλούσιοι να γίνονται
πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι», τονίζεται στην έκθεση της Oxfam.

Η συνάντηση

Η Oxfam δημοσιοποίησε την έκθεσή της εγκαίρως ώστε να συμπέσει με την έναρξη,
την ερχόμενη εβδομάδα, της πενθήμερης συνάντησης του Διεθνούς Οργανισμού Καφέ
(ICO) στο Λονδίνο. Ο οργανισμός σχεδιάζει να μειώσει τον υπερκορεσμό
απαγορεύοντας την εξαγωγή των κατώτερης ποιότητας κόκκων καφέ. Η Oxfam θα
ζητήσει από τα μέλη του οργανισμού – 63 μεγάλοι εισαγωγείς και εξαγωγείς καφέ
– να συμφωνήσουν να καταστραφούν περίπου 300 εκατομμύρια κιλά καφέ κατώτερης
ποιότητας που βρίσκονται σε αποθήκες σε όλο τον κόσμο, κάτι που θα κοστίσει
περίπου 100 εκατομμύρια δολάρια. Η καταστροφή αυτή θα αυξήσει κατά 750
εκατομμύρια δολάρια το εισόδημα των χωρών που παράγουν καφέ και, όπως αναφέρει
η Oxfam, μπορεί έτσι να σωθεί η ζωή μερικών αγροτών.

Οι τέσσερις εταιρείες που αναφέρονται από την Oxfam είπαν πως γνωρίζουν για
την κρίση που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί καφέ. Αλλά η Kraft ανακοίνωσε πως
είναι «θεμελιωδώς αντίθετη σε οποιαδήποτε παρέμβαση στις τιμές»· η Sara Lee
πως νιώθει «άβολα με τη στήριξη των τιμών»· η Procter & Gamble πως θέλει
«να αντιμετωπιστούν τα υποβόσκοντα κοινωνικά και οικονομικά ζητήματα» – αλλά
όχι μέσω του ICO. Μόνον η Nestle ανακοίνωσε πως θα στηρίξει το σχέδιο της
Oxfam. Μια εναλλακτική επιλογή που συζητείται όλο και περισσότερο, είναι το
διεθνές κίνημα με την ονομασία Καφές Fair Trade, το οποίο βοηθά τις
επιχειρήσεις να αγοράζουν άμεσα από συνεταιρισμούς παραγωγών καφέ, βγάζοντας
από τη μέση τους μεσάζοντες και πληρώνοντας τους αγρότες τιμή διπλάσια από
εκείνη της αγοράς – ή και μεγαλύτερη. Ο καφές Fair Trade αντιπροσωπεύει αυτή
τη στιγμή περίπου το 2% της παγκόσμιας αγοράς. Στις ΗΠΑ πωλείται σε περίπου
10.000 καφεκοπτεία και οι πωλήσεις αυξήθηκαν πέρυσι κατά 36%. Αλλά χωρίς ένα
παγκόσμιο πρόγραμμα, το οποίο θα αυξήσει τις τιμές που πληρώνονται οι αγρότες
και θα τους προσφέρει εναλλακτικές επιλογές, τονίζει η Oxfam, οι ζωές
εκατομμυρίων ανθρώπων κινδυνεύουν.

Από τις φυτείες της Ουγκάντας έως το σούπερ μάρκετ

* Στο Κιντούντου, 100 χλμ. νοτιοδυτικά της Καμπάλας, της πρωτεύουσας της
Ουγκάντας, ο Πίτερ και η Σαλώμη Καφουλούζι πωλούν στον μεσάζοντα 1 κιλό
κόκκους καφέ έναντι 14 σεντς.

* Αφού ο μεσάζοντας τον μεταφέρει στην Καμπάλα, ο εξαγωγέας τον
αγοράζει 26 σεντς.

* Ο εξαγωγέας τον μεταφέρει σε λιμάνι του Ινδικού. Ο διαχωρισμός των
ποιοτήτων, οι φόροι και τα περιθώρια κέρδους ανεβάζουν την τιμή στα 45
σεντς το κιλό.

* Ο εισαγωγέας στο Σαουθάμπτον ή το Φέλιξστοου πληρώνει τον εξαγωγέα
52 σεντς το κιλό.

* Η μεταφορά στο εργοστάσιο καβουρδίσματος μιας εταιρείας, όπως αυτό
της Kraft στο Μπάνμπερι του Όξφορντσιρ, προσθέτει άλλα 11 σεντς στην τιμή,
ανεβάζοντάς την στα 63 σεντς.

* Στο εργοστάσιο, οι κόκκοι του καφέ χάνουν βάρος κατά τη διαδικασία
μετατροπής τους σε στιγμιαίο καφέ, έτσι το κιλό που αγοράστηκε 63 σεντς είναι
τώρα 385 γραμμάρια. Η νέα τιμή του κιλού είναι 1,64 δολάριο.

* Στα ράφια των σούπερ μάρκετ, αφού έχει πληρωθεί η επεξεργασία, η
συσκευασία, η διανομή και το μάρκετινγκ, περιλαμβανομένου του κέρδους της
εταιρείας η τιμή φτάνει τα 26,40 δολάρια το κιλό.

* Από την πύλη του αγροκτήματος έως το καροτσάκι του πελάτη του σούπερ
μάρκετ, η τιμή του καφέ έχει φουσκώσει πάνω από 7.000%.