«Ανέστησαν» μια σαπουνοποιία εκ της τέφρας της

Σαν μια διαδικασία κάθαρσης… Το σαπούνισμα και το πλύσιμο από τους 40 φοιτητές προετοιμάζει το παλιό εργοστάσιο για τη νέα του υπόσταση

Οι προτάσεις τους συχνά είναι «φευγάτες», προκλητικές, «παράξενες». Σαράντα
φοιτητές, από τις Αρχιτεκτονικές Σχολές της Ελλάδας και τη Σχολή Καλών Τεχνών
οραματίζονται, μελετούν και σχεδιάζουν το μέλλον της μοναδικής βιομηχανικής
μονάδας των Χανίων, της σαπουνοποιίας ΑΒΕΑ. Συμμετέχοντας σ’ ένα ειδικό θερινό
σεμινάριο, το οποίο πραγματοποιείται υπό την εποπτεία του Κέντρου
Αρχιτεκτονικής της Μεσογείου (ΚΑΜ), οι φοιτητές μελετούν από κοντά και με κάθε
λεπτομέρεια την ιστορία, τον χώρο, το περιβάλλον, την προοπτική για τις
εγκαταστάσεις του παλιού εργοστασίου.

Βρίσκονται στα Χανιά εδώ και δύο εβδομάδες. Στη συνοικία Νέα Χώρα, δίπλα στη
θάλασσα, με τη βοήθεια των καθηγητών τους, με πολλή φαντασία, αλλά και δόσεις
ρεαλισμού (όταν χρειάζεται), καταθέτουν τις σκέψεις και τις ιδέες τους για το
μέλλον της σαπουνοποιίας. Δουλεύουν σε ομάδες των 3-4 ατόμων τα πρωινά,
παρακολουθούν ειδικά σεμινάρια το βράδυ στο ΚΑΜ, πειραματίζονται πάνω σε
πρωτότυπες ιδέες και ανατρεπτικές αρχιτεκτονικές τάξεις.

Μια αρκετά ρηξικέλευθη ιδέα είναι αυτή της ομάδας που αποτελείται από
τους φοιτητές της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών Στέλλα Σταυροπούλου, Κώστα
Χριστόπουλο, Νίκο Δούλο Ροσίνα Μπαλτατζή, της Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου
Θεσσαλίας Γιάννη Αρβανίτη και Ορέστη Αργυρόπουλο και του ΕΜΠ Δημήτρη
Τριανταφύλλου. Όπως λέει ο Νίκος Δούλος, «κατ’ αρχήν, είπαμε πως θα έπρεπε να
πλυθεί η μάντρα της ΑΒΕΑ. Πήραμε σαπούνι και την τρίψαμε. Κι αυτό γιατί
σκεφτήκαμε ότι το κτίριο οδεύει προς τον “θάνατο” κι εμείς είμαστε εδώ, σε μία
προσπάθεια να το βοηθήσουμε να μεταλλαχθεί. Να προετοιμάσουμε αυτόν τον χώρο
για να βρεθεί σε μια άλλη διάσταση. Κάπως έτσι δεν συμβαίνει συνήθως και μ’
έναν νεκρό η άρρωστο άνθρωπο; Περνά από κάποιου είδους κάθαραση. Εμείς
παραλληλίζουμε το εργοστάσιο με ένα ανθρώπινο σώμα, όπου η μάντρα είναι η
επιδερμίδα και όλο το κτίριο ένας οργανισμός».

Ο Γιάννης Αρβανίτης αναλύει το σκεπτικό ακόμη βαθύτερα: «Ύστερα από αυτή την
κάθαρση το επόμενο βήμα μας ήταν ο καθορισμός ενός προσωρινού… θανάτου για
το εργοστάσιο. Σκεπτόμενοι ως αρχαιολόγοι που μπορεί να μελετήσουν ένα εύρημα
και στη συνέχεια να το θάψουν, σκεφθήκαμε να το αποσύρουμε από την πόλη. Πώς
θα μπορούσε να γίνει αυτό; Καλύπτοντας και θάβοντάς το με τόνους άμμου,
φτιάχνοντας έναν τεχνητό λόφο μέσα στην πόλη. Αυτή η κίνηση αποτελεί έναν
προσωρινό θάνατο, καθώς μια επόμενη γενιά μπορεί να “αναστήσει” το κτίριο.
Ουσιαστικά το ρίχνουμε σε κώμα προσπαθώντας να παρατείνουμε την παρουσία του».

Αυτή ήταν μία μόνο από τις ιδέες. Κάποιοι άλλοι φοιτητές σχεδίασαν τη
μετατροπή του εργοστασίου σε αναδασωτέα περιοχή, όπου ανάμεσα στα πυκνά
φυλλώματα του δάσους να αποκαλύπτεται μέρος του εργοστασίου, ενώ άλλη ομάδα
διαμόρφωσε το παλιό κτίριο ως ένα «ερείπιο-ναυάγιο». Αρκετά πιο ρεαλιστική
ήταν η πρόταση των Ναταλίας Παντελίδου, Βίλμας Μαυροματίδου, Αγνής Γρέντζου
και Ελίνας Αγγέλη. Σε ένα πολύ καλά μελετημένο σχέδιο, στο οποίο λαμβάνουν
υπόψη και τη μελλοντική χρήση μέρους του χώρου για τις ανάγκες του σχολικού
συγκροτήματος που έτσι και αλλιώς προγραμματίζεται να κτισθεί εκεί, σχεδιάζουν
ζώνες πολιτισμού, αναψυχής, μουσειακούς και αθλητικούς χώρους και οριοθετούν
τα σημεία του εργοστασίου που θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν εμπορικά. «Στόχος
μας ήταν να αντιστρέψουμε τις εντυπώσεις για το εργοστάσιο, κρατώντας τις
μνήμες. Να ενσωματώσουμε, με λίγα λόγια, το εργοστάσιο στην κοινωνία»,
αναφέρει η Ναταλία.

Γι’ αυτόν τον λόγο, όπως εξηγεί η Ελίνα, μέρη του περίβολου του εργοστασίου
προτείνονται ως χώροι πρασίνου και για αθλητικές εγκαταστάσεις, οι παλιές
δεξαμενές με τις αναγκαίες επεμβάσεις θα μπορούσαν να γίνουν χώροι αναψυχής,
το σαπουνοποιείο και άλλες αίθουσες με την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική θα
αποκτήσουν μουσειακό, αλλά και χρηστικό χαρακτήρα για κάλυψη και των
εκπαιδευτικών αναγκών.

Φοιτητής και ελευθερία

«Ο φοιτητής έχει την απόλυτη ελευθερία και την απόλυτη ευθύνη να παράγει
νέες προσεγγίσεις, να διευρύνει τον όρο των ιδεών και της προβληματικής του σε
αυτό το σεμινάριο. Δεν είναι ένα σεμινάριο που απλά προσφέρει γνώση·
αποβλέπουμε περισσότερο στη γνώση, αλλά και στην καλλιέργεια ιδεών που θα
διαμορφώσουν το τελικό προϊόν», λέει ο κ. Αριστείδης Αντονάς, επίκουρος
καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μιλώντας για το σεμινάριο.

Ο αναπληρωτής καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας κ.
Φίλιππος Ωραιόπουλος επισημαίνει το εξαιρετικό ενδιαφέρον της συνύπαρξης
μεταξύ παιδιών των Αρχιτεκτονικών Σχολών και άλλων που σπουδάζουν στη Σχολή
Καλών Τεχνών. «Από αυτή την προσέγγιση των παιδιών γεννιούνται ιδέες που είναι
πολύ πρακτικές και ρεαλιστικές και άλλες πολύ ελεύθερες, περίεργες,
ανατρεπτικές».

Στο σεμινάριο μετείχαν φοιτητές που προέρχονται από το Δημοκρίτειο
Πανεπιστήμιο Ξάνθης, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, του Αριστοτέλειο Θεσσαλονίκης,
το ΕΜΠ και την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.