Κίνδυνοι και για το πόσιμο νερό

Είναι γνωστές και «ανοιχτές» για περισσότερα από δέκα χρόνια: επτά «πληγές»
του περιβάλλοντος στην Ελλάδα, που κινδυνεύουν να… κακοφορμίσουν. Μπορεί για
τους συμμετέχοντες στη διεθνή διάσκεψη του Γιοχάνεσμπουργκ η ελληνική
περίπτωση να μοιάζει αμελητέα, ωστόσο εδώ όλοι συμφωνούν πως η εικόνα είναι
απογοητευτική και τα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν έχουν ήδη καθυστερήσει
επικίνδυνα.

Αυτό επισημαίνεται από επιστήμονες, περιβαλλοντολόγους, στελέχη υπουργείων,
αλλά και από την πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος. Η
αλόγιστη χρήση αζωτούχων λιπασμάτων απειλεί έδαφος και νερό. «Υψηλές
συγκεντρώσεις νιτρικών εντοπίζονται ακόμα και σε πόσιμο νερό» τονίζει η κ.
Χάρις Πέτρου, από το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP). Επτά
ελληνικά δάση μεγάλης οικολογικής σημασίας, στη Χαλκιδική, τη Σαμοθράκη, τον
Ταΰγετο, την Κρήτη, τη Ροδόπη και αλλού, δεν προστατεύονται από κανένα νομικό
καθεστώς και κινδυνεύουν να αποψιλωθούν, σύμφωνα με την Αλεξάνδρα Χαΐνη, από
το WWF Ελλάδος. Το νέφος της Αθήνας «εμπλουτίζεται» με νέους ρύπους και
επεκτείνεται σε περιοχές «παρθένες» μέχρι τώρα, όπως η Φιλοθέη, τα Μεσόγεια, η
Νέα Μάκρη. Τέσσερα είδη ζώων και επτά είδη πτηνών απειλούνται με εξαφάνιση. Οι
παράνομες χωματερές – πρόβλημα γνωστό ήδη από τη δεκαετία του ’80 – αντί να
μειώνονται πολλαπλασιάζονται. Οι ελληνικές πόλεις «βουλιάζουν στο τσιμέντο»,
ενώ νέοι κίνδυνοι απειλούν τις θάλασσές μας.

1. ΤΑ ΔΑΣΗ

Απροστάτευτα – 7 βρίσκονται στο «κόκκινο»

Οι φωτιές. Μπορεί τα τελευταία χρόνια να είναι λιγότερες οι πυρκαγιές στα δάση, αλλά οι κίνδυνοι παραμονεύουν

Επτά ελληνικά δάση βρίσκονται ανάμεσα στις 100 δασικές περιοχές της Ευρώπης
που το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF) σημειώνει με… κόκκινο. Είναι δάση
που δεν προστατεύονται από κανένα νομικό καθεστώς και κινδυνεύουν να
εξαφανιστούν. Συγκεκριμένα πρόκειται για το όρος Κερκετεύς Σάμου, τον ορεινό
όγκο του Ταϋγέτου, τον Σμόλικα, το δάσος Ιτάμου Χαλκιδικής, το Φεγγάρι της
Σαμοθράκης, το δάσος της Σημύδας στη Ροδόπη και το Καθαρό στην Κρήτη. Δασική
υπερεκμετάλλευση, ανθρώπινη δραστηριότητα είναι οι σημαντικότεροι λόγοι που
οδηγούν τα συγκεκριμένα – και όχι μόνο – δάση στον… αφανισμό.

Σύμφωνα με τον κ. Αριστοτέλη Παπαγεωργίου, δασολόγο, στην Ελλάδα τα
προστατευόμενα δάση δεν ξεπερνούν το 3% της συνολικής δασοκάλυψης. «Τα δάση
αυτά καταστρέφονται κάθε χρόνο από πυρκαγιές και υπερβόσκηση». Σύμφωνα με
στοιχεία του υπουργείου Γεωργίας τα τελευταία δέκα χρόνια καταστράφηκαν από
πυρκαγιά περισσότερα από 500.000 στρέμματα.

2. ΝΕΦΟΣ

«Εμπλουτίστηκε» με νέους ρύπους

Το νέφος. Συμπλήρωσε πρόσφατα 20 χρόνια «ζωής» και επιμένει με νέους ρύπους

«Τα αιωρούμενα σωματίδια είναι οι ρύποι που προέρχονται από πετρελαιοκίνητα
οχήματα, όπως τα ταξί, τα λεωφορεία και τα φορτηγά. Οι επιδράσεις αυτών των
ρύπων στην υγεία είχαν αμφισβητηθεί πριν από το 1990, αλλά σήμερα είναι πια
αποδεκτό ότι αυξάνουν τη θνησιμότητα, ειδικά σε ανθρώπους που έχουν
αναπνευστικά και καρδιαγγειακά προβλήματα» σύμφωνα με τα στοιχεία του
ελληνικού γραφείου της Greenpeace. Στην Ελλάδα, υψηλές συγκεντρώσεις
αιωρούμενων σωματιδίων συναντώνται όχι μόνο στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη,
αλλά στα αστικά κέντρα ολόκληρης της χώρας.

Ειδικά στην Αθήνα, είκοσι πέντε χρόνια μετά την εμφάνισή του το νέφος
επεκτείνεται. Όπως τονίζει στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής Γιάννης Ζιώμας στο Τμήμα
Χημικών Μηχανικών του ΕΜΠ, από τη Φιλοθέη και πάνω, στο Μαρούσι, το Χαλάνδρι,
την Κηφισιά, τα Βριλήσσια, αλλά και γύρω από τον άξονα της Μεσογείων, την Αγία
Παρασκευή και την Παιανία εξαπλώνονται το όζον και τα οξείδια του αζώτου.

3. ΘΑΛΑΣΣΑ

Έρχονται τοξικά φύκια

Νέοι κίνδυνοι. Νέοι κίνδυνοι απειλούν «παρθένες» μέχρι τώρα θαλάσσιες περιοχές

Νέοι κίνδυνοι εμφανίζονται στις θάλασσές μας. Έρευνες ειδικών επιστημόνων
κρούουν τον κώδωνα – μεταξύ άλλων – για τις ακτές της Βόρειας Πελοποννήσου,
της Πύλου, της Μυτιλήνης, της Βόρειας Κρήτης, της Ζακύνθου, της Σμύρνης στο
Αιγαίο. Ευτροφισμός, εξαιτίας των νιτρικών λιπασμάτων που καταλήγουν με τον
έναν ή άλλο τρόπο στη θάλασσα, μεγάλες ποσότητες μολύβδου, οργανικοί ρύποι και
υπολείμματα πετρελαιοειδών ρίχνουν βαριά τη σκιά τους στο υδάτινο περιβάλλον
των ελληνικών θαλασσών και προβληματίζουν τους επιστήμονες.

«Οι πηγές κινδύνου είναι περισσότερες από ό,τι παλαιότερα και αφορούν ακόμα
και περιοχές που μέχρι τώρα ήταν παρθένες» επισημαίνει ο ερευνητής του
Ινστιτούτου Θαλάσσιας Βιολογίας Κρήτης, κ. Γιώργος Τριανταφύλλου. Τα
παραγόμενα απόβλητα, εκτός από τα οργανικά ρυπαντικά φορτία και τα υψηλά
ποσοστά αιωρούμενων και ολικών σωματιδίων, περιέχουν υδράργυρο, κάδμιο, χρώμιο
και τοξικά οργανικά.

Στον Θερμαϊκό Κόλπο τα προβλήματα είναι διαφορετικά. «Το πρόβλημα των αγωγών
που εξαπολύουν τα αστικά λύματα χωρίς επεξεργασία μοιάζει ξεπερασμένο μπροστά
στα νέα δεδομένα» εξηγεί ο ερευνητής του Ινστιτούτου. Οι επιστήμονες που
συμμετείχαν στο 7ο Παγκόσμιο Συνέδριο Φυκολογίας, που διεξήχθη το καλοκαίρι
του 2001 στη Θεσσαλονίκη, είχαν ασχοληθεί πολλές ώρες με τα μακροφύκη Caulerpa
Taxifolia και Caulerpa Racemosa, γνωστά και ως «φύκη-εισβολείς». Η υπερβολική
ανάπτυξη αυτών των τοξικών φυκιών στα νερά της Χαλκιδικής προβληματίζει επίσης
τους επιστήμονες.

4. ΆΓΡΙΑ ΖΩΗ

Υπό εξαφάνιση 4 είδη

Η αρκούδα. Η καφέ αρκούδα είναι ένα από τα είδη ζώων που κινδυνεύουν με εξαφάνιση

Σύμφωνα με το WWF Ελλάδος, υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερα είδη στη χώρα μας που
απειλούνται άμεσα από εξαφάνιση, κυρίως εξαιτίας της παράνομης κυνηγετικής
δραστηριότητας. Συγκεκριμένα, απειλείται η καφέ αρκούδα, ο πληθυσμός της
οποίας υπολογίζεται στα 100 -150 άτομα (πριν από 20 χρόνια ο αριθμός τους ήταν
τριπλάσιος).

Επίσης ο λύγκας, το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό αιλουροειδές, από το οποίο έχει
απομείνει ένας πολύ μικρός πληθυσμός (μικρότερος των 10 ατόμων) στην Πίνδο και
σε πυκνά δάση στα βόρεια σύνορα της χώρας. Το ελάφι, το μεγαλύτερο φυτοφάγο
ζώο της χώρας, απειλείται με άμεση εξαφάνιση λόγω του υπερβολικού κυνηγιού.
Έχει απομείνει μόνο στη Χερσόνησο της Σιθωνίας και στη Ροδόπη. Στα πρόθυρα
εξαφάνισης βρίσκεται επίσης και η οχιά της Μήλου, ενδημικό είδος της χώρας
μας, που βρίσκεται στη Μήλο (το 90% του πληθυσμού), την Κίμωλο, την Πολύαιγο
και τη Σίφνο.

5. ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ

Απειλή για έδαφος – νερό

Τα νιτρικά. Τα νιτρικά στα λιπάσματα μολύνουν έδαφος, υπέδαφος και υπόγεια νερά

Η αλόγιστη χρήση αζωτούχων λιπασμάτων αποτελεί, σύμφωνα με τους επιστήμονες,
τον υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο για έδαφος και υπέδαφος. Αργολίδα, Θεσσαλία,
Έβρος, Ροδόπη, Θράκη, Κορινθία, Ηλεία, Αιτωλοακαρνανία και Ιόνια Νησιά είναι
οι περιοχές στις οποίες έχουν εντοπιστεί μεγάλες ποσότητες νιτρικών
λιπασμάτων. Εκτός από το έδαφος, η νιτρορύπανση, που οφείλεται στη χρήση
αζωτούχων λιπασμάτων στις γεωργικές καλλιέργειες, απειλεί και το νερό. Υψηλές
συγκεντρώσεις νιτρικών (άνω του επιτρεπτού ορίου των 50mg/l) εντοπίζονται όχι
μόνο σε νερό που χρησιμοποιείται για άρδευση, αλλά και σε πόσιμο νερό από
γεωτρήσεις, πηγές και περιφερειακά δίκτυα ύδρευσης στις παραπάνω περιοχές. «Το
πρόβλημα της νιτρορύπανσης, ειδικά του νερού, είναι σοβαρό και γνωστό εδώ και
τουλάχιστον μία δεκαετία» εκτιμά η κ. Χαρις Πέτρου, από το Πρόγραμμα
Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP). «Δυστυχώς, στην Ελλάδα δεν έχουμε
συντονιστεί ακόμη για να το αντιμετωπίσουμε».

6. ΤΣΙΜΕΝΤΟΠΟΙΗΣΗ

Στην τελευταία θέση

Το ρεκόρ. Αρνητικό ρεκόρ αναλογίας πρασίνου ανά κάτοικο έχει η Αθήνα ανάμεσα σε όλες τις ευρωπαϊκές πόλεις

Οι ανοιχτοί και δενδροφυτεμένοι χώροι μέσα στις πόλεις μειώνονται συνεχώς. Η
Αθήνα εξαπλώνεται ραγδαία, χωρίς σχέδιο, χωρίς να έχει προηγηθεί συγκεκριμένη
μελέτη. Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου
Αιγαίου, «στο Λεκανοπέδιο αναλογεί το μικρότερο ποσοστό πρασίνου ανά κάτοικο,
ενώ είναι τελευταίο στην παγκόσμια κατάταξη». Την ίδια στιγμή που ο Ευρωπαϊκός
Οργανισμός Περιβάλλοντος περιγράφει ως «ανεκτή» την αναλογία 10 τετραγωνικών
μέτρων πρασίνου ανά κάτοικο, η Αθήνα εδώ και τρεις δεκαετίες προσφέρει μόλις
2,5 τετραγωνικά μέτρα ανά κάτοικο. Το 1960, στην πόλη που ήταν έξι φορές
μικρότερη από τη σημερινή, αντιστοιχούσαν 2,52 τετραγωνικά μέτρα πρασίνου ανά
κάτοικο.

7. 2.160 οι παράνομες

Οι παράνομες. Περισσότερες από χίλιες είναι οι παράνομες χωματερές στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα σήμερα έχουν καταγραφεί περίπου 2.160 παράνομες χωματερές. Ο
αριθμός τους έχει μειωθεί σε σύγκριση με το παρελθόν, αλλά εξακολουθεί να
δημιουργεί πολύ μεγάλα περιβαλλοντικά προβλήματα. «Ακόμα και οι ανενεργές
παράνομες χωματερές μολύνουν τα υπόγεια ύδατα και ρυπαίνουν, ενώ πυροδοτούν
και πυρκαγιές» επισημαίνει ο περιβαλλοντολόγος κ. Νίκος Χρυσόγελος. Από τους
54 νομούς της επικράτειας, οι 36 ακόμα δεν έχουν περάσει στη χωροθέτηση Χώρων
Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων. Στο μεταξύ νέες απειλές εμφανίζονται στον
ορίζοντα, όπως τα «ηλεκτρονικά απόβλητα» (παλιοί υπολογιστές και εξαρτήματα
που περιέχουν επικίνδυνες τοξικές ουσίες και για τα οποία δεν έχει ακόμη
βρεθεί τρόπος ασφαλούς ανακύκλωσης).

Ρεπορτάζ από τη Διάσκεψη για το

περιβάλλον στο Γιοχάνεσμπουργκ στις σελίδες 66-67