Οι «μαύρες τρύπες» των αρχείων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ

Με τη «συγγνώμη» του Προέδρου Μπιλ Κλίντον, κατά τη διάρκεια της επίσκεψής
του στην Αθήνα τον Νοέμβριο του 1999, οι ΗΠΑ αναγνώρισαν εμμέσως το μερίδιο
της ευθύνης τους στη δικτατορία και την τραγωδία της Κύπρου.

Σάιρους Σουλτσμπέργκερ. Ο δημοσιογράφος που κατέγραφε τη μαρτυρία του Νόρσταντ είχε δώσει γεύμα προς τιμήν του Καραμανλή στη Νέα Υόρκη. Συνηγορούσε επίσης υπέρ μιας ήπιας «βασιλικής εκτροπής»

Όποιος όμως μετά την αμερικανική «αυτοκριτική» υπολόγιζε ότι θα χυθεί «άπλετο
φως» στην ιστορική έρευνα, απογοητεύτηκε. Όπως επισήμαναν όλοι όσοι έχουν
γνώση της ταραγμένης περιόδου 1964-68, τα απόρρητα έγγραφα του Στέιτ
Ντιπάρτμεντ που είδαν πρόσφατα το φως της δημοσιότητας είναι μια επιλεκτική
συλλογή, που πολύ απέχει από το να είναι πλήρης.

Παραδείγματα μπορεί κανείς να βρει στα ίδια τα αρχεία. Μετά την κρίση του
Νοεμβρίου – Δεκεμβρίου 1967, τη διαμεσολάβηση Βανς και την απόσυρση της
ελληνικής μεραρχίας από την Κύπρο, ο υπουργός Εξωτερικών Ντιν Ρασκ αναφέρει σε
μνημόνιο στρατηγικής για το Κυπριακό (αρ. 358), ότι συγκροτήθηκε Ομάδα Έρευνας
υπό τον πρέσβη Τσαρλς Γιόστ με αποστολή «να ετοιμάσει προτάσεις για το πώς οι
ΗΠΑ θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην επίτευξη μιας μόνιμης λύσης». Η έκθεση της
ομάδας του Γιόστ είναι στα χέρια του Ρασκ όταν συντάσσει το μνημόνιο (17
Ιανουαρίου 1968), δεν ανήκει όμως στα έγγραφα που είδαν το φως της
δημοσιότητας.

Οι σημαντικότερες παραλείψεις αφορούν στις δραστηριότητες της CIA. Από τα 375
διαβαθμισμένα έγγραφα που περιλαμβάνουν τα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, μόνο
3 αναφέρονται ρητά στη CIA (225, 245, 260) και αφορούν στις πραξικοπηματικές
προετοιμασίες στρατηγών και συνταγματαρχών. Πέραν τούτου ουδέν, πλην μιας
αναφοράς τού τότε σταθμάρχη της CIA στην Αθήνα, Τζον Μόρι, για τη συνομιλία
του με τον έμπιστο του βασιλιά, Δημήτρη Μπίτσιο (αρ. 251), που επίσης
αναφέρεται σε σχέδια πραξικοπήματος.

Λορίς Νόρσταντ: Σε εμπιστευτική συνομιλία του με τον Σουλτσμπέργκερ, ο πτέραρχος ανέφερε ότι ο Καραμανλής τού ζήτησε την άνοιξη του ’67 να μεσολαβήσει, ώστε να στηρίξουν οι Αμερικανοί το πραξικόπημα στρατηγών

Ωστόσο, άνθρωποι που γνωρίζουν εκείνη την περίοδο επισημαίνουν και άλλες
παραλείψεις: Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο Ηλία Δημητρακόπουλο αποσιωπάται
εντελώς η βολιδοσκόπηση της κυβέρνησης Τζόνσον στο Κογκρέσο, την άνοιξη του
1966, για την προώθηση μιας στρατιωτικής λύσης στην Ελλάδα. Αυτό συνάγεται από
μαρτυρίες γερουσιαστών στον κ. Δημητρακόπουλο, που δημοσιεύτηκαν στο βιβλίο
του «Συνεντεύξεις», το οποίο παρεμπιπτόντως κατασχέθηκε από τη χούντα μόλις
κυκλοφόρησε.

Βεβαίως, από τα αρχεία του Στέιτ Ντιπαρτμεντ δεν μπορεί να περιμένει κανείς
την ωμή γλώσσα που μιλάνε π.χ. τα αρχεία του Φόρειν Όφις.

Πράξεις όπως οι παρακολουθήσεις και οι συνωμοσίες, η οργάνωση πραξικοπημάτων,
οι πολιτικές δολοφονίες, είναι παράνομες στις ΗΠΑ. Τέτοιες αποστολές όμως
διεκπεραιώνει η CIA. Από τότε που ιδρύθηκε η CIA λοιπόν αποτελεί βασική αρχή
για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ να μπορεί να αρνηθεί πειστικά ότι είχε γνώση, ή είχε
δώσει εντολή για ενδεχόμενες ενέργειες της υπηρεσίας, ώστε να μη μπορούν
Κογκρέσο και Δικαιοσύνη να του ζητήσουν ευθύνες. Έτσι τα επίσημα έγγραφα είναι
«προσαρμοσμένα» σ’ αυτή την αρχή.

Πέρα από αυτό, υπάρχουν και άλλες παραλείψεις. Στη συνταγματική κρίση του
καλοκαιριού του 1965 π.χ. οι καταχωρήσεις σταματούν στις 9 Ιουλίου. Στα
Ιουλιανά αναφέρονται δύο μόνον έγγραφα (αρ. 200 + 201) με ημερομηνίες από 23
Ιουλίου 1965.

Η συνάντηση Καραμανλή – Νόρσταντ. Καμία αναφορά δεν γίνεται επίσης στο
μήνυμα που μετέφερε την άνοιξη του 1967 ο πτέραρχος Λόρις Νόρσταντ από τον
Κωνσταντίνο Καραμανλή στην αμερικανική κυβέρνηση.

Ο διάσημος δημοσιογράφος Σάιρους Σουλτσμπέργκερ αναφέρει στο βιβλίο του
«Υστερόγραφο με κινεζική διάλεκτο», ότι στις 4 Σεπτεμβρίου του 1973 δείπνησε
με τον Νόρσταντ.

Ο τελευταίος τού αποκάλυψε ότι την άνοιξη του 1967 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής,
που βρισκόταν σε διακοπές στις Μπαχάμες, του ζήτησε να έλθει επειγόντως στη
Νέα Υόρκη για να τον συναντήσει. «Ήρθε κρυφά αεροπορικώς για μία ημέρα»,
γράφει ο Σουλτσμπέργκερ. Στη συνάντηση ρώτησε τον Νόρσταντ αν θα μπορούσε να
σπρώξει τις ΗΠΑ να στηρίξουν ένα πραξικόπημα στην Ελλάδα. «Ο Νόρσταντ απάντησε
ότι δεν θα μπορούσε να αναμειχθεί σε τέτοιες υποθέσεις. Ο Καραμανλής
αναφερόταν στο προγραμματισμένο πραξικόπημα των στρατηγών που σχεδίαζαν να
πάρουν την εξουσία στο όνομα του βασιλά και να επιβάλουν ένα ισχυρό
συντηρητικό καθεστώς υπό τον Καραμανλή», συνεχίζει ο Σουλτσμπέργκερ.

Δικαιολογία και άλλοθι. Στο «Αρχείο» του, (τόμος 6, σελ. 257) ο Κ.
Καραμανλής επιβεβαιώνει ότι βρισκόταν στη Νέα Υόρκη από τις 25 Φεβρουαρίου
μέχρι τις 4 Μαρτίου και ότι συνάντησε τον Νόρσταντ, ενώ παρακάθησε και σε
γεύμα που έδωσε προς τιμήν του ο Σουλτσμπέργκερ. Πέραν τούτου όμως ουδέν.

Έγινε η συνάντηση; Πέρασε το μήνυμα ο Νόρσταντ στην αμερικανική κυβέρνηση; Τα
αρχεία του Στέιτ Ντιπάρμεντ δεν διαφωτίζουν καθόλου αυτήν την υπόθεση. Ωστόσο,
είναι γεγονός ότι αφού έγινε η δικτατορία η αμερικανική κυβέρνηση προσπάθησε
να δικαιολογήσει τη χαλαρή στάση της απέναντι στο καθεστώς των συνταγματαρχών
με τις υποδείξεις Καραμανλή.

Το 1968, οι δημοκρατικοί γερουσιαστές Γουέιν Μορς, Κουεντίν Μπέντικ και Φρανκ
Μος, οι οποίοι ηγούντο της αντιπολίτευσης στο Κογκρέσο εναντίον της στήριξης
που παρείχε η κυβέρνηση Τζόνσον στη χούντα, προσκλήθηκαν σε μια ειδική σύσκεψη
και εκεί αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τζόνσον τούς είπαν πως η κριτική τους στη
δικτατορία είναι υπερβολική, τη στιγμή μάλιστα που και ο αρχηγός της ελληνικής
Δεξιάς, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, τον Φεβρουαριο του 1967 έκανε πρόταση στις
ΗΠΑ να στηρίξουν πραξικόπημα στην Ελλάδα.

Κωνσταντίνος Καραμανλής. Ο πρώην πρωθυπουργός συνάντησε τον πτέραρχο Νόρσταντ στη Νέα Υόρκη τον Φεβρουάριο του 1967

Το βιβλίο του Σουλτσμπέργκερ δημοσιεύτηκε το 1975 και η υπόθεση ξαναβγήκε στο
περιοδικό «Νέισιον» από τον Κρίστοφερ Χίτσενς τον Απρίλιο του 1996. Ο
Κωνσταντίνος Καραμανλής ποτέ δεν μίλησε για αυτήν. Γεγονός πάντως είναι ότι
γνώριζε πολύ καλά τον Νόρσταντ από την εποχή που ήταν πρωθυπουργός και ο
Νόρσταντ αρχηγός των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη (1956-62).

Ο άνθρωπος της ατομικής βόμβας. Ο Νόρσταντ δεν ήταν τυχαίος: στον
Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν επικεφαλής της 20ής Τακτικής Διεύθυνσης
Αεροπορίας, που έριξε τις ατομικές βόμβες στο Ναγκασάκι και τη Χιροσίμα.
Θεωρητικός του «Ψυχρού Πολέμου» προώθησε, ως αρχηγός του ΝΑΤΟ, τη δημιουργία
μιας καθαρά ΝΑΤΟϊκής πυρηνικής δύναμης, γεγονός που τον έφερε σε σύγκρουση με
τον Κέννεντυ. Μετά την κρίση της Κούβας παραιτήθηκε. Το 1967 ήταν εκτός
στρατεύματος, διέθετε όμως τεράστιο κύρος και άριστες σχέσεις στην Ουάσιγκτον.

Μικρό χρονικό διάστημα μετά τη συνάντηση Νόρσταντ – Καραμανλή, στις 9 Μαρτίου
του 1966, στα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ υπάρχει ένα τηλεγράφημα της CIA
(αρ. 260). Σύμφωνα με αυτό, ο στρατηγός Σπαντιδάκης αναφέρει ότι τις
προηγούμενες 15 ημέρες διάφοροι αξιωματικοί που ήταν μυημένοι είχαν τεθεί σε
συναγερμό, σαν πρώτο στάδιο για την εφαρμογή του σχεδίου «Ιέραξ 2», δηλαδή του
βασιλικού πραξικοπήματος. Οι ημερομηνίες συμπίπτουν σχεδόν με τη συνάντηση
Νόρσταντ – Καραμανλή. Γνώριζε για την κινητοποίηση των στρατηγών ο πρώην
πρωθυπουργός; Γεγονός είναι ότι μέσω του Δημήτρη Μπίτσιου ο βασιλιάς τού
διεμήνυσε ότι θεωρεί επικίνδυνες τις εκλογές και του πρότεινε να έρθει στην
Ελλάδα για «ριζική αντιμετώπιση της καταστάσεως», κάτι που ο Καραμανλής
αρνήθηκε, όχι όμως για λόγους αρχής. Αυτό πάντως έγινε στις 10 Μάρτιου 1967,
δηλαδή μετά τη συνάντηση με τον Νόρσταντ.

Η συνάντηση με τον Νόρσταντ είναι όμως μόνον η κορυφή του παγόβουνου. Το
έντονο παρασκήνιο της ελληνικής πολιτικής σκηνής μετά τις 15 Ιουλίου του 1965,
και ιδιαίτερα η προσπάθεια σχηματισμού κυβερνήσεων αποστασίας μέσω εξαγοράς
βουλευτών της Ενώσεως Κέντρου (για την οποία είναι γνωστό ότι οι Αμερικανοί
είχαν πληροφορίες), απουσιάζει επιδεικτικά από τα απόρρητα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Ο Καραμανλής υιοθετούσε την «ήπια εκτροπή»

Ο Καραμανλής δεν είχε αντιρρήσεις σε μια ήπιας μορφής εκτροπή, συνιστά όμως
αυτή να πραγματοποιηθεί από άλλους: «Η επανεμφάνισίς μου εις την πολιτικήν…
θα εδημιουργούσε… τοιαύτην οξύτητα ώστε να αναγκασθώ να μεταβάλω την
προσωρινήν εκτροπήν εις απροκάλυπτον δικτατορία. Τούτο όμως, εκτός του ότι δεν
το επιθυμώ, το θεωρώ επικίνδυνον διά την χώραν» (μνημόνιο συνομιλίας με Δ.
Μπίτσιο, Αρχείο τόμος 6, Σεπτέμβριος 1966).

Η εκδοχή της «ήπιας εκτροπής» διατυπώνεται υπό τη μορφή πολιτικού μανιφέστου
στην εκτενή επιστολή που απευθύνει ο Κ. Καραμανλής στον Κ. Τσάτσο στις 10
Μαΐου 1966 (τόμος 6, σελ 211). Σ’ αυτήν προτείνει: «Να σχηματιστεί κυβέρνηση
από ικανά και κατάλληλα διά την περίπτωσιν πρόσωπα, η οποία να εξουσιοδοτηθή
από την Βουλήν ή, της Βουλής αρνουμένης, από τον βασιλέα, όπως ασκούσα
εκτάκτους εξουσίας και εντός ευλόγου χρόνου» αυτή η κυβέρνηση να λάβει μέτρα
συνταγματικής αναθεώρησης και οικονομικής αναθέρμανσης. Από την εκτροπή μέχρι
το πραξικόπημα, η απόσταση είναι μικρή.