ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αρχιτεκτονική και θεατρικότητα

Στη χαλαρή ατμόσφαιρα των διακοπών προστίθεται μια λανθάνουσα θεατρικότητα, η
οποία αναδεικνύεται ανάλογα με τους χώρους που υποδέχονται τη ζωή, το
καλοκαίρι η σχέση του χώρου με το σώμα, γίνεται περισσότερο ορατή.

Η αρχιτεκτονική θεωρείται και θεωρεί, καθώς απευθύνεται σε μια όραση εν
κινήσει, σ’ ένα βλέμμα που επιστρέφει και σε μια μνήμη που εξακολουθεί να
«βλέπει» ακόμα και όταν απομακρύνεται από το αντικείμενο που την κινητοποίησε.

Αυτή η αυτονόητη διαπίστωση, ότι το βλέμμα κινείται και λειτουργεί μαζί με όλο
το σώμα του ανθρώπου, με το είναι του ανθρώπου, είναι καίριας σημασίας για την
ποιότητα των χώρων που σχεδιάζονται και κατοικούνται.

Ο Le Corbusier, αναφερόμενος στη σχέση της αρχιτεκτονικής με το ανθρώπινο
βλέμμα, καταδίκαζε όσες διδασκαλίες θεωρούν την αρχιτεκτονική ως μια γραφική
αυταπάτη, οργανωμένη γύρω από ένα κεντρικό σημείο το οποίο λογαριάζεται
άνθρωπος: «Ένας άνθρωπος χιμαιρικός με όραση σφαιρική, με μάτι μύγας».

Το σώμα, πάντα παρόν στη θεατρική πράξη, είναι το αντικείμενο και το
υποκείμενο της παράστασης. Στην αρχιτεκτονική, το σώμα και οι δραστηριότητες
του ανθρώπου μετρούν και διαμορφώνουν τους χώρους ζωής.

Με αρχιτεκτονικούς όρους ο «θεατρικός» χώρος της αρχιτεκτονικής δεν παραπέμπει
σε μονοδιάστατα επίπεδα σκηνικά, αλλά σε μια πολύπλοκη διανομή ρόλων, όπου το
σκηνικό παίζει και οι ηθοποιοί – κάτοικοι – μεταμορφώνονται σε χώρους.

Πρόκειται για μια συνεχή ροή χώρου και χρόνου, για τη σωματοποίηση του χώρου
και τη χωρικοποίηση των σωμάτων, για μια συνύπαρξη – συμμετοχή των «κατοίκων»,
οι οποίοι είναι ταυτόχρονα θεατές και ηθοποιοί στις δραστηριότητες της
καθημερινής ζωής.

Σύμφωνα με την άποψη του Πολ Βαλερί στο δοκίμιο «Εισαγωγή στη μέθοδο του
Λεονάρδου ντα Βίντσι», η κατασκευή αποκτά όλο το ποιητικό της βάθος στις
υψηλές στιγμές της αρχιτεκτονικής· τότε οι χρονικές διαδοχές χωρικοποιούνται,
και τότε συντελείται το θαύμα της χρονόλυσης, όρος που αποδίδει στον
χρόνο διαστάσεις και χαρακτηριστικά χώρου.

Η αρχιτεκτονική, καθώς παρέχει στέγη σε διάφορες δραστηριότητες των ανθρώπων,
έχει μια σχέση με τον χρόνο ανάλογη με τη θεατρική πράξη, ας μην ξεχνάμε ότι
σε παραδοσιακές κοινωνίες τα όρια μεταξύ ζωής και θεάτρου είναι δυσδιάκριτα.

Οι χώροι που υποδέχονται, αναδεικνύουν, προκαλούν και προσκαλούν τη δράση –
φυσικοί ή δομημένοι – είναι χώροι που αφηγούνται, συμβάλλουν στην πλοκή,
αναδεικνύοντας τον χαρακτήρα του μοναδικού στα σώματα και στα πράγματα, είναι
χώροι που παρέχουν τις προϋποθέσεις για να «κατοικηθούν» με διαφορετικούς
τρόπους και προσφέρονται για ποικίλες δραστηριότητες.

Όπως στο θέατρο η παράσταση σβήνει καταβροχθίζοντας τον παρόντα χρόνο, έτσι
και στην αρχιτεκτονική η ελάχιστη μονάδα του χρόνου, η κάθε στιγμή, περιέχει
και τη μεταμόρφωσή της.

Εξάλλου, το θεατρικό κείμενο όπως και το pro-ject – η σχεδιαστική πρό-ταση –
προβάλλουν το παρόν στο μέλλον και απαιτούν αποκρυπτογράφηση, σκηνοθεσία και
ερμηνεία.

Σε μικρής ή μεγάλης κλίμακας έργα, αλλά και στο φυσικό περιβάλλον, σε
πλατείες, δρόμους και κτίρια, σε εσωτερικούς ή υπαίθριους χώρους,
αναγνωρίζουμε τον χαρακτήρα της θεατρικότητας, όταν οι κινήσεις, τα λόγια και
οι σιωπές εγγράφονται με ευκρίνεια στον χώρο.

Ο Adolphe Appia, πρωτοπόρος σκηνογράφος του 20ού αιώνα, σχεδίαζε τον σκηνικό
χώρο με τα βήματα, με τα ίχνη των κινήσεων των ηθοποιών. Υποστήριζε ότι καθώς
τα σώματα μέσα στον χώρο κινούνται σε τρεις διαστάσεις, τα επίπεδα σκηνικά σε
δύο διαστάσεις δεν λειτουργούν στη σωστή κατεύθυνση. Ο ηθοποιός με το σώμα του
και τις κινήσεις του είναι το κλειδί, πρωταγωνιστής είναι η κίνηση.

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.