Για πάντα εχθροί της φύσης

Η πρώτη έγχρωμη ταινία του Μικελάντζελο Αντονιόνι, η «Κόκκινη έρημος»
(«Deserto rosso»), γυρισμένη το ’64, είναι η τελευταία, μετά τη «Νύχτα» και
την «Έκλειψη», της «αστικής τριλογίας» του. Σαν τύψη δίχως αποδέκτη, έρχεται
ξανά κοντά μας το 2002 μ.Χ. να κτυπήσει την πόρτα μας… Αλλά, στου κουφού την
πόρτα όσο θέλεις βρόντα… Η τραυματισμένη, τότε, σχέση μεταξύ της αστικής,
βιομηχανικής, πόλης και της φύσης έχει πλέον εκτροχιαστεί. Και πέρα από
οποιονδήποτε φυσικό νόμο, κατασκευάζεται νέο περιβάλλον, σε εργαστήρια
πολυεθνικών, το οποίο παραδίδεται από τα κέντρα εξουσίας ως νέος ηθικός νόμος
στο ανθρώπινο γένος, που μετά χαράς τον ευαγγελίζεται! Ποιος είναι αυτός ο
«νόμος»; Το εργαστηριακό μοντέλο ανθρώπου, το οποίο δεν έχει ανάγκη καμία
απριόρι δεδομένη φύση από τη στιγμή που κατάφερε – έτσι του το πλασάρουν… –
να ελέγχει τη γέννηση και τον θάνατο!

Η Μόνικα Βίτι, η μούσα του σκηνοθέτη, είναι η ηρωίδα της ταινίας, η οποία
περιφέρεται σαν ξωτικό στη βιομηχανική-σεληνιακή Ραβέννα. Μια αποξενωμένη από
το περιβάλλον, νευρωτική, γυναίκα, σε ασυμφωνία με τη βιομηχανική έκρηξη που
συντελείται γύρω της – στο παρελθόν είχε κάνει απόπειρα αυτοκτονίας… -, με
μονομανίες που την κάνουν να μην μπορεί να σταθεί αντικειμενικά στις εξελίξεις
της κοινωνίας… Μέχρι που οι άλλοι τη βλέπουν ως «γραφική» και την
περιχαρακώνουν στο περιθώριο… Γιατί, ή είσαι μαζί με την πλειοψηφία ή δεν
υπάρχεις!

«Σήμερα δεν ξέρουμε πια τι είναι όμορφο και τι είναι άσχημο», είχε πει ο Αντονιόνι, και η Μόνικα Βίτι περιφέρεται στην «Κόκκινη έρημο» των πόλεών μας, για τις οποίες ουδείς νιώθει την παραμικρή τύψη…

«Το θηλυκό που φέρνει τη ζωή στον κόσμο αποδεκατίζεται, ενώ όλοι οι
αρσενικοί χαρακτήρες της ταινίας είναι ενσωματωμένοι στον κοινωνικό ιστό.
Ακόμη και ο Ρίτσαρντ Χάρις, ο οποίος φαίνεται απροσάρμοστος και με μια διαρκή
επιθυμία για φυγή, ουσιαστικά βολεύεται από αυτήν τη “φυγή” στα λόγια, ενώ τη
χρησιμοποιεί ως άλλο τρόπο προσαρμογής – εμείς οι Έλληνες ξέρουμε πολύ καλά
αυτό το κολπάκι τού “αντί” και της κριτικής σε όλα, με το οποίο έχουμε και την
πίτα αφάγωτη και τον σκύλο χορτάτο», λέει ο Δημήτρης που επισημαίνει
εκστασιασμένος την σκηνή-ανάμνηση της Μόνικα Βίτι από την παιδική της ηλικία,
στην οποία κολυμπάει σε μία πεντακάθαρη, ηλιόλουστη και κρυστάλλινη θάλασσα…

«Και όχι μόνον αυτό. Το νέο μοντέλο ζωής απενοχοποιεί τις συνειδήσεις μας για
να το αποδεχτούμε ως “σωτήριο”, δημιουργώντας ανθρώπους-ρεπλίκες,
γυαλιστερούς, σφριγηλούς και ελεύθερους σε… απόλυτο έλεγχο – από τις κάρτες
τηλεφώνου, τα κινητά και τα ηλεκτρονικά μητρώα, μέχρι τους δορυφόρους στο
διάστημα που φωτογραφίζουν τις κινήσεις μας και μέσα στο σπίτι μας! Ες αεί
ομογενοποίηση στο μέλλον! Κάτι σαν τα… γάλατα διαρκείας», επεμβαίνει η
Αντιγόνη, η οποία μαζί με τον Δημήτρη είναι οι νέοι φίλοι με τους οποίους
βλέπουμε τις ταινίες και την «αόρατη» ζωή γύρω μας, καθώς ο Στέργιος και η
Άννα έφυγαν παντοτινά…

Η «Κόκκινη έρημος» είναι η πόλη-alien, στην οποία έχουν μάθει ακόμη και «τα
πουλιά να πετούν νεκρά, ψηλά στην υψικάμινο», σαν τα συναισθήματά μας. Είναι η
ζωή-τίμημα των επιλογών μας. Και το σενάριο που έχει γράψει ο σκηνοθέτης μαζί
με τον Τονίνο Γκουέρα – συνεργάτη και του Αγγελόπουλου στις τελευταίες του
ταινίες – παγώνει τα συναισθήματα, φτάνοντάς τα στη νεκροφάνεια. Όσο για το
εικαστικό περίβλημα αυτής της αφασίας, μένεις και σήμερα άφωνος. Ο Αντονιόνι
βάφει και αλλοιώνει όλα τα φυσικά ντεκόρ, έτσι που το κοντράστ με τις άψυχες
φιγούρες των ανθρώπων να «βγάζει μάτι». Και ο μετρ του φωτός Κάρλο Ντι Πάλμα
φωτογραφίζει τον μεταμοντέρνο εφιάλτη τους, ενώ η μουσική των Τζοβάνι Φούσκο
και Βιτόριο Τζελμέτι είναι πανιά που ταξιδεύουν μόνα τους, χωρίς τα καΐκια…
Τουλάχιστον, το φιλμ κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα, στο Φεστιβάλ της Βενετίας το ’65.

Ριμίξ στο αλήτικο χιούμορ

Ως «χορογράφος του υπόκοσμου» και του αλλόκοτου κόσμου μας λανσάρεται ο
σκηνοθέτης Ρόνι Γιου, ο οποίος, σαφώς, έχει ικανότητες, αλλά η επιδειξιμανία
τον παρασύρει στο ευτελές και το τετριμμένο. Για παράδειγμα, το «Ωραία μέρα
για να πεθάνεις» («The 51st state») έχει καλούς ηθοποιούς και το… πρέπον
αλήτικο, αυθάδικο, χιούμορ για να σε βυθίσει στον γκανγκστερικό κόσμο του,
αλλά το μόνο που καταφέρνει είναι να μοιάζει με μαϊμού των ταινιών του
Κουέντιν Ταραντίνο…

«Ωραία μέρα για να πεθάνεις». Ο Σάμιουελ Τζάκσον με… σκωτσέζικη φούστα

Βετεράνος χημικών ναρκωτικών ουσιών και με, σώνει και καλά, καλτ συμπεριφορά ο
Σάμιουελ Τζάκσον – «ανατινάζει» τους εχθρούς του με παγωμένο και… βοϊδήσιο
βλέμμα, φορώντας σκωτσέζικη φούστα και άλλα αλλούτερα μπιχλιμπίδια επάνω
του… – φτάνει στο Λίβερπουλ με τη νέα του δημιουργία. Ο σκοπός του ταξιδιού
είναι… ιερός, μιας και ελπίζει να κάνει τη τελευταία μεγάλη δουλειά και μετά
να «αγιάσει». Έλα, όμως, που σύνδεσμος του με την τοπική Μαφία είναι ο Ρόμπερτ
Καρλάιλ – ό,τι και να παίζει, είναι πάντα απολαυστικός – ο οποίος είναι
εντελώς… ξεβίδωτος και διακατέχεται από φανατικό αντιαμερικανισμό! Και οι
επί τούτου… λιγδιασμένες μονομαχίες τους σε ένα νυχτερινό Λίβερπουλ, που
περισσότερο με καρτ ποστάλ μοιάζει παρά με αυθεντικό υπόκοσμο, δεν θα έχουν
τελειωμό, μέχρι να πλήξεις από το πολύ ριμίξ της βιντεοκλίπ βίας.

Παράφωνα λίμπιντο ασύστολων «εγώ»

Καλοί κωμικοί, πετυχημένος σκηνοθέτης σε φάρσες και σάτιρες, αλλά το γλυκό δεν
φουσκώνει – άντε, το πολύ πολύ να «ξεφουσκώνει» στη διάρκεια του ψησίματος,
αλλά στο τελικό βγάλσιμο από τον φούρνο κάνει μία «πλαφ» και πιάνει πάτο… Ο
λόγος για την κωμωδία «Παράφωνα ερωτευμένοι» («Off key»), του Μανουέλ Γκόμεθ
Περέιρα («Ο έρωτας βλάπτει σοβαρά την υγεία», «Ανάμεσα στα πόδια», «Boca a
Boca»), με τους Τζο Μαντένια, Ντάνι Αϊέλο, Τζορτζ Χάμιλτον – πού τον θυμήθηκαν
αυτόν! Ακόμα και ο παραγωγός τής ταινίας έχει έντιμο πρότερο βίο («Belle
epoque », «Γκόγια»)…

«Παράφωνα ερωτευμένοι» ο Τζο Μαντένια και οι τενόροι φίλοι του, Ντάνι Αϊέλο, Τζορτζ Χάμιλτον, αλλά η μεγαλύτερη παραφωνία είναι του σκηνοθέτη τους, Μανουέλ Γκόμεθ Περέιρα

«Είναι περίεργο, όμως, αυτό, γιατί και το σενάριο – το έχουν γράψει τρεις,
χωρίς τη «συμβολή» του σκηνοθέτη – έχει μια πετυχημένη αφετηρία… Σατιρίζει
την καλλιτεχνική και την προσωπική ζωή τριών διάσημων τενόρων – όλοι ξέρουμε
σε ποιους πάει το μυαλό μας… -, οι οποίοι μαζί δεν κάνουνε και χώρια δεν
μπορούνε. Κρίμα, γιατί αυτή η μαγιά θα μπορούσε να μας χαρίσει μια
ξεκαρδιστική κωμωδία», κάνει με μισό χαμόγελο στα χείλη της η Αντιγόνη.

Low budget χιούμορ

Στη δεκαετία του ’90 η «ανεξάρτητη παραγωγή» – κυρίως στην Αμερική και την
Αγγλία – έδωσε πολύ καλά δείγματα και ένα φεγγάρι έγινε καλτ και μοδάτη… Σε
ένα «περιφερειακό» αρχικά κοινό, μετά στους «ψυλλιασμένους», ενώ κάποια
φιλμάκια της έφτασαν να κάνουν γκραν σουξέ με εκατομμύρια εισιτήρια… Τώρα,
στις αρχές του νέου αιώνα και της τρίτης χιλιετηρίδας, μοιάζει να έχει κοπάσει
ακόμη και αυτή η «έκρηξη»… Ένα δείγμα αυτής της… πτώσης, που κρατάει όμως
την αξιοπρέπειά της, είναι η κωμωδία «Large», του Βρετανού Τζάστιν Έντγκαρ.
Φιλμ που προσπαθεί να κρατήσει… δύο καρπούζια διαφορετικών μποστανιών στην
ίδια μασχάλη – κάτι μεταξύ «Trainspotting» και «American pie» -, με αποτέλεσμα
να του πέφτουν και τα δύο και να μένει με άδεια χέρια…

Ψήγματα αυθεντικού κιτς στην κωμωδία «Large», του Τζάστιν Έντγκαρ

Ο Λουκ Ντε Γούλφσον ερμηνεύει τον γιο ενός θρύλου του ροκ της δεκαετίας του ‘
70, ο οποίος, προκειμένου να κληρονομήσει την αμύθητη περιουσία του, θα πρέπει
να αποδείξει ότι είναι ένας, τύπος και υπογραμμός, υπεύθυνος πολίτης. Κάτι που
δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα, καθώς η ζωή του είναι ένα
μπάχαλο… Άλλη μία καλή σεναριακή ιδέα – την έγραψαν ο σκηνοθέτης με τον Μάικ
Ντεντ – που δεν καταφέρνει να φουσκώσει και να βγάλει γέλιο. Τουλάχιστον, έχει
κάποιες σουρεαλιστικές απόπειρες και πινελιές γνήσιας κιτς αισθητικής…

Δαγκώνουν χωρίς… δόντια

Από τον «Σχιζοφρενή δολοφόνο με το τρυπάνι» του ’79, ο Έιμπελ Φεράρα –
γεννημένος το ’52 – έφτασε στις ημέρες μας να κάνει συμπαθητικά φιλμάκια,
κυρίως ατμοσφαιρικά ερωτικά θρίλερ. Πάλι καλά… Σε αυτό το πλαίσιο κινείται
και το «Υποψίες σε… λευκές δόσεις» («R’xmas»), με τους: Άις Τί, Λίλο
Μπρανκάτο, Ντρέα Ντεματέο. Ήρωές της ένα… τρισευτυχισμένο αστικό ζευγάρι,
που χαίρεται τα κέρδη της οικογενειακής επιχείρησης με
λαθρεμπόριο-ναρκωτικά… Ώσπου ο υπόκοσμος εισβάλλει κατά τις άγιες ημέρες των
Χριστουγέννων και διαλύει την… οικογενειακή τους μακαριότητα…

Βγαλμένο… από τη ζωή και αυτό το σενάριο, του «Εκτός ορίων» («Liberty
stands still»): Η ωραία Λίντα Φιορεντίνο είναι κληρονόμος της μεγαλύτερης στην
Αμερική εταιρείας κατασκευής όπλων και ο Γουέσλεϊ Σνάιπς σημαδεύει με το όπλο
του τον σύζυγό της και την απειλεί να κάνει ό,τι ακριβώς της πει,
διαφορετικά… Η καθημερινότητα των καναλιών καπελώνει τη ζωή. Σε «σκηνοθεσία»
Κάρι Σκόγκλαντ.

«Η τέχνη δεν στηρίζεται στο καλό, αλλά στο κακό, τον πόνο, την αγωνία»,
είχε πει ο Αντονιόνι, αλλά στο σημερινό σινεμά της «πολιτισμένης» Δύσης αυτό
έχει γίνει μόδα που βολεύει και ξορκίζει τις φαντασιώσεις της τακτοποιημένης
ζωής μας, δίχως φυσικά να έχει την ικανότητα να πάει αληθινά βαθιά. Δείγμα
μιας… ρηχής κόλασης με πατίνια είναι και το φιλμ του Αντουάν Ντε Κοντ «Η
αγάπη δαγκώνει» («Love bites»), («Les Morsures de L’ Aube»), που στη Γαλλία
λένε ότι είχε κόψει 400.000 εισιτήρια. Με έναν 29χρονο «βασιλιά» στο Παρίσι
της νύχτας…

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης μνήμης: «Κόκκινη έρημος»

Χαμένης αθωότητας: Στη πρώτη έγχρωμη ταινία του Αντονιόνι

Ανεπίδοτης τύψης: Στην εκτροχιασμένη «Κόκκινη έρημο» των πόλεών μας…

Σκηνοθεσίας: Στον Αντονιόνι, τον σημειολόγο των νεκρών σωμάτων της
«Κόκκινης ερήμου»

Ωραίας πλήξης: Στις έξι νέες ταινίες

Διαφυγής: Στις επανεκδόσεις

Γυναικείας αύρας: Η «λαβωμένη» ομορφιά της Μόνικα Βίτι («Κόκκινη
έρημος»)

Πολιτισμικών… συγκρούσεων: Ρόμπερτ Καρλάιλ – Σάμιουελ Τζάκσον («Ωραία
μέρα για να πεθάνεις»)

Εγχώριας… παρέμβασης: Στον Στελ Παύλου που έχει γράψει το σενάριο στο
«Ωραία μέρα για να πεθάνεις»)

Κιτς αισθητικής: «Large»

Αντοχής: Στον Έιμπελ Φεράρα («Υποψίες σε… λευκές δόσεις) που ξεκίνησε
από σπλάτερ πριν από 23 χρόνια και «κρατάει» ακόμα…