Η ώρα του Νασιάκου

Μια προσωπική και μια οργανωτική αλλαγή προηγήθηκαν της εξάρθρωσης της 17Ν.
Η άνοδος του Φώτη Νασιάκου στην ηγεσία της ΕΛ.ΑΣ. και η μεταφορά της ΕΥΠ στην
αρμοδιότητα του υπουργού Δημόσιας Τάξης.

«Στην πολιτική», λένε, «χρειάζεται και τύχη». Η υπόθεση της 17Ν δεν θα
έφτανε ποτέ στις δραματικές εξελίξεις του Ιουλίου του 2002, αν δεν είχαν
προηγηθεί ορισμένα τυχαία περιστατικά. Το οφθαλμοφανές τυχαίο περιστατικό
είναι, φυσικά, η έκρηξη της βόμβας στα χέρια του Σάββα Ξηρού στον Πειραιά.

Προηγήθηκε όμως άλλο ένα περιστατικό, στο μέσον του καλοκαιριού του 2001. Ο
λόγος για την αποτυχία των ΕΚΑΜ της Αστυνομίας να συλλάβουν τον κακοποιό
Πάσσαρη. Η υπόθεση κατέληξε σε φιάσκο και η εικόνα της ΕΛ.ΑΣ. αμαυρώθηκε,
ενισχύοντας την εντύπωση ότι οι επιχειρησιακές δυνατότητές της ήταν
περιορισμένες.

Ουδέν κακόν αμιγές καλού. Ο υπουργός Δημόσιας Τάξης Μιχάλης Χρυσοχοΐδης
προσπάθησε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις, αλλά και να εκτονώσει τη
δυσαρέσκεια. Αποφάσισε να προχωρήσει σε δραστικές αλλαγές στην ηγεσία της
Αστυνομίας. Το αποτέλεσμα ήταν να βρεθεί επικεφαλής της ΕΛ.ΑΣ. ο Φώτης
Νασιάκος, «προσπερνώντας» κάποιους που είχε μπροστά του στην ιεραρχία. Ο
Χρυσοχοΐδης είχε αποφασίσει να πάει στη νεώτερη γενιά στελεχών και την
εισήγησή του την αποδέχθηκε ο Πρωθυπουργός, με τον οποίο είχε συναντηθεί
εκτάκτως στο Μέγαρο Μαξίμου, και, κατόπιν, το ΚΥΣΕΑ.

Επικεφαλής επί χρόνια της Αντιτρομοκρατικής, ο Νασιάκος ήταν ξεχωριστή
περίπτωση αστυνομικού. Διέθετε επιχειρησιακή γνώση – όπως λέμε, «εμπειρία
δρόμου» – και συνδυαστική σκέψη. Διέθετε επίσης ένα πρόσθετο πλεονέκτημα:
ήξερε όσο κανένας το θέμα της τρομοκρατίας στην Ελλάδα. Ο Νασιάκος ήταν ο
συντάκτης της έκθεσης της ΕΛ.ΑΣ. για την τρομοκρατία, κατόπιν παραγγελίας του
υπουργού στο τέλος του 1999. Η έκθεση, που απεκάλυψαν τον Νοέμβριο του 2001
«ΤΑ ΝΕΑ», συνθέτει μια συνολική, διαχρονική εικόνα των διαδρομών της ελληνικής
τρομοκρατίας από το 1975 και μετά. Αξίζει να σημειωθεί ότι βασίζεται σε
στοιχεία και ευρήματα – ακολουθεί δηλαδή ορθόδοξη αστυνομική λογική – και όχι
σε σενάρια και εικασίες.

Ήταν η έκθεση ένα είδος δοκιμασίας; Πάντως, το καλοκαίρι του 2001 ο
Χρυσοχοΐδης φαινόταν να ήξερε τι ήθελε: τον Νασιάκο στη θέση του αρχηγού. Δεν
ήταν μια επιλογή που ενθουσίαζε όλους. Για τους Αμερικανούς, ο Νασιάκος ήταν
κόκκινο πανί. Αιτία ήταν η άρνηση του Νασιάκου να συλλάβει τους «συνήθεις
υπόπτους» που είχαν ενδιαφερθεί να αγοράσουν τα όπλα που διακινούσε Έλληνας
κακοποιός σε επιχείρηση των Αμερικανών σε συνεργασία με την ΕΥΠ το 1998. Ο
λόγος; «Η επιχείρηση αυτή ήταν εκτός του πλαισίου νομιμότητας που ίσχυε τότε»,
εξηγεί κυβερνητική πηγή με γνώση του θέματος. Τυπικός εκπρόσωπος της νεώτερης
γενιάς στελεχών της Αστυνομίας που έκαναν καριέρα στη Μεταπολίτευση, ο
Νασιάκος πάθαινε αλλεργία με ενέργειες αμφίβολης νομιμότητας. Οι Αμερικανοί το
είδαν αλλιώς. Το 2001 η επιλογή του ως αρχηγού μόνο χαμόγελα δεν προκάλεσε
στην πρεσβεία.

Η αλλαγή έφερε στην κορυφή της ΕΛ.ΑΣ. έναν αστυνομικό με ήπιο στυλ και
τετράγωνη σκέψη, λίγο σαν τους κλασικούς ήρωες μυθιστορημάτων νουάρ
λογοτεχνίας. Μαζί με τον εισαγγελέα Γιάννη Διώτη, ο Νασιάκος ήταν ο άνθρωπος
που θα ξενυχτούσε με τον Χρυσοχοΐδη πολλά βράδια τον χειμώνα του 2001 – 2002
στον έβδομο όροφο του μεγάρου της Κατεχάκη, μπροστά σε αναρίθμητους
ερευνητικούς φακέλους και σύννεφα καπνού.

Η «μετακόμιση» της ΕΥΠ

Το φθινόπωρο του 2001 το ΠΑΣΟΚ ζούσε στους ρυθμούς του έκτακτου συνεδρίου και
του ανασχηματισμού που θα ακολουθούσε. Τα σενάρια αφθονούσαν, ωστόσο γρήγορα
κατέστη σαφές ότι δύο πρόσωπα δεν επρόκειτο να μετακινηθούν: ο Γιώργος
Παπανδρέου από το υπουργείο Εξωτερικών και ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης από το
υπουργείο Δημόσιας Τάξης. Αυτό που ήταν λιγότερο γνωστό ήταν οι αλλεπάλληλες
συζητήσεις που είχε ο Χρυσοχοΐδης με τον διευθυντή του Γραφείου του
Πρωθυπουργού Νίκο Θέμελη στο Μαξίμου και με τον γενικό γραμματέα του
Υπουργικού Συμβουλίου Σωκράτη Κοσμίδη στη Βουλή. Με μια υπερφορτωμένη ατζέντα
και με ταξίδια στο εξωτερικό λόγω 2004, ο Χρυσοχοΐδης ζητούσε επιμόνως να
θεσπισθεί θέση υφυπουργού στο Δημόσιας Τάξης. Η αρχική αντίδραση δεν ήταν
ακριβώς ευνοϊκή, αλλά ο τελικώς ο Χρυσοχοΐδης πήρε αυτό που ήθελε. Στον
ανασχηματισμό ορίστηκε πράγματι υφυπουργός, ο Βαγγέλης Μαλέσιος.

Το άλλο θέμα που συζητήθηκε μεταξύ υπουργού και Μαξίμου ήταν πιο λεπτό.
Αφορούσε την ΕΥΠ. Αυτή στεγαζόταν στην Κατεχάκη, αλλά υπαγόταν στο υπουργείο
Εσωτερικών. Την επομένη της 11ης Σεπτεμβρίου και εν όψει των Ολυμπιακών
Αγώνων, η κατανομή αυτή δεν είχε νόημα. Λογικά η ΕΥΠ θα έπρεπε να υπάγεται στο
Δημόσιας Τάξης. Τούτο αντέβαινε στη λογική της Μεταπολίτευσης. Το αμαρτωλό
παρελθόν της Υπηρεσίας, που κατ’ επανάληψιν αντί να επιτηρεί τους έξω είχε
βρεθεί να παρακολουθεί τους μέσα, είχε ως αποτέλεσμα να υπαχθεί στο
«πολιτικότερο» υπουργείο Εσωτερικών – τότε «πρώτο τη τάξει». Ο Χρυσοχοΐδης
υποστήριζε ότι αυτό δεν είχε νόημα, άλλωστε το υπουργείο Εσωτερικών με την
έμφαση στη δημόσια διοίκηση και στην αποκέντρωση δεν είχε καμία εμπλοκή σε
θέματα ασφάλειας.

Το Μέγαρο Μαξίμου είχε «καεί» από την εμπλοκή της ΕΥΠ στο θέμα Οτζαλάν.
Ακολούθησε η τοποθέτηση ως επικεφαλής της Υπηρεσίας ενός προσώπου της απόλυτης
εμπιστοσύνης του Πρωθυπουργού, του διπλωμάτη Παύλου Αποστολίδη. Το αίτημα του
Χρυσοχοΐδη είχε γραφειοκρατική λογική, αλλά και πολιτική διάσταση. Η πολιτική
«μετακόμιση» της ΕΥΠ στο Δημόσιας Τάξης δεν θα γινόταν, αν η Βάσω Παπανδρέου
παρέμενε υπουργός Εσωτερικών. Ωστόσο, η Βάσω πήγε στο ΥΠΕΧΩΔΕ και με το νέο
προβάδισμα των υπουργείων που επεξεργάστηκαν Κοσμίδης κα Θέμελης το υπουργείο
Εσωτερικών έπαψε να είναι πρώτο τη τάξει. Έτσι, ο κύβος ερρίφθη. Η ΕΥΠ
περιήλθε στον Χρυσοχοΐδη. Αντιθέτως, η Πολιτική Προστασία παρέμεινε στο
υπουργείο Εσωτερικών παρά το επιχείρημα του Χρυσοχοΐδη ότι μαζί με τις φωτιές
(η Πυροσβεστική υπάγεται στην Κατεχάκη) θα είχε νόημα να είχε και τις
πλημμύρες και τις φυσικές καταστροφές. Το αποτέλεσμα ήταν να τρέχει ο Κώστας
Σκανδαλίδης αρχές του 2002 με τα χιόνια.

Η υπαγωγή της ΕΥΠ υπό την πολιτική σκέπη του υπουργείου Δημόσιας Τάξης δεν
είχε ένδοξα αποτελέσματα για την Υπηρεσία. Στη νέα τάξη πραγμάτων που
διαμορφώθηκε στην Κατεχάκη στο τέλος του 2001 ο Νασιάκος και η
Αντιτρομοκρατική (υπό τον Στέλιο Σύρο) απέκτησαν σύντομα τον πρώτο λόγο σε
υψηλά θέματα εσωτερικής και διεθνούς ασφάλειας. «Ο νέος αρχηγός είναι πολύ
καλός γνώστης αυτών των θεμάτων», έλεγε με νόημα κορυφαίο στέλεχος της
κυβέρνησης που έχει το γραφείο του στη Βουλή. Η ΕΥΠ συμμετείχε στην υπόθεση
της 17Ν, αλλά η συνδρομή της ήταν μάλλον επικουρική. Το μεγάλο βάρος το
σήκωσαν ο Νασιάκος με τον Διώτη και ο ίδιος ο υπουργός. Το ενδιαφέρον είναι
ότι ο ανασχηματισμός άφησε μάλλον γλυκόπικρη γεύση για τον Χρυσοχοΐδη. Πήρε
υφυπουργό και την ΕΥΠ, αλλά με τη νέα ιεραρχική σειρά των υπουργείων το
Δημόσιας Τάξης κύλησε τόσο χαμηλά, που ο Χρυσοχοΐδης βρέθηκε εκτός
Κυβερνητικής Επιτροπής.