Αθηναϊκό ειδύλλιο (Μια σχεδόν αληθινή ιστορία)

Όταν ο ποιητής Αλέξανδρος Κορομηλάς ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα, ήταν παραμονή
Χριστουγέννων του 1899. Η Αθήνα πανηγύριζε: μικροπωλητές πουλούσαν κομφετί και
στην οδό Ερμού ο κόσμος αγόραζε γλυκίσματα και παιχνίδια. Ο Αλέξανδρος ήταν
φύση μελαγχολική: η σύντομη ζωή του είχε κυλήσει με ποιήματα του Νοβάλις κι
αναπάντητα νυχτερινά ερωτηματικά· η γιορτινή ατμόσφαιρα του έφερνε σκέψεις
αυτοκτονίας. Κάτω απ’ το παράθυρό του, που έβλεπε στην Καπνικαρέα, περνούσαν
εύθυμα και ευτελή πλήθη κρατώντας κόκκινα γλειφιτζούρια σε σχήμα κοκοριού και
παίζοντας καραμούζες που έβγαζαν ήχους προσβλητικούς και δαιμονιώδεις. Ωστόσο,
ενώ αναλογιζόταν πόσοι εξαίσιοι ποιητές είχαν δώσει τέλος στη ζωή τους από
ανία κι από αηδία, ο Αλέξανδρος βγήκε στον δρόμο για ν’ αγοράσει καινούργιο
καπέλο. Το χρειαζόταν: αν ήταν να αυτοκτονήσει – με στιλέτο, όπως ο Χάινριχ
φον Κλάιστ, ή με πιστόλι όπως ο Βέρθερος – έπρεπε να είναι άψογα ντυμένος: θ’
άφηνε πίσω του ένα εμφανίσιμο πτώμα κι ένα εμπνευσμένο αποχαιρετιστήριο
σημείωμα. Αν ήταν να μην αυτοκτονήσει, έπρεπε να παρευρεθεί στη βεγγέρα της
οικογένειας Πομόνη: δεν μπορούσε να αρνηθεί την πρόσκληση` ο κύριος Πομόνης
είχε το ξακουστό αδαμαντοπωλείο της οδού Ερμού, προμήθευε τη βασιλική αυλή και
επιζητούσε τη συναναστροφή των ποιητών. Τον καλούσαν κάθε χρόνο, και κάθε
χρόνο πήγαινε αφού κατανικούσε την παρόρμηση της αυτοκαταστροφής. Άρα, το
καινούργιο καπέλο ήταν απαραίτητο, κι ο Αλέξανδρος βάλθηκε να χαζεύει στις
βιτρίνες της οδού Αιόλου: περνώντας απ’ το κατάστημα του Γουτάκη είδε, με
φρίκη, κρεμασμένες μάλλινες φανέλες, σώβρακα και τσουράπια, γαλότσες, καρό
κουβέρτες και γραβάτες στο ίδιο καρό μοτίβο, αλλά μικρότερο, petits carreaux
δηλαδή. Και πιο πέρα, στην προθήκη ενός βιβλιοχαρτοπωλείου, πήρε το μάτι του
το «Ημερολόγιο του Ρωμιού» του σατιρικού ποιητή Γεωργίου Σουρή: τότε ο
Αλέξανδρος αποφάσισε πως δεν αξίζει κανείς να ζει και να μοιράζεται τον βίο με
τον κύριο Σουρή, που έγραφε κωμικά ομοιοκατάληκτα στιχάκια: χέρι/μαχαίρι,
πόδι/ρόδι, φιντάνι/μποστάνι, όλοι/κώλοι. Για μια στιγμή, του πέρασε απ’ το
μυαλό να επιστρέψει πάραυτα στο σπίτι και να τερματίσει τη ζωή του φορώντας το
παλιό του καπέλο, μόνο και μόνο επειδή ο Σουρής έγραφε αυτά που έγραφε.
Ποιητής εκ του προχείρου έχων την μορφήν του χοίρου. Ωστόσο, μετάνιωσε:
έπρεπε ν’ αγοράσει καινούργιο καπέλο.

Ο Αλέξανδρος Κορομηλάς ήταν είκοσι εννέα ετών, μοναχογιός και επιτέλους
ορφανός. Ο πατέρας του, συνταγματάρχης και υπασπιστής του βασιλέως Γεωργίου,
είχε σκοτωθεί το ’94 από κλωτσιά αλόγου – η μητέρα του, πιανίστρια στο Ωδείο,
είχε πεθάνει από τύφο το ’96. Δεν επρόκειτο για τραγωδίες: αμφότεροι
απεδήμησαν αιφνιδίως. Κατά τον Αλέξανδρο, ο Κορομηλάς p re ήταν τσιράκι της
αυλής, γλείφτης της βασίλισσας Όλγας και ατζαμής στην ιππασία (εξ ου και το
θανάσιμο αλογολάκτισμα), ενώ η κυρία Κορομηλά, το γένος Βάφα, πάλι κατά τον
Αλέξανδρο, έπαιζε απαίσιο πιάνο, παρά τη βιρτουοζιτέ της στη μαζούρκα ή ίσως
και εξαιτίας αυτής. Ο Αλέξανδρος ήταν παιδί μονήρες και λιγομίλητο: όταν
άνοιγε το στόμα του, ήταν αναιδέστατο. Γι’ αυτό, κανείς δεν τον ενθάρρυνε να
το ανοίγει: ούτε ο πατέρας του, που έλειπε διαρκώς στο παλάτι, ούτε η μητέρα
του, που ήταν απορροφημένη στο πιάνο, ούτε η παραμάνα του η Ίλζε, μια
Γερμανίδα που είχε κουβαλήσει απ’ το Μόναχο η οικογένεια Κρεπμάιερ και που της
είχε περισσέψει. Οι Κρεπμάιερ, παλιά βαυαρική οικογένεια που τώρα ασχολούνταν
με την ποδηλατοβιομηχανία, έκαναν στενή παρέα με τους Κορομηλάδες: κάθε Πέμπτη
(jour fixe) έπαιζαν χαρτιά και ντάμα. Έτσι, από έξι έως είκοσι έξι ετών, ο
Αλέξανδρος περνούσε τις Πέμπτες στη βιβλιοθήκη των Κρεπμάιερ όπου ανακάλυψε,
κατάπληκτος, ότι ο κόσμος είναι τεράστιος κι ότι υπάρχουν μέρη πέρα απ’ το
Φάληρο και το Ξηροτάγαρο. Όταν το εμπέδωσε αυτό, αφοσιώθηκε με πάθος στην
ποίηση και απομακρύνθηκε από τα εγκόσμια: οι μαζούρκες της μητέρας του
ισοδυναμούσαν με ξεπεσμό· το καμαρωτό παράστημα του πατέρα του με σκέτη
βλαχιά. Όταν κοιτούσε τον συνταγματάρχη, του ερχόταν στο μυαλό ένας τσοπάνης
με τσιγκελωτό μουστάκι, φουστανέλα και τσαρούχια, με τη μύτη αλαζονικά
στραμμένη στον ουρανό` όταν κοιτούσε τη μητέρα του – το βαθύ ντεκολτέ, τα
κοσμήματα από το μαγαζί του Πομόνη – πάθαινε κρίσεις μισογυνίας. Όσο για την
Ίλζε, τουλάχιστον αυτή καταλάβαινε όταν της απήγγελλε Χάινε: Φαρμάκι
στάζουν όλα τα τραγούδια μου, και πώς μπορούσε αλλιώς να ‘χει
συμβεί, αφού σταλαγματιά-σταλαγματιά με δηλητήριο πότισες το θλιβερό
μου βίο; Και του έλεγε: «Φάγε λίγο μέλι να γλυκάνεις». Αλλά η ψυχή του
Αλέξανδρου ήταν πικρή και δεν γλύκαινε με μέλι.

Όταν έκλεισε τα δεκαοχτώ, τον στείλανε στη Βιέννη να σπουδάσει. Ο Αλέξανδρος
ήθελε να πάει στο Ντύσσελντορφ όπου είχε γεννηθεί ο Χάινε, ή στη Βαϊμάρη όπου
είχε αφήσει τα κόκαλά του ο Σίλλερ. Αλλά οι Κορομηλάδες γνώριζαν τον γραμματέα
της αυστριακής πρεσβείας, τον κύριο Φέμπουργκ, ο οποίος παραχώρησε στον
Αλέξανδρο διαμέρισμα στην οδό Μαρίας-Τερέζας. Στην αρχή όλα του άρεσαν στη
Βιέννη – ο Δούναβης, οι αυτοκρατορικοί κήποι, οι χοροεσπερίδες στο προξενείο –
αλλά μέσα σ’ ένα χρόνο τον κατέλαβε βαρυθυμία, θλίψη, κακοκεφιά: κοινώς, έπαθε
σκουντούφλιασμα. Σπούδαζε γερμανική φιλολογία, βρισκόταν στο στοιχείο του,
είχε κάνει βουτιά στη λυρική ποίηση της Σαξονίας: αλλά ευτυχισμένος δεν ήταν.
Τι του ‘φταιγε, δεν ήξερε. Όπου πηγαίνει ο καβαλάρης παίρνει μαζί τη θλίψη
του (Γκαίτε). Είχε γλιτώσει απ’ την αθηναϊκή λάβρα, απ’ τις αγριοφωνάρες
των σαλεπιτζήδων, απ’ τις βάρβαρες συνήθειες των νερουλάδων (τύλιγαν με
λινάτσες τα βαρέλια για να τα κρατάνε δροσερά: αυτό τον Αλέξανδρο τον
αηδίαζε), απ’ τις μαζούρκες της μάνας του κι απ’ τις εκδρομές στο Ξηροτάγαρο.
Είχε ένα χρόνο να δει τσεμπέρι, σιγκούνι, φέσι, λουκούμια κι αρχαία ερείπια.
Αλλά τον είχε πιάσει ανορεξιά κι είχε γίνει ωχρός σαν να ‘χε φθίση. Τότε ήταν
που σκάρωσε το πρώτο του ποίημα Ψυχή μου, κυλάς μες στα φαράγγια των
βουνών, μες τη μοναξιά των λεωφόρων· και τώρα που το καλοσκεφτόταν,
καθώς βάδιζε μές στο χριστουγεννιάτικο πόπολο, είχε γίνει ποιητής τον Γενάρη
του ’89· η Βιέννη ήταν χιονισμένη, μόλις είχαν ξεστολίσει το χριστουγεννιάτικο
δέντρο στην πλατεία του δημαρχείου. Εκείνες τις μέρες, λίγα χιλιόμετρα έξω απ’
την πόλη, στο Μάγιερλινγκ, ο πρίγκιπας Ροδόλφος είχε σκοτώσει την ερωμένη του,
τη Μαρία Βετσέρα, κι είχε αυτοκτονήσει με το ίδιο πιστόλι. Το συγκλονιστικό
αυτό γεγονός είχε εμπνεύσει στον Αλέξανδρο το ποίημα «Αίμα στο χιόνι». Αχ,
σκέφτηκε με μια παράξενη αναστάτωση, έχω αφήσει πίσω μου ένα σωρό
μητροπολιτικά μυστήρια, μοιραίες συναντήσεις και φονικά ειδύλλια. Να που πάω
ν’ αγοράσω καπέλο φτιαγμένο σε κάποιο συνοικιακό πιλοποιείο, σε μια βαλκανική
κωμόπολη, γεμάτη ζητιάνους και σπασμένα μάρμαρα. Κι έπειτα, ίσως τινάξω τα
μυαλά μου στον αέρα σ’ ένα διαμέρισμα απέναντι απ’ την Καπνικαρέα.

Η διπλή αυτοκτονία στο Μάγιερλινγκ τον είχε κάνει ποιητή, αλλά ο ίδιος δεν
είχε τίποτα συνταρακτικό να διηγηθεί: δεν είχε ερωτευτεί ποτέ· εκτός αν
μετράει η βραχύβια ερωτοτροπία του με τη Φράου Λιλιάνε Βέμπερ που διατηρούσε
φιλολογικό σαλόνι στη Βιέννη. Η εν λόγω κυρία, εκτός του ότι τον είχε
κουτουπώσει, του είχε γνωρίσει τον διάσημο θεατρικό συγγραφέα Λουδοβίκο
Αντσενγκρούμπερ, ο οποίος, ατυχώς τίναξε τα πέταλα τη χρονιά που ο Αλέξανδρος
συνουσιαζόταν με την κυρία Βέμπερ στα πίσω διαμερίσματα του φιλολογικού
σαλονιού και σκάρωνε τους πρώτους του στίχους. Άλλο όμως συνουσία, άλλο
ειδύλλιο: ο Αλέξανδρος αναρωτιόταν πώς οι ρομαντικοί ποιητές ερωτεύονταν τόσο
εύκολα και τόσο βαριά. Ο έρωτας, από στατιστική άποψη, του φαινόταν σπανιοτάτη
σύμπτωση.

Διάλεξε ένα ανοιχτόγκριζο τσόχινο καπέλο κι άρχισε να περιπλανιέται στους
δρόμους χαμένος σε αναπολήσεις. Ξαφνικά ένιωσε τη σφοδρή επιθυμία να ζήσει
άλλη μια μέρα, να δει τι θα συμβεί στην πόλη και στη βεγγέρα των Πομόνηδων.
Αγόρασε το περιοδικό «Ποικίλη Στοά» και κάθησε σ’ ένα ζαχαροπωλείο να πιει μια
μαστίχα και να διαβάσει τη στήλη του δημοσιογράφου «Μποέμ»: ο «Μποέμ» έγραφε
πως στον εικοστό αιώνα «οι γυναίκες δεν θα είναι πλέον άρωμα ηδύ, αγνότης και
αφέλεια, αλλά η ενσάρκωσις της απιστίας. Οι άγγελοι της οικίας θα
μεταμορφωθούν εις διαβόλους!» Ο Αλέξανδρος αναστέναξε· τον τελευταίο καιρό
δημοσιολόγοι και φιλόσοφοι προφήτευαν τη διάλυση των αξιών, την κατάδυση στα
Σόδομα και τα Γόμορρα· στο κατώφλι του εικοστού αιώνα τα κτήνη της Αποκάλυψης
θα κάλπαζαν αφηνιασμένα, χάος θα επικρατούσε στη χώρα και στον πλανήτη. Ο
Αλέξανδρος παραδέχτηκε ότι στην Ελλάδα το χάος επικρατούσε ήδη κι έμεινε λίγη
ώρα απορημένος: οι Αθηναίοι γιόρταζαν και βάραγαν ταμπούρλα παρά τις
προειδοποιήσεις για τη συντέλεια του κόσμου.

Η ιδέα της συντέλειας προκάλεσε στον Αλέξανδρο βαθύ αίσθημα αγωνίας – στο
οποίο εξάλλου ήταν επιρρεπής – την ίδια στιγμή όμως πείσμωσε: ήθελε να ορίσει
μοναχός του πότε θα τελειώσει η ζωή του· δεν θα επέτρεπε ν’ αποφασίσουν οι
θεοί και οι δαίμονες. Πλήρωσε τη μαστίχα (μια δεκάρα) ρίχοντας περιφρονητικά
βλέμματα στους θαμώνες του ζαχαροπωλείου που με το ένα χέρι έπαιζαν θορυβωδώς
τα κομπολόγια τους και με το άλλο έριχναν, εξίσου θορυβωδώς, τα πούλια στο
τάβλι. Όταν έφτασε στο σπίτι, σκέφτηκε: «Θα κάνω μια ώρα sommeil de beaut για
να ‘μαι φρέσκος στη βεγγέρα» και ξάπλωσε στον σοφά ξεχνώντας ότι μόλις δύο
ώρες νωρίτερα ήθελε να μαχαιρωθεί ή να φυτέψει μια σφαίρα στο κεφάλι του. Έξω,
στον δρόμο, ο ορυμαγδός κόπαζε, τα καταστήματα έκλειναν, ο κόσμος μαζευόταν
στα σπίτια για το δείπνο της παραμονής. Ο Αλέξανδρος βυθίστηκε στον sommeil de
beaut και ονειρεύτηκε ένα ποίημα του Χάινε. Έκλαψα χθες με πίκρα στ’ όνειρό
μου, νεκρός πως ήμουν είχα ονειρευτεί και ξύπνησε ανακουφισμένος που η καρδιά
του χτυπούσε κι ήταν στη θέση της. Η νύχτα έπεφτε. Της νύχτας η άγια σαγήνη,
οι κρυφές της πλάσης οι δυνάμεις, σκέφτηκε ο Αλέξανδρος κι ένα κύμα
αισιοδοξίας τον κατέκλυσε· αλλά πάλι δεν ήξερε γιατί. Ντύθηκε με φροντίδα,
ξυρίστηκε χωρίς να του περάσει απ’ το μυαλό η αιματηρή πράξη που είχε
φανταστεί τόσες και τόσες φορές όταν κρατούσε το κοφτερό λεπίδι, και πήρε μια
άμαξα για το αρχοντικό των Πομόνηδων. Καθώς η άμαξα τρανταζόταν στον λασπωμένο
δρόμο, ο Αλέξανδρος σκεφτόταν τον καινούργιο αιώνα· ίσως η Αθήνα να μεγάλωνε
λιγάκι, ίσως ο πολιτισμός να προχωρούσε κι οι Αθηναίοι να ‘τρωγαν λιγότερο
σκόρδο και ν’ αντικαθιστούσαν τα φέσια με κανονικά καπέλα. Ίσως. Καθώς
ανέβαινε τα σκαλιά του σπιτιού – που ήταν φωταγωγημένο με δεκάδες γκαζόλαμπες
– ο Αλέξανδρος ένιωσε πως η καρδιά του δεν ήταν καθόλου στη θέση της:
φτερούγιζε και αεροβατούσε σαν χαρταετός. Στο χολ, δίπλα στο καταστόλιστο
χριστουγεννιάτικο δέντρο, υποδεχόταν τους καλεσμένους, μαζί με την
ευτραφέστατη κυρία Πομόνη, η μικρανιψιά της η Τζούλια, η οποία, κατά τον
Αλέξανδρο, ήταν το ευειδέστερο πλάσμα στην υφήλιο. Όταν συστήθηκαν, η καρδιά
του, που για είκοσι εννέα χρόνια βρισκόταν σε αξιοθρήνητη κατάσταση βύθισης,
αναδύθηκε και βάλθηκε να πεταρίζει: έπαθε δηλαδή φουρφούρισμα. Η δεσποινίς
Τζούλια είπε «Χρόνια πολλά», και για πρώτη φορά στη ζωή του ο Αλέξανδρος
ευχήθηκε από μέσα του να είναι πάρα πολλά, πάρα-πάρα πολλά, και, χωρίς να
χάσει καιρό, της ζήτησε να χορέψουν τη μαζούρκα.

Επιμέλεια: Μικέλα Χαρτουλάρη