Απορίες και ερωτήματα μετά τις αποκαλύψεις

Γιατί δεν εξαρθρώθηκε η 17 Νοέμβρη τόσα χρόνια, αφού τελικά δεν ήταν η
κλειστή οργάνωση που τηρούσε ευλαβικά τους κανόνες του συνωμοτισμού; Πώς
ομολόγησαν τόσο εύκολα, και πώς εξίσου εύκολα μίλησαν για τον ρόλο που καθένας
εκ των συνεργών τους είχε, οι τρομοκράτες της 17 Νοέμβρη; Γιατί δεν
επιχείρησαν να διαφύγουν μετά την έκρηξη στον Πειραιά; Είναι μερικά μόνο από
τα ερωτηματικά που αναδεικνύονται με τη συμπλήρωση ενός μήνα από τη στιγμή που
άρχισε να ξετυλίγεται το κουβάρι της τρομοκρατικής οργάνωσης.

Σ’ αυτό το διάστημα του πρώτου μήνα αρκετοί μύθοι γύρω από τη 17 Νοέμβρη
κατέρρευσαν, ενώ αναδείχθηκε ότι τα μέλη της δεν ενεργούσαν με ιδεολογικά
κριτήρια, αλλά με κίνητρο ακόμη και τα χρήματα.

Τις πρώτες διαπιστώσεις τους, αλλά και τα ερωτηματικά που έχουν προκύψει
μετά τις εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων, διατυπώνουν στα «ΝΕΑ» οκτώ
επιστήμονες και πρόσωπα της κοινωνικής ζωής.

ΜΑΙΡΗ ΜΠΟΣΗ

Συνδετικός κρίκος τα χρήματα

Η Μαίρη Μπόση είναι πολιτικός επιστήμων, ειδική σε θέματα πολιτικής βίας

«Τα ερωτήματα που έχω μέχρι αυτή τη στιγμή είναι πάρα πολλά. Περιμένω έως έναν
βαθμό απαντήσεις στις δίκες και στη συνέχιση της ροής των πληροφοριών το
προσεχές διάστημα. Ωστόσο, μέχρι τώρα, μπορώ να σταθώ σε δύο βασικά σημεία-
ερωτηματικά:

Το πρώτο είναι, αν έχουν οι κατηγορούμενοι την ιδεολογία ως πρόσχημα, ποιο
είναι πραγματικά το κίνητρο για τη δράση τους; Πώς πείθει τα μέλη της η ομάδα
για να συνεχίσουν; Και το δεύτερο είναι πώς αξιοποιήθηκε και αξιοποιείται αυτή
η ιστορία που ταλαιπώρησε ολόκληρη την Ελλάδα επί τόσα χρόνια.

Έχω πει και στο παρελθόν ότι η 17 Νοέμβρη δεν είχε τα χαρακτηριστικά της
λεγόμενης αριστερής τρομοκρατίας και η απορία είναι πώς χρησιμοποιήθηκε τελικά
η ιδεολογία, από τη στιγμή μάλιστα που αποκαλύπτεται πως ουσιαστικά δεν είχαμε
στρατολογήσεις, αλλά προσλήψεις, σαν να επρόκειτο για μια επιχείρηση. Έχει
ενδιαφέρον να μάθουμε ποιος ήταν ο συνεκτικός κρίκος αυτής της ομάδας ­ ίσως
είναι τα χρήματα. Όμως, ακόμη και οι λεγόμενοι κακοποιοί του κοινού Ποινικού
Δικαίου έχουν τη δική τους “ομερτά”, δεν μιλούν, δεν αποκαλύπτουν. Εδώ
εκδηλώνεται μια συμπεριφορά εντελώς ξένη. Είναι πραγματικά πρωτόγνωρο αυτό που
συμβαίνει».

ΧΡΗΣΤΟΣ ΧΩΜΕΝΙΔΗΣ

Μοιάζει με μυθιστόρημα

Ο Χρήστος Χωμενίδης είναι συγγραφέας

«Η πληροφόρηση που έχω σχετικά με το θέμα των ημερών προέρχεται είτε από τις
επίσημες ανακοινώσεις της Αστυνομίας είτε από τις εφημερίδες και τα υπόλοιπα
μέσα μαζικής ενημέρωσης – από τους δημοσιογράφους δηλαδή, που κάνουν της
δουλειά τους όπως νομίζουν οι ίδιοι καλύτερα.

Και θα μπορούσα, όπως και κάθε άλλος πολίτης, να διατυπώσω αρκετά ερωτήματα
για την εξάρθρωση της 17 Νοέμβρη και της τρομοκρατίας.

Θα μπορούσα για παράδειγμα να αναρωτηθώ πώς ένας τρομοκράτης που πηγαίνει να
τοποθετήσει μια βόμβα κουβαλάει μαζί του σε σακ βουαγιάζ αντικείμενα άχρηστα
για τον ίδιο και την επιχείρηση που έχει αναλάβει (χειροβομβίδες, δεκάδες
κλειδιά κ.λπ.), αλλά πολύ χρήσιμα για την Αστυνομία και την εξιχνίαση της
υπόθεσης.

Θα αναρωτιόμουν ακόμη γιατί όλοι ομολόγησαν με τη μία. Και γιατί ο φερόμενος
ως αρχηγός δεν λέει τίποτα;

Όμως, το να διατυπώνει κανείς απορίες θα ήταν σε αυτή την περίπτωση τόσο άτοπο
και αφελές όσο και το να πιστεύει άκριτα όλα όσα παρουσιάζονται. Βλέπετε, αυτή
η υπόθεση, όπως παρουσιάζεται, μοιάζει με μια κινηματογραφική ταινία ή ένα
μυθιστόρημα. Και στις ταινίες και τα μυθιστορήματα ισχύει μια βασική αρχή:
μπορεί να συμβεί και το πιο απίθανο περιστατικό, αρκεί να διαθέτει την
αληθοφάνεια που θα επιτρέψει στον θεατή ή αναγνώστη να συνεχίσει να
παρακολουθεί και να μη σηκωθεί να φύγει ή, ακόμα χειρότερα, να βάλει τα γέλια».

ΝΑΝΤΙΑ ΣΕΡΕΜΕΤΑΚΗ

Καμιά ουσιαστική πληροφόρηση

Η Νάντια Σερεμετάκη είναι ανθρωπολόγος- συγγραφέας, επισκέπτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτισμικής Επικοινωνίας και Μέσων Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης

Μπορώ να κάνω μια διαπίστωση: Γιατί τα μέσα ενημέρωσης κάνουν περίπου τα ίδια
ερωτήματα με τον πολίτη, σε σημείο που να μην είναι σαφές ποιος τα διατυπώνει.

Γιατί δεν υπηρετούν και τον παιδευτικό τους ρόλο και γιατί δεν μίλησαν για τη
βία διαφόρων μορφών.

Δεν είπαν όλο αυτό το διάστημα τι είναι βία, δεν έγιναν συγκρίσεις, παρά
αναφορές, όπως για παράδειγμα στις Ερυθρές Ταξιαρχίες.

Δεν γίνεται σοβαρή, παιδευτική ανάλυση για το ίδιο το φαινόμενο της
τρομοκρατίας.

Τι έχει συμβεί σε παλαιότερες κοινωνίες, πώς αντιμετωπίσθηκε, πώς γεννήθηκε;

Όλα αυτά βέβαια, πέρα από το σόου, είτε των μίντια είτε και του κράτους με τις
εντυπωσιακές μεταγωγές.

Κι ακόμη γιατί εμφανίζονται συνεχώς τα ίδια πρόσωπα, που πλέον οι απόψεις τους
είναι γνωστές και απλώς επαναλαμβάνονται;

Όμως, ο πολίτης δεν πήρε απαντήσεις για το ίδιο το φαινόμενο, για το αν υπήρχε
ιδεολογικό υπόβαθρο – ακούσαμε μια-δυο φωνές και αυτό συμπτωματικά, επειδή
ανήκαν στον κύκλο της Γαλλίας, και η Γαλλία «ενοχοποιήθηκε».

Και αυτή τη φορά εμφανίζονται οι ίδιοι, όπως για παράδειγμα συνέβη και μετά το
χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους.

Οι περισσότεροι που έκαναν αναλύσεις δεν είχαν βιωματική εμπειρία της Αμερικής.

ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

Προβληματίζουν οι εύκολες ομολογίες

Ο Νίκος Γιαννόπουλος είναι μέλος του Δικτύου για τα Πολιτικά και Κοινωνικά Δικαιώματα

«Σε όλη αυτή την υπόθεση φαίνεται ότι θα περάσουν αρκετοί μήνες για να
αποσαφηνισθούν όλες οι παράμετροι και να αρθούν οι επιφυλάξεις που συνολικά
υπάρχουν. Ο τρόπος εξάρθρωσης της 17 Νοέμβρη και οι ομολογίες και καταθέσεις
προκαλούν πολλά ερωτηματικά κι ακόμη περισσότερο προκαλεί εξαιρετική εντύπωση
η ευκολία με την οποία τα φερόμενα ως μέλη ομολογούν για τον εαυτό τους και
κατονομάζουν και άλλους. Πέρα από τα πολιτικά αδιέξοδα και τις ηθικές
εκπτώσεις και την απαξίωση, προκύπτουν πολλά ερωτηματικά που ίσως απαντηθούν
εν όψει ή κατά τη διάρκεια των δικών, όπου ελπίζω ότι ως αποδεικτικά στοιχεία
δεν θα προσκομιστούν μόνο οι ομολογίες. Ένα δεύτερο σημείο που πρέπει να
σταθούμε είναι το γεγονός ότι δεν έχουμε εικόνα των ευρημάτων που επικαλείται
η Αστυνομία, ενώ ο νέος αντιτρομοκρατικός νόμος διευκολύνει να γίνουν γρήγορα
δίκες. Μέχρι στιγμής υπάρχουν μόνο διαβεβαιώσεις ότι στις δίκες θα δούμε πολλά
περισσότερα από τις ομολογίες και θα μάθουμε βεβαίως για τις συνθήκες κάτω από
τις οποίες έγιναν. Προκαλεί εξάλλου μεγάλη εντύπωση η ευκολία με την οποία στο
όνομα της “πάταξης της τρομοκρατίας” αίρονται δικαιώματα που αφορούν στη
σύλληψη και την κράτηση, ειδικά στην περίπτωση του κρατούμενου Σάββα Ξηρού».

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΣΕΛΑΣ

Χωρίς ιδεολογικό κριτήριο

Ο Δ. Κουσελάς είναι πρόεδρος της ΟΤΟΕ

«Είναι αλήθεια πως γύρω από τη 17 Νοέμβρη είχαν πλαστεί μύθοι. Ο καθένας είχε
δημιουργήσει μια 17 Νοέμβρη όπως ήθελε. Όμως, πλέον, ένας – ένας οι μύθοι
καταρρίπτονται. Φαίνεται πια πως δεν είχαμε να κάνουμε με μια οργάνωση με
ιδεολογικό πλαίσιο και δεν υπήρχε ιδεολογικό κριτήριο για τα χτυπήματά τους.
Ουσιαστικά απογυμνώθηκε αυτή η ιστορία. Ο δεύτερος μύθος που κατέρρευσε σε
σχέση με την οργάνωση είναι ότι επρόκειτο για μια ομάδα που δρούσε απόλυτα
επαγγελματικά, με όλους τους κανόνες του συνωμοτισμού. Τελικά αποδεικνύεται το
αντίθετο: Έκαναν λάθη που δεν είχε εκμεταλλευθεί νωρίτερα η Αστυνομία γιατί οι
έρευνες είχαν λανθασμένο προσανατολισμό. Αλλιώς άρχισε πάντως και διαφορετικά
κατέληξε η 17 Νοέμβρη και δεν πρέπει να παραβλέπει κανείς ότι τα τελευταία
χρόνια έγινε ουσιαστική δουλειά και οι έρευνες απέκτησαν συνέπεια, συνέχεια
και περιεχόμενο. Και βέβαια, είχαν και έχουν στήριξη και κάλυψη πολιτική».

ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Αιφνίδια «κατάρρευση»

Ο Β. Δημακόπουλος είναι αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Ποινικολόγων

«Η εικόνα που είχα όλα αυτά τα χρόνια για τη 17 Νοέμβρη γκρεμίστηκε εξ
ολοκλήρου σε σημείο να αναρωτιέμαι αν αυτό που αποκαλύπτεται τις τελευταίες
εβδομάδες είναι πράγματι τρομοκρατική οργάνωση. Περίμενα στην αρχή ότι θα ήταν
μια ολιγομελέστατη ομάδα, ορκισμένων. Ωστόσο, με τις περιγραφές των αυτοπτών
έπειτα από κάθε χτύπημα, που μιλούσαν για νέους σε ηλικία τρομοκράτες,
σκεφτόμουν πως χρησιμοποιούσαν κάποιους εκτελεστές, άρα δεν υπήρχε πλέον ένα
ολιγομελές τμήμα. Αυτό όμως σημαίνει ότι το μυστικό διαρρέει, άρα δεν μπορεί
παρά να το έχει μάθει και η Αστυνομία. Και αν είναι έτσι, δεν δικαιολογείται η
μη εξάρθρωση της οργάνωσης τόσα χρόνια. Βεβαίως, η “κατάρρευση” της 17 Νοέμβρη
είναι αιφνίδια. Ίσως έπειτα από τόσα χρόνια περιμέναμε μια οργάνωση “ημιθέων”,
με βαρύγδουπα ονόματα. Πολλά πρόσωπα είχαν υποδειχθεί, πολύς λόγος είχε γίνει
για τη σχέση των τρομοκρατών της 17Ν και του ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο, προς το παρόν
περιμένω να δω την εξέλιξη της υπόθεσης».

ΑΝΤΩΝΗΣ ΒΓΟΝΤΖΑΣ

Στοιχεία «κόπωσης» και στη 17Ν

Ο Αντώνης Βγόντζας είναι νομικός

«Εκτιμούσα όλα αυτά τα χρόνια ότι επρόκειτο για μια κλειστή ομάδα, όχι μαζική,
που βεβαίως δεν είχε σχέση με μυστικές υπηρεσίες. Παράλληλα, πίστευα ότι δεν
θα μπορούσαν να εντοπιστούν με τις κλασικές μεθόδους προσέγγισης. Ωστόσο,
αποτελεί έκπληξη ο τρόπος με τον οποίο κατέρρευσε η οργάνωση και έπεσαν στα
χέρια της Αστυνομίας το ένα μετά το άλλο τα μέλη της. Και γι’ αυτό όμως,
υπάρχει εξήγηση, αφού των συλλήψεων είχε προηγηθεί συλλογή στοιχείων μέσα από
συστηματική έρευνα. Η εξήγηση για το ότι μιλάνε ίσως βρίσκεται ακριβώς εκεί:
στη μεθοδική δουλειά που έγινε, αλλά και στα στοιχεία κόπωσης που
διαπιστώνονται στην ίδια την τρομοκρατική οργάνωση. Υπάρχει και ιδεολογική
κόπωση και ταυτόχρονα νιώθουν ότι η κοινή γνώμη λέει πως πρέπει να τελειώνουμε
με την υπόθεση της τρομοκρατίας. Βεβαίως, μετά τη σύλληψή τους, με τις
ομολογίες ευελπιστούν και σε ευνοϊκότερη μεταχείριση λόγω των σχετικών
διατάξεων που περιλαμβάνονται στον νέο αντιτρομοκρατικό νόμο».

ΣΠΥΡΟΣ ΤΣΑΓΚΑΡΑΤΟΣ

Ανακολουθία λόγων και έργων

Ο Σπύρος Τσαγκαράτος είναι αρχιτέκτων, δρ πολεοδόμος

«Πότε θα μιλήσει η 17Ν; Και τι θα πει;

Αυτή είναι η πιο βασική απορία μου, καθώς θεωρώ πως η πραγματικότητα που
παρουσιάζεται, και δεν είναι παρά το δελτίο της Αστυνομίας, δεν (μπορεί να)
είναι όλη η ιστορία της οργάνωσης 17 Νοέμβρη.

Γύρω από την οργάνωση αυτή υπήρχε ένα συγκεκριμένο ιδεολογικό πλαίσιο – δεν
έχει σημασία αν συμφωνεί ή διαφωνεί κανείς με αυτό. Αλλά μέχρι τώρα κανείς δεν
έχει μιλήσει για αυτό το ιδεολογικό πλαίσιο. Γιατί;

Δεν μπορεί επί 27 χρόνια η οργάνωση αυτή να “γέμιζε” τις φαντασιώσεις μας και
τώρα να είναι μόνο αυτό που παρουσιάζεται και τίποτα παραπάνω.

Αν λοιπόν μέχρι σήμερα η 17 Νοέμβρη ήταν μια φαντασίωση, μια οργάνωση όπως τη
φανταζόταν και όπως την ήθελε ο καθένας, θα ήθελα πολύ να μάθω τι έχει η ίδια
η οργάνωση να πει για τον εαυτό της.

Αναρωτιέμαι επιπλέον με ποιο τρόπο συνδυάζονται όλες οι εγκληματικές πράξεις,
που έχουν μέχρι τώρα αποκαλυφθεί, με τα κείμενα της οργάνωσης. Κι αυτό γιατί
παρατηρώ μια ανεξήγητη ανακολουθία ανάμεσα στις πράξεις που βαρύνουν τους
συλληφθέντες και στα κείμενα που η οργάνωση παρουσίαζε όλα αυτά τα χρόνια.

Υπάρχει ένα ακόμη “γιατί” που αφορά τα φερόμενα ως μέλη της οργάνωσης που
έχουν ώς τώρα συλληφθεί. Γιατί έκαναν όλες αυτές τις ληστείες; Μέχρι πού
ήθελαν να φτάσουν;».