Χρηματιστήρια και ιδεολογίες σε κρίση

Η χρηματιστηριακή κρίση που σάρωσε τελευταία τις αγορές και από τις δύο
πλευρές του Ατλαντικού, έδωσε λαβή να συζητηθούν ξανά και να αμφισβητηθούν
θέματα – «ταμπού» της περασμένης δεκαετίας.

Οι ιδιωτικοποιήσεις, οι εξαγορές και συγχωνεύσεις, η διεθνοποίηση της
οικονομίας, πολιτικές στις οποίες απέδιδαν οι αναλυτές μέχρι πριν από λίγο
καιρό το «θαύμα» των υψηλών επιδόσεων της παγκόσμιας οικονομίας, μπήκαν στο
μικροσκόπιο προκειμένου να σταθμιστούν για άλλη μια φορά τα πλεονεκτήματα και
τα μειονεκτήματά τους.

Αν μεγάλες εταιρείες, που πρωταγωνιστούσαν στην παγκόσμια οικονομική ζωή,
κατάφερναν να μαγειρεύουν τους ισολογισμούς τους, προφανώς κάτι δεν πήγαινε
καλά με το σύστημα προστασίας των επενδυτών. Και αφού οι επενδυτές είναι το
θεμέλιο του καπιταλιστικού συστήματος, είναι απαραίτητη η κρατική παρέμβαση
για την προστασία τους. Ιδού, αμέσως – αμέσως, μια πρόταση που έρχεται σε
αντίθεση με τις νεοφιλελεύθερες αρχές, οι οποίες δεν αναγνωρίζουν – στην
ακραία εκδοχή τους – την ανάγκη για «κρατικές παρεμβάσεις» και για
«προστασία».

Αν, πάλι, η μεγέθυνση των εταιρειών, με τις συνεχείς εξαγορές και
συγχωνεύσεις, είχε ως αποτέλεσμα να στερέψουν από ρευστότητα και να
δημιουργηθούν ανεξέλεγκτοι γίγαντες, ίσως πρέπει να επανεξεταστεί η πολιτική
των συνεχών μεγεθύνσεων.

Αν η χρηματιστηριακή αγορά έχει φτάσει να λειτουργεί ανεξάρτητα από τις
εξελίξεις στην πραγματική οικονομία, από την παραγωγή, τη ζήτηση και την
προσφορά, τα κέρδη και τις ζημίες, η λειτουργία της εξυπηρετεί μόνο τους
επιτήδειους. Γιατί, δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να συντηρεί φούσκες, που κάποια
στιγμή ξεφουσκώνουν, αφήνοντας άφωνους – και άφραγκους – τους ανυποψίαστους
μικροεπενδυτές.

Τέλος, αν την κρίση της Enron ή της Worldcom την πληρώνει ακόμη και ο Έλληνας
μικροεπενδυτής, που ούτε κατ’ όνομα ήξερε τις συγκεκριμένες εταιρείες, τότε
πρέπει να ξανασκεφτεί σοβαρά κατά πόσον το παιχνίδι είναι στα μέτρα του ή
μήπως τον ξεπερνά. Ου παντός πλειν εις… διεθνοποιημένες αγορές.

Τέτοιου είδους σκέψεις διατυπώνονται πλέον ακόμη και από χείλη πιστών του
μοντέλου του αμερικανικού καπιταλισμού. Και από αυτή την άποψη, η κρίση
προσέφερε υπηρεσίες στην παγκόσμια οικονομική σκέψη, αν και είναι αμφίβολο το
κατά πόσον ο προβληματισμός θα συνεχισθεί, αν οι αγορές ακολουθήσουν στο εξής
ανοδική πορεία.

Να ξεκαθαρίσει το τοπίο

Για την Ελλάδα, ο διάλογος αυτός προσφέρει την ευκαιρία να ξανασυζητηθούν
πολιτικές που αποτέλεσαν κρυφή αιτία πολέμου μεταξύ των μελών της κυβέρνησης,
το τελευταίο διάστημα. Ίσως είναι καιρός να ξεκαθαρίσει το τοπίο, στο οποίο ο
κ. Άκης Τσοχατζόπουλος διακηρύσσει ότι «εμένα δεν θα με ακούσετε να μιλάω για
ιδιωτικοποιήσεις», την ίδια ώρα που ο κ. Νίκος Χριστοδουλάκης υπερασπίζεται
τον νέο νόμο πλαίσιο για τις ιδιωτικοποιήσεις στη Βουλή.

Η συζήτηση αυτή, βεβαίως, πρέπει να γίνει με ειλικρίνεια και χωρίς
δογματισμούς για να αποδώσει καρπούς. Δεν έχει νόημα να παραλληλίζεται η
Ελλάδα με την Αγγλία, όταν είναι γνωστό ότι το ελληνικό Δημόσιο λειτουργεί
πολύ πιο αναποτελεσματικά και σπάταλα από το βρετανικό. Ούτε έχει νόημα να
επαναφέρει κανείς την ανάγκη προστατευτικών καθεστώτων, όταν αυτά κυριαρχούσαν
στην Ελλάδα ώς πριν από λίγα χρόνια, με ολέθρια αποτελέσματα για τους
καταναλωτές. Όπως δεν έχει, επίσης, νόημα να καθαγιάζει κανείς την ιδιωτική
πρωτοβουλία, η οποία στην ελληνική περίπτωση λειτούργησε συχνά εξίσου
αναποτελεσματικά, με αρνητικές συνέπειες για το σύνολο της οικονομίας.

Απειλή η Σοφοκλέους

Η χρηματιστηριακή κρίση, όμως, πρέπει παράλληλα να προβληματίσει την κυβέρνηση
ώς προς τις πιθανές επιπτώσεις της στην οικονομία. Η κατάσταση στη Σοφοκλέους
όχι μόνο έχει οδηγήσει στην απελπισία χιλιάδες Έλληνες πολίτες, αλλά έφτασε
στο σημείο να συνιστά κίνδυνο και για την ίδια την ανάπτυξη. Κι αυτό, γιατί
περιορίζει τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να αντλήσουν κεφάλαια και να
επενδύσουν, αλλά και την ευχέρεια των επενδυτών να καταναλώσουν. Όλη, πλέον, η
οικονομία βασίζεται στον δανεισμό και αυτό δημιουργεί κινδύνους για το μέλλον.

Ακόμη, η χαμηλή ρευστότητα στη Σοφοκλέους περιορίζει τη δυνατότητα των
ιδιωτικοποιήσεων, που με τη σειρά τους επηρεάζουν τα δημόσια έσοδα. Άλλωστε,
ήδη, η καθοδική πορεία του Χρηματιστηρίου έχει ρίξει έξω τις προβλέψεις της
κυβέρνησης για φορολογικά έσοδα από τις χρηματιστηριακές συναλλαγές.

Αυτά είναι πολύ σοβαρά προβλήματα, που πρέπει να αντιμετωπισθούν πριν χαθεί ο
έλεγχος. Μία νέα δημοσιονομική πολιτική με έμφαση στην περικοπή των δαπανών,
σε συνδυασμό με μια πιο δραστήρια πολιτική προσέλκυσης επενδύσεων, θα ήταν,
ίσως, ενδεδειγμένες αυτή την περίοδο που διανύουμε. Γιατί, ακόμη κι αν η
Σοφοκλέους ανακάμψει, δύσκολα θα κερδίσει όλο το έδαφος που έχασε τον
τελευταίο καιρό.

Οπωσδήποτε, άξονας όλων των πιθανών νέων αναζητήσεων, τόσο για τις
κατευθύνσεις της οικονομικής πολιτικής, όσο και για τα μέτρα αντιμετώπισης της
χρηματιστηριακής πτώσης, πρέπει να είναι το γεγονός ότι η Ελλάδα είναι η πιο
καθυστερημένη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αν εκεί δεν επικεντρωθεί η
προσπάθεια, η αποτυχία είναι σίγουρη.