Πρόσωπα Το θέατρο της συμμετοχής

Του έκαναν ηλεκτροσόκ έχοντάς τον κρεμασμένο γυμνό από τα γόνατα από μια
ατσαλόβεργα. Κι εκείνος αναπαρέστησε στο θέατρο τη σκηνή τού βασανισμού του.

Αουγκούστο Μποάλ: «Στο θέατρο και τη ζωή δεν πρέπει να είμαστε θεατές. Πρέπει να δρούμε»

Επικεφαλής του κινήματος Θέατρο του Καταπιεσμένου, ο Αουγκούστο Μποάλ είναι
ένας βετεράνος Βραζιλιάνος ακτιβιστής του θεάτρου. Δουλεύει με ακτήμονες
αγρότες στην Ασία, την Αφρική, τη Νότια Αμερική και με τους καταπιεσμένους και
τους άστεγους στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. «Επαναστατώ που ο κόσμος έφτασε εκεί
που είναι τώρα, με τη νέα Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία», τονίζει. «Τι μπορούμε να
κάνουμε; Να πολεμήσουμε εναντίον αυτής της ιδεολογίας που λέει “δεν συμφωνώ,
αλλά θα το κάνω”. Αν δεν συμφωνείς, μην το κάνεις!».

Γεννήθηκε το 1931 στο Ρίο ντε Τζανέιρο, γιος ενός αρτοποιού πορτογαλικής
καταγωγής. Ο πατέρας του τον έσπρωξε στη βιομηχανική χημεία, αλλά ο Αουγκούστο
έφυγε για τη Νέα Υόρκη για να σπουδάσει θεατρική συγγραφή δίπλα στον Άρθουρ
Μίλερ και τον Τένεσι Ουίλιαμς. Έναν χρόνο μετά έγραφε και σκηνοθετούσε στο
Ρίο. «Έκανα πάντα ένα είδος θεάτρου που είναι ενοχλητικό για την εξουσία, όταν
η εξουσία δεν είναι δημοκρατική», λέει στην «Γκάρντιαν». Στην αρχή περιόδευε
με τους ηθοποιούς του στη Βραζιλία κηρύσσοντας την επανάσταση. Μετά άρχισε να
εξερευνά ένα θέατρο που δίνει στον κόσμο φωνή, αντί να του φωνάζει.

Όταν ένα υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ πραξικόπημα, το 1964, επέβαλε στρατιωτική
δικτατορία στη Βραζιλία, εκείνος δημιούργησε το «Θέατρο Εφημερίδα». Έφτιαξε
ομάδες για να διαβάζουν τις εφημερίδες και να δημιουργούν ένα καινούριο
θεατρικό έργο κάθε βράδυ. «Είχαμε δεκάδες ομάδες. Αυτό βοήθησε τον κόσμο να
καταλάβει τις ειδήσεις. Δεν άρεσε στους στρατιωτικούς, γι’ αυτό με έστειλαν
στη φυλακή». Ήταν το 1971. Υποβλήθηκε σε βασανιστήρια και αργότερα
αναπαρέστησε τον βασανισμό του σε θέατρο του δρόμου. Δεν ομολογούσε τίποτε,
έτσι δεν υπήρχε ελπίδα να απελευθερωθεί. Αλλά τα νέα για τον βασανισμό του
διαδόθηκαν: «Άνθρωποι όπως ο Σαρτρ, η Ντε Μπωβουάρ και ο Άρθουρ Μίλερ ζήτησαν
την απελευθέρωσή μου. Και με εξόρισαν, έπρεπε να μείνω μακριά από τη Βραζιλία
για να μη με κλείσουν ξανά στη φυλακή».

Επέστρεψε το 1986 και ανέπτυξε τις τεχνικές που εξελίχθηκαν στο Θέατρο του
Καταπιεσμένου. Στο «Ταυτόχρονο Θέατρο», η δράση σταματούσε ώστε οι θεατές να
προτείνουν τρόπους για να ξεφύγουν οι ηθοποιοί από την καταπίεση που
υφίσταντο. Ακολούθησε το «Θέατρο Φόρουμ», στο οποίο μέλη του κοινού
αντικατέστησαν τον πρωταγωνιστή. Το κλειδί για το θέατρο του Μποάλ είναι η
συμμετοχή: «Κάποια στιγμή μάς λένε πως είμαστε πολύ μεγάλοι για να παίζουμε
και να δρούμε, πως πρέπει να γίνουμε θεατές. Αλλά στο θέατρο, κι ακόμη
λιγότερο στη ζωή μας, δεν πρέπει να είμαστε θεατές. Πρέπει να δρούμε».