Διαστάσεις Το ψυχολογικό χάσμα των Γερμανών

Δεκατρία χρόνια μετά την πτώση του Τείχους, ένας πρώην μυστικός πράκτορας
της Στάζι μιλάει ανοιχτά για τη ζωή επί εποχής Στάζι και ύστερα από αυτήν.

Νοέμβριος 1989. Έπειτα από 28 χρόνια, το Τείχος του Βερολίνου πέφτει

Ευγενής, κοινωνικός, γλωσσομαθής, με αναλυτική ικανότητα και διπλωματική
κάλυψη. Ο ιδανικός κατάσκοπος. Το είχα υποπτευθεί από την πρώτη φορά που τον
συνάντησα, στο Παρίσι, το 1988, ως πρώτο γραμματέα στην πρεσβεία της
Ανατολικής Γερμανίας. Τον ξαναείδα στο Βερολίνο, έξι μήνες μετά την ενοποίηση.
Ήταν πλέον χωρίς δουλειά. Αλλά κρατούσε ακόμη το στόμα του κλειστό.

Πέρασαν ήδη ένδεκα χρόνια. Ο Έντγκαρ Ούχερ περπατάει πλάι μου κοντά στο παλαιό
Κοινοβούλιο της Ανατολικής Γερμανίας. Κομψός, με εμφάνιση που μαρτυρεί άνετη
ζωή, μιλάει τώρα εύκολα για τις “τελευταίες ημέρες της Λαϊκής Δημοκρατίας της
Γερμανίας” και τον ρόλο του ως κατασκόπου για λογαριασμό του καθεστώτος του
Έρικ Χόνεκερ στο Λονδίνο και το Παρίσι του ’80.

“Το κεφάλαιο αυτό έχει κλείσει στη Γερμανία. Όλοι μιλούν με ειλικρίνεια για
όσα έκαναν και τα αφήνουν πίσω τους”. Κι όμως.

Ο Ούχερ με ενημερώνει με πικρία ότι “αυτοί” θα κατεδαφίσουν το κοινοβουλετικό
κτίριο (ένα ιστορικό και αρχιτεκτονικό τερατούργημα). Κατόπιν, χαμογελά: “Κι
εμείς, βέβαια, κατεδαφίσαμε το βασιλικό τους μέγαρο όταν αναλάβαμε την
εξουσία”.

“Εμείς” ίσον Ανατολικογερμανοί, “αυτοί” ίσον Δυτικογερμανοί. Η ενοποίηση
παραμένει θεωρητική υπόθεση. “Ο τυπικός Δυτικογερμανός είναι για μας αλαζών. Ο
τυπικός Ανατολικογερμανός είναι γι’ αυτούς τεμπέλης. Το ψυχολογικό χάσμα
παραμένει μεγάλο”. Όμως, διαμαρτύρεται, “δεν είμαστε τεμπέληδες. Οι
Ανατολικογερμανοί περιμένουν ακόμη εντολές. Ένα από τα λάθη μας ήταν ότι τους
κάναμε άβουλους”.

Το ευτύχημα για τον Ούχερ ήταν ότι έζησε και κατάλαβε τις δυτικές κοινωνίες –
και τον καπιταλισμό. Μετά την ενοποίηση, λοιπόν, προσελήφθη από τη μεγαλύτερη
βιομηχανία μοτοσυκλετών της Ανατολικής Γερμανίας. Σταδιακά, ανέλαβε τον
οικονομικό έλεγχο του τμήματος ανταλλακτικών. Αντιμετώπισε βέβαια καχυποψία,
επιφυλακτικότητα και συχνούς οικονομικούς ελέγχους. “Μια φορά, ένας ελεγκτής
μού είπε: Πρέπει πάντα να κοιτά κανείς δυο φορές όταν εμπλέκεται η Στάζι…
Νόμιζα ότι ο Ψυχρός Πόλεμος είχε τελειώσει”.

Όχι ακριβώς. Προ διετίας, ο βρετανικός Τύπος βάλθηκε να εντοπίσει τον πράκτορα
με τον κωδικό “Έκαρτ” που έστειλε τη δεκαετία του 1980 στο Ανατολικό Βερολίνο
27 αναφορές για θέματα του Ψυχρού Πολέμου. Μόνο ένας Βρετανός κατάσκοπος θα
μπορούσε να είχε στείλει στις ανατολικογερμανικές μυστικές υπηρεσίες τόσο
λεπτομερείς αναφορές, υποστήριξαν οι εφημερίδες “δείχνοντας” έναν συνταξιούχο
Βρετανό ναύαρχο.

“Δεν ήταν αυτός. Το ξέρω. Ο Έκαρτ ήμουν εγώ. Κατέγραφα όλες τις δημόσιες και
μη απόρρητες πληροφορίες. Την εποχή εκείνη έμοιαζαν με χρυσό για τους
ανθρώπους εδώ”, λέει ο φίλος μου, ο πωλητής ανταλλακτικών, που ήλθε από το κρύο.