Διαστάσεις Επτά χρόνια μετά

Στη μνήμη των χιλιάδων θυμάτων μιας σφαγής που έγινε πριν από επτά ακριβώς

χρόνια στην καρδιά της Ευρώπης. Μιας σφαγής, που τόσοι αγνόησαν, αποσιώπησαν ή
συγκάλυψαν. Στο όνομα της φιλίας με τους δολοφόνους.

Από την αρχή: πρόσφυγες που επιστρέφουν, ξανακτίζουν ένα κατεστραμμένο σπίτι στη Σρεμπρένιτσα

Μια ετυμολογική παρατήρηση. Η λέξη Σρεμπρένιτσα βγαίνει από το
«σρέμπρο», όπως λέγεται στα σερβοκροάτικα το ασήμι που εξορυσσόταν εκεί κοντά.
Πριν καταρρεύσει η Γιουγκοσλαβία, ήταν μια ωραία πόλη για να ζει κανείς. Το
βιοτικό της επίπεδο ήταν υψηλότερο από πολλών ευρωπαϊκών πόλεων. Το 70% των
30.000 κατοίκων της ήταν Μουσουλμάνοι και οι υπόλοιποι ήταν Σέρβοι με λίγους
Κροάτες. Αλλά εθνοτικές εντάσεις δεν υπήρχαν. Σήμερα, ο πληθυσμός της έχει
μειωθεί στους 7.000 κατοίκους, από τους οποίους το 98% είναι Σέρβοι. Στο
Δημοτικό υπάρχει ένας Μουσουλμάνος μαθητής, στο Γυμνάσιο άλλος ένας. Τα δάση
είναι γεμάτα νάρκες. Η ανεργία ξεπερνά το 80%.

Μια μαρτυρία. Πριν από λίγο καιρό, η 62χρονη Τσένγκιτς Ζέζνεμπα
επέστρεψε στην πόλη της. Μόνη. Τον γιο της τον έχασε από πυρά ελεύθερου
σκοπευτή το 1992. Ο άνδρας της ήταν ανάμεσα στους 7.000 Μουσουλμάνους που
έσφαξαν το 1995 οι στρατιώτες του Μλάντιτς. «Διέφυγα από το δάσος εκείνο τον
Ιούλιο», λέει στην Ομπζέρβερ. «Ήταν τρομακτικό. Οι Σέρβοι εκτόξευαν
δηλητήριο στον αέρα. Δεν νοιώθω πια ασφαλής εδώ. Πριν από τον πόλεμο λέγαμε
ότι μπορούσαμε να ξαπλώσουμε και να κοιμηθούμε όπου θέλαμε, στο δάσος ή στο
παγκάκι ενός πάρκου, αλλά δεν μπορούσαμε να εκφραστούμε ελεύθερα. Τώρα
μπορούμε να εκφραζόμαστε ελεύθερα, αλλά δεν μπορούμε να κοιμηθούμε όπου
θέλουμε».

Μια δεύτερη μαρτυρία. Ο Νικ Κάμερον, που έζησε εκείνα τα γεγονότα ως
μέλος των βρετανικών ειδικών δυνάμεων (SAS), είχε υποσχεθεί ότι μόλις
αποστρατευθεί θα πει όλη την αλήθεια. Την περασμένη Κυριακή άρχισε την αφήγησή
του στους Σάντεϊ Τάιμς. «Στην έδρα του ΟΗΕ», γράφει, «είχαν ενημερωθεί
με κάθε λεπτομέρεια για την επικείμενη σερβική επίθεση. Το σύστημα για να
αποτραπεί η σφαγή είχε τεθεί σε ισχύ, η στρατιωτική δύναμη είχε αναπτυχθεί. Κι
όμως, κάτω από τη μύτη των φοβισμένων και απροετοίμαστων κυανοκράνων, όλοι οι
άνδρες Μουσουλμάνοι χωρίστηκαν από τις γυναίκες και τα παιδιά, μεταφέρθηκαν σε
απομονωμένες τοποθεσίες και σφαγιάστηκαν συστηματικά».

Ένα φαξ. Έξι ημέρες μετά τη σφαγή, ο βρετανός στρατηγός Ρούπερτ Σμιθ
και ανώτατοι αξιωματούχοι του ΟΗΕ συναντήθηκαν με τον Μλάντιτς και τον
Μιλόσεβιτς στο Βελιγράδι. Δεν είπαν λέξη γι’ αυτό που είχε γίνει. Το μόνο που
συζήτησαν ήταν η παράδοση των αιχμαλώτων κυανοκράνων. «Λόγω του ευαίσθητου
χαρακτήρα της παρουσίας του Μλάντιτς», γράφει σε απόρρητο φαξ του ο τότε
απεσταλμένος του ΟΗΕ στη Γιουγκοσλαβία Γιασούσι Ακάσι, «συμφωνήθηκε να
κρατηθεί αυτή η συνάντηση μυστική».

Ένα αίτημα: να στηθεί στη Σρεμπρένιτσα ένα μνημείο με τόσες επιτύμβιες
πλάκες όσες οι νεκροί. Το έχει διατυπώσει ο Χασάν Νουχάνοβιτς, που εκείνη την
ημέρα έχασε πολλά αγαπημένα του πρόσωπα.