Σύμπτωση που σκοτώνει

Η σύγκρουση του ρωσικού Tupolev 154 με το μεταγωγικό Boeing 757, πάνω από
τη Νότια Γερμανία, στοίχισε τη ζωή εβδομήντα ενός ανθρώπων – ανάμεσά τους
πενήντα δύο παιδιά. Και σημειώθηκε λίγους μόλις μήνες μετά την απόφαση των
ευρωπαϊκών αρχών να μειώσουν στο ήμισυ το κάθετο ύψος διαχωρισμού δύο
αεροσκαφών.

Τον περασμένο Ιανουάριο, ο αρμόδιος φορέας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Eurocontrol)
απεφάνθη ότι τα αεροσκάφη που πετούν πάνω από τα 29.000 πόδια πρέπει να έχουν
ελάχιστη κατακόρυφη απόσταση ασφαλείας 1.000 πόδια (333 μέτρα) και όχι 2.000
πόδια (666 μέτρα) όπως προέβλεπε η ισχύουσα έως τότε νομοθεσία. Στόχος της
απόφασης αυτής ήταν να αυξηθεί η χωρητικότητα του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου
και να μειωθούν οι καθυστερήσεις στις πτήσεις.

Λίγο μετά τα μεσάνυχτα της περασμένης Δευτέρας, ένα ρωσικό Tupolev των
αερογραμμών Bashkirian Airlines, που είχε ξεκινήσει από τη Μόσχα με προορισμό
τη Βαρκελώνη, συγκρούστηκε στον αέρα, επάνω από τη Νότια Γερμανία, στα 35.000
πόδια, με ένα μεταγωγικό Boeing της εταιρείας DHL, που είχε ξεκινήσει από το
Μπέργαμο της Ιταλίας με προορισμό τις Βρυξέλλες.

Στο Boeing επέβαιναν μόνο ένας Βρετανός και ένας Καναδός κυβερνήτης. Στο
Tupolev επέβαιναν 69 Ρώσοι: 12 μέλη του πληρώματος και 57 επιβάτες, οι 52 από
τους οποίους ήταν παιδιά και έφηβοι, γόνοι κυβερνητικών στελεχών και ανώτατων
αξιωματούχων της Ρωσικής Δημοκρατίας του Μπατσκορτοστάν, που μετέβαιναν για
διακοπές στη Βαρκελώνη επ’ ευκαιρία ενός φεστιβάλ της UNESCO. Τραγική
ειρωνεία: τα παιδιά είχαν χάσει την αρχική, προγραμματισμένη τους πτήση και οι
γονείς τους μίσθωσαν μία πτήση τσάρτερ.

Από τη σύγκρουση σκοτώθηκαν όλοι οι επιβαίνοντες. Και μόνο από θαύμα δεν
υπήρξαν θύματα στο έδαφος, αφού τα συντρίμμια των αεροσκαφών διασκορπίστηκαν
σε μία έκταση τεσσάρων τετραγωνικών χιλιομέτρων, μετατρέποντας το γραφικό
γερμανικό θέρετρο της λίμνης Κονστάνς σε σκηνικό από την κόλαση. Οι κήποι των
σπιτιών γέμισαν φλεγόμενα τμήματα των αεροσκαφών. Και οι κάτοικοι της περιοχής
που βγήκαν έντρομοι έξω ακούγοντας την έκρηξη, βρέθηκαν μπροστά σε
διαμελισμένα πτώματα.

Τι προκάλεσε, όμως, τη σύγκρουση; Και πόσο μπορεί να ευθύνεται η πρόσφατη
απόφαση του Eurocontrol; Τα μαύρα κουτιά του Tupolev εστάλησαν για εξέταση.
Όπως όλα δείχνουν, ωστόσο, η τραγωδία οφείλεται σε ανθρώπινο σφάλμα. Το ρωσικό
αεροσκάφος είχε μόλις περάσει στο τμήμα του γερμανικού εναέριου χώρου που
ελέγχεται από τις ελβετικές εναέριες αρχές. Ένα λεπτό πριν από τη σύγκρουση, ο
Ελβετός ελεγκτής είχε καλέσει τον πιλότο του να χάσει ύψος προκειμένου να
αποφύγει το Boeing. Ο πιλότος δεν ανταποκρίθηκε. Ακολούθησε δεύτερη
προειδοποίηση. Τρίτη προειδοποίηση. Ο Ρώσος πιλότος ανταποκρίθηκε. Την ίδια
στιγμή, ωστόσο, άρχισε να κατεβαίνει και το Boeing: το ειδικό ραντάρ τού είχε
επισημάνει τον κίνδυνο του Tupolev. Είκοσι πέντε δευτερόλεπτα αργότερα, έγινε
η σύγκρουση.

Οι ευθύνες

Ο διευθυντής της Bashkirian Airlines επέρριψε χθες την ευθύνη για τη σύγκρουση
σε λάθος των Ελβετών ελεγκτών. Διέψευσε τις πληροφορίες ότι το πλήρωμα του
Tupolev δεν μιλούσε αγγλικά και υποστήριξε ότι επρόκειτο για έμπειρους
πιλότους καθώς και για ένα «σχετικά καινούργιο» αεροσκάφος.

Ο υπουργός Μεταφορών του γερμανικού κρατιδίου της Βάδης-Βυρτεμβέργης, Ούλριχ
Μίλερ, επέρριψε, επικαλούμενος τις πληροφορίες που συνέλεξε από τον ελβετικό
εναέριο έλεγχο, την ευθύνη στον Ρώσο κυβερνήτη.

Το Eurocontrol υποστήριξε, με ανακοίνωσή του, ότι «δεν υπάρχει κανένα στοιχείο
που να αποδεικνύει ότι η μείωση του κατακόρυφου διαχωρισμού μεταξύ των
αεροδιαδρόμων συνέβαλε με οιονδήποτε τρόπο σε αυτό το δυστύχημα».

Όπως επισημαίνουν, ωστόσο, πολλοί πιλότοι, με το νέο σύστημα, το παραμικρό
λάθος, η παραμικρή απόκλιση ενός αεροσκάφους στον αέρα, ενέχει τον κίνδυνο να
βρεθεί ξαφνικά σε άλλο αεροδιάδρομο ή να συγκρουστεί με άλλο αεροσκάφος. Και
το ραντάρ με το οποίο είναι εξοπλισμένα όλα τα αεροσκάφη προκειμένου να
αποφεύγονται οι συγκρούσεις δεν αποδεικνύεται ιδιαίτερα χρήσιμο: όταν το
αεροσκάφος πετά με ταχύτητα μεγαλύτερη των 500 μιλίων την ώρα, ο πιλότος έχει
ελάχιστα δευτερόλεπτα να αντιδράσει.

Η εναέρια κυκλοφορία επάνω από την Ευρώπη αυξάνεται, από το 1980, κατά 7,4%
κάθε χρόνο. Οι ελεγκτές παραπονούνται εδώ και καιρό για υπερβολικό φόρτο
εργασίας, προειδοποιούν ότι η ασφάλεια των πτήσεων απειλείται. Η Ευρωπαϊκή
Επιτροπή αντιπροτείνει την κατάργηση των εναέριων συνόρων, τη δημιουργία ενός
«κοινού ευρωπαϊκού ουρανού» ο οποίος θα συντονίζεται (αποτελεσματικότερα) από
ένα και μοναδικό όργανο. Ίσως, όμως, η λύση να έγκειται απλώς στη μείωση της
εναέριας κυκλοφορίας – σε πείσμα των πιέσεων που ασκεί η βιομηχανία των
αερομεταφορών.

«Οι πτήσεις γίνονται με μεγαλύτερο ρίσκο»

Προβληματισμό στους Έλληνες πιλότους και στους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας
έχει προκαλέσει το χθεσινό τραγικό αεροπορικό δυστύχημα στη Γερμανία.

Παρότι ακόμα δεν έχει εκδοθεί το πόρισμα για τα αίτια του δυστυχήματος,
πιλότοι της Ολυμπιακής Αεροπορίας ανέφεραν χθες στα «ΝΕΑ» ότι ήδη οι
αεροπορικές εταιρείες στην Ευρώπη αναγκάζονται να εκτελούν πτήσεις με…
μεγαλύτερο ρίσκο!

«Το νέο σύστημα του κατακόρυφου διαχωρισμού μεταξύ των αεροδιαδρόμων (RVCM)
εγκυμονεί κινδύνους», επισήμαναν οι πιλότοι. «Διότι οι τεχνικές διαδικασίες
που έχει προωθήσει το Eurocontrol δεν είναι ολοκληρωμένες».

Όπως οι ίδιοι εξηγούσαν χθες, «εάν κάποιο αεροσκάφος ευρισκόμενο σε ύψος π.χ.
30.000 ποδιών παρουσιάσει μια ξαφνική αποσυμπίεση, υπάρχει περίπτωση
“βουτώντας” προς τα κάτω να βρεθεί σε άλλο αεροδιάδρομο». Κι αυτό, καθώς μια
«βουτιά» 300 μέτρων δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στα αεροπορικά ταξίδια.

Η αμερικανική Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (FAA) έχει εφαρμόσει αντίστοιχο
σύστημα κατάτμησης του εναερίου χώρου της, αλλά μόνο για το τμήμα πάνω από τον
Ατλαντικό (για να διευκολύνεται η πρόσβαση και η αποχώρηση των αεροσκαφών από
τις ΗΠΑ) και όχι για τον εναέριο χώρο πάνω από τη χώρα, όπου όσον αφορά την
κατακόρυφη απόσταση των αεροσκαφών διατηρείται το όριο ασφαλείας των 2.000
ποδιών. Η ελληνική Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ), προκειμένου να
διατηρηθεί υψηλό το επίπεδο ασφαλείας των πτήσεων στον εθνικό εναέριο χώρο,
έχει ζητήσει από τον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) την
καθιέρωση 10 καινούργιων αεροδιαδρόμων μονής κατεύθυνσης στο ελληνικό FIR.