Κυρίαρχοι του παιχνιδιού 27 κολοσσοί σε εννέα κλάδους

Στον έλεγχο λίγων, μεγάλων ομίλων βρίσκονται οι περισσότεροι από τους
σημαντικότερους κλάδους της ελληνικής οικονομίας, που παίζουν καθοριστικό ρόλο
στη διαμόρφωση του κόστους ζωής των ελληνικών νοικοκυριών, αλλά και του
επιχειρηματικού τοπίου της χώρας.

Οι ολιγοπωλιακές δομές της ελληνικής οικονομίας ενισχύθηκαν σημαντικά τα
τελευταία χρόνια, μέσω εξαγορών και συγχωνεύσεων, ενώ αναμένεται να ενισχυθούν
ακόμη περισσότερο το επόμενο διάστημα.

Στελέχη της αγοράς εκτιμούν ότι μετά το τέλος της περιόδου ύφεσης στις
διεθνείς χρηματαγορές θα ανοίξει ένας νέος κύκλος εξαγορών και συγχωνεύσεων,
μέσω των οποίων θα διαμορφωθούν ακόμη μεγαλύτερα επιχειρηματικά σχήματα,
αποσπώντας έτσι και μεγαλύτερα μερίδια στις αγορές που δραστηριοποιούνται.

Ταυτόχρονα, όμως, κλάδοι, όπως της ηλεκτρικής ενέργειας και της σταθερής
τηλεφωνίας, που μονοπωλούνταν μέχρι πρόσφατα από τα κρατικά μονοπώλια της ΔΕΗ
και του ΟΤΕ αντίστοιχα, απελευθερώνονται, παραχωρώντας μέρος του τζίρου τους
σε ισχυρά – αλλά λίγα – ιδιωτικά επιχειρηματικά σχήματα.

Στον χώρο της ενέργειας – και ειδικά στον τομέα διύλισης πετρελαιοειδών – τα
Ελληνικά Πετρέλαια ελέγχουν πάνω από το 50% της αγοράς, ενώ το υπόλοιπο
ελέγχεται από τη Μότορ Όιλ και την Πετρόλα.

Η συγκεκριμένη αγορά, που δίνει και το στίγμα στο σύνολο της αγοράς των υγρών
καυσίμων, είναι πιθανόν στο εγγύς μέλλον να αποκτήσει ακόμη περισσότερο
ολιγοπωλιακή δομή. Η πιθανότητα αυτή ισχύει στην περίπτωση που η κοινοπραξία
του ρωσικού ομίλου της Lukoil και του ομίλου Λάτση ενισχύσουν τη θέση τους στα
ΕΛ. ΠΕ πέραν του ποσοστού του 23%, που προβλέπεται να αποκτήσουν, στα πλαίσια
του σχετικού διαγωνισμού.

Στην ακτοπλοΐα, ο τζίρος της οποίας υπερβαίνει τα 120 δισ. δραχμές, στις
γραμμές-φιλέτα των Κυκλάδων κυριαρχεί με 65% η HFD ύστερα από ένα μπαράζ
εξαγορών πλοίων και γραμμών που πραγματοποίησε κατά την περίοδο που επικεφαλής
της ήταν ο Παντελής Σφηνιάς, ενώ στις γραμμές της Κρήτης, στα μεν Χανιά
κυριαρχεί η ΑΝΕΚ στο δε Ηράκλειο το μεγαλύτερο μερίδιο κατέχουν οι Μινωικές
Γραμμές.

Επισημαίνεται ότι η ακτοπλοϊκή αγορά μπορεί να οδηγείται σε απελευθέρωση από
τον ερχόμενο Νοέμβριο, αλλά ταυτόχρονα όλα δείχνουν ότι θα αποκτήσει ακόμη
ισχυρότερες δομές. Τη θέση των σημερινών έξι εταιρειών θα καταλάβουν, μέσα από
εξαγορές και συγχωνεύσεις, πιθανότατα δύο ισχυροί ακτοπλοϊκοί όμιλοι.

Στα γαλακτοκομικά, ο συνολικός τζίρος των οποίων υπερβαίνει τα 270 δισ.
δραχμές, η αγορά ελέγχεται από τη Δέλτα, τη ΦΑΓΕ και τη Μεβγάλ, στον χώρο των
ποτών – αναψυκτικών, με συνολικό τζίρο που υπερβαίνει τα 500 δισ. δραχμές,
κυρίαρχη είναι η παρουσία της 3Ε Coca-Cola, την αγορά τσιμέντου, ο τζίρος της
οποίας εκτιμάται σε περίπου 300 δισ. δρχ., μοιράζονται οι όμιλοι ΑΓΕΤ Ηρακλής
και Τιτάν, στα τσιγάρα μόνο τέσσερις φίρμες, ελληνικές και ξένες, αποσπούν το
περίπου 66% της αγοράς, ενώ στον χώρο των αλεύρων, μετά την επιθετική εξαγορά
των Μύλων Αγίου Γεωργίου από τους Κυλινδρόμυλους Λούλη, οι τελευταίοι
αναδείχθηκαν σε πρώτη δύναμη στη συγκεκριμένη αγορά.

Ποιος κινδυνεύει από τα ολιγοπώλια

«Αν η Ελλάδα αποτελούσε σήμερα μια αγορά αποκομμένη από τον υπόλοιπο κόσμο, τα
ολιγοπώλια κάθε κλάδου θα ανέβαζαν, κατά πάσα πιθανότητα, τις τιμές των
προϊόντων τους ανεξέλεγκτα», υποστηρίζει πανεπιστημιακός καθηγητής που έχει
ασχοληθεί με τον ρόλο των μονοπωλίων – ολιγοπωλίων στη σύγχρονη
παγκοσμιοποιημένη οικονομία.

Σήμερα, οι εισαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών λειτουργούν απαγορευτικά σε
ενδεχόμενες ολιγοπωλιακές επιθυμίες για από κοινού συμφωνημένες αυξήσεις
τιμών. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο το γεγονός ότι η ελληνική Επιτροπή
Ανταγωνισμού δεν έχει εντοπίσει, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, περιπτώσεις
«συμφωνιών κάτω από το τραπέζι» μεταξύ εταιρειών που κατέχουν ολιγοπωλιακές
θέσεις στην ελληνική αγορά.

Επιπλέον, όλες σχεδόν οι εξαγορές και συγχωνεύσεις (μοναδική εξαίρεση η
προσπάθεια, πριν από αρκετά χρόνια, εξαγοράς από την Βοσινάκης ομοειδούς
εταιρείας) πήραν χωρίς δυσκολία το «πράσινο φως» από την Επιτροπή
Ανταγωνισμού.

Βεβαίως, σε περιπτώσεις που οι εισαγωγές δεν είναι εύκολο να αντικαταστήσουν
εγχωρίως παραγόμενα προϊόντα, οι «σιωπηρές συμφωνίες» μεταξύ ολιγοπωλίων δεν
θα πρέπει αποκλειστούν. Παράλληλα, οι δεσπόζουσες θέσεις που κατέχουν
ορισμένοι όμιλοι στις αγορές που δραστηριοποιούνται αποτελούν μερικές φορές
κίνητρο για παραβάσεις των αρχών του ελεύθερου ανταγωνισμού.

Πρόσφατα, η Επιτροπή Ανταγωνισμού επέβαλε τσουχτερό πρόστιμο στην 3Ε, επειδή η
τελευταία προσπάθησε με μια σειρά «διακριτικών μεταχειρίσεων» να εξασφαλίσει
από πρατηριούχους και λιανοπωλητές την αποκλειστική προώθηση των προϊόντων
της.

Τα συν και τα πλην των ολιγοπωλίων

Η δημιουργία ισχυρών επιχειρηματικών σχημάτων και στην ελληνική αγορά μπορεί
να ενισχύει τις ολιγοπωλιακές της δομές, αλλά αποτελεί ταυτόχρονα και
μονόδρομο για την επιβίωσή τους στα πλαίσια της μεγάλης και ενιαίας, πλέον,
ευρωπαϊκής αγοράς.

Όπως επισημαίνει εκπρόσωπος εταιρείας που δραστηριοποιείται στις λιανικές
πωλήσεις υγρών καυσίμων, το ενδεχόμενο να αποκτήσει η κοινοπραξία Lukoil –
όμιλος Λάτση σταδιακά τον έλεγχο των ΕΛ. ΠΕ έχει την αρνητική, αλλά και τη
θετική του πλευρά για την ελληνική αγορά καυσίμων: για τους μικρούς του
λιανεμπορίου καυσίμων, τα διυλιστήρια-προμηθευτές θα γίνουν δύο από τρία, με
αποτέλεσμα να περιοριστεί η διαπραγματευτική ικανότητα των πρώτων σε ό,τι
αφορά τις τιμές αγοράς. Παράλληλα, όμως, ένας μεγάλος όμιλος με παρουσία στις
διεθνείς αγορές πετρελαιοειδών θα μπορεί να αγοράζει φθηνότερα το αργό
πετρέλαιο, αφού, λόγω του μεγέθους του, θα προμηθεύεται μεγαλύτερες ποσότητες
μαύρου χρυσού.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η είσοδος της συγκεκριμένης κοινοπραξίας στο
μετοχικό κεφάλαιο των ΕΛ.ΠΕ, η οποία φαίνεται ότι δεν θα περιοριστεί στο
ποσοστό του 23%, θα αλλάξει δραστικά τις σημερινές ισορροπίες στην ελληνική
αγορά καυσίμων.