Οιδίπους κυνηγημένος από τους Ταλιμπάν!

Νιγηριανός ηθοποιός ενσαρκώνει τον σύγχρονο, πλάνη τραγικό ήρωα του Σογίνκα, που φθάνει ικέτης – πρόσφυγας, στο νησί Κολχούνι, της Αυστραλίας

Ο νομπελίστας Γουόλε Σογίνκα γράφει και σκηνοθετεί τον δικό του «Οιδίποδα επί
Κολωνώ», εστιάζοντας στη σημασία του ασύλου. Εδώ ο Οιδίπους είναι Αφγανός
πρόσφυγας – κυνηγημένος από τους Ταλιμπάν. Το έργο του θα παρουσιαστεί στους
Δελφούς (Κυριακή, 7 Ιουλίου, 2002).

Αν το 1986 ήταν, από τη σκοπιά της παγκόσμιας λογοτεχνίας, έτος Γουόλε Σογίνκα
– μια και ο Νιγηριανός αυτός πολιτικοποιημένος συγγραφέας και ποιητής έκανε τα
βλέμματα όλων να στραφούν στο έργο του κερδίζοντας το βραβείο Νόμπελ – το 2002
ετοιμάζεται να γίνει έτος θεατρικού Σογίνκα, καθώς οι προβολείς στρέφονται
τώρα στον πολιτικοποιημένο συγγραφέα, που με το έργο του «Οιδίπους επί
Κολωνώ», βασισμένο στην τραγωδία του Σοφοκλή και συνδεδεμένο με ένα πρόσφατο,
πραγματικό περιστατικό, καταθέτει μια δυναμική πρόταση στη σύγχρονη
πραγματικότητα. Η ιστορία πλέκεται γύρω από ένα περιστατικό που συνέβη στις
αρχές του χρόνου, ανάμεσα σε ένα πλοίο, γεμάτο Αφγανούς πρόσφυγες και την
κυβέρνηση της Αυστραλίας, η οποία αρνήθηκε να δώσει άσυλο στους επιβάτες,
επικαλούμενοη την επιλεκτική νομοθεσία της περί μετανάστευσης. Οι πρόσφυγες
εγκαταλείποντας την τυραννία των Ταλιμπάν ξεκίνησαν από την Ινδονησία για την
Αυστραλία. Το πλοίο βούλιαξε και οι επιβάτες του περισυνελέγησαν από ένα
διερχόμενο πλοίο, στο οποίο όμως δεν δόθηκε άδεια να προσεγγίσει στη στεριά.
Κατά τη διάρκεια της παρατεταμένης παραμονής τους στη θάλασσα, οι επιβάτες
έκαναν απεργία πείνας και, μέσα στην απόγνωσή τους, κάποιες από τις γυναίκες
απείλησαν να ρίξουν τα παιδιά τους στη θάλασσα.

Ο σύγχρονος Οιδίπους στη διασκευή του Σογίνκα είναι ένας πολέμαρχος
μιας μικρής βουνίσιας φυλής, που ζούσε στα νότια σύνορα του Αφγανιστάν. Μια
προφητεία (ότι θα σκοτώσει τον πατέρα του) τον διώχνει βρέφος στα βουνά, όπου
τον μεγαλώνει μια άλλη φυλή, των Ζανχ. Σε μια σύγκρουση των δύο φυλών σκοτώνει
– αγνοώντας τους δεσμούς αίματος – τον πατέρα του. Αυτό το έγκλημά του
ξεσκεπάζεται από το καταπιεστικό καθεστώς των Ταλιμπάν κι αυτός εκδιώκεται από
τον τόπο του. Μαζί με την κόρη του και άλλους φυγάδες καταφέρνουν να
επιβιβαστούν σε ένα πλοίο που πηγαίνει στην Αυστραλία. Ναυαγούν στο νησί
Κολχούνι, το οποίο κατοικείται από μιά φυλή Αβοριγίνων της Αυστραλίας. Οι
κάτοικοι του νησιού, που βρίσκονται σε διαμάχη με την κυβέρνηση της Αυστραλίας
για την ανεξαρτησία του νησιού τους, δεν μπορούν να χορηγήσουν άσυλο στους
πρόσφυγες.

«Η ιστορία της φυλής ξεκινάει από την αναζήτηση τόπου διαμονής, μετά
την απόδρασή τους από τα ορυχεία, όπου ήταν σκλάβοι, την εγκατάσταση, τον
ξεριζωμό και την αναζήτηση διαμονής για άλλη μια φορά. Στην πορεία διατηρούν
τους θεούς τους. Το έγκλημα του Οιδίποδα παραμένει το ίδιο, καθώς διαπράχτηκε
εν αγνοία του, αλλά οι συνθήκες που τον οδήγησαν σ’ αυτό είναι διαφορετικές
και έχουν τις ρίζες τους στις μέρες της σκλαβιάς της φυλής», επισημαίνει ο
συγγραφέας.

Ο τυφλός πολέμαρχος δεν ονομάζεται Οιδίπους, αλλά Ατόνα. Οι κόρες του δεν
λέγονται Αντιγόνη και Ισμήνη, αλλά Ναρίσα και Ιστάρα. Τα άλλα πρόσωπα είναι ο
ιερέας, ο αρχηγός της φυλής, ο αντιβασιλέας, ο βοσκός, ο ακόλουθος, ο υπουργός
και ο χορός προσφύγων, καθώς και κάτοικοι του Κολχούνι. Ο θίασος, Nevada
Conservatory Theatre (NCT), αποτελείται από 30 καλλιτέχνες: 12 φοιτητές του
Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Νεβάδας, επτά ηθοποιούς από
τη Νιγηρία, τρεις φοιτητές του Τμήματος Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου και οκτώ
καθηγητές του Πανεπιστημίου και επαγγελματίες καλλιτέχνες. Η παραγωγή
επιδοτήθηκε από το Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών με 100.000 ευρώ (35 εκατομμύρια
δραχμές) και από το Πανεπιστήμιο της Νεβάδας με 30.000 δολάρια.

«Τελεσφόρο εξαγνιστικό ταξίδι»

Οι δύο νομπελίστες, ο Γουόλε Σογίνκα και ο Ντάριο Φο, συναντήθηκαν στους Δελφούς πριν από δύο χρόνια. Εκεί έγινε από το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών η πρόταση συγγραφής έργου

Πριν δύο χρόνια, περπατώντας στους Δελφούς, ο Γουόλε Σογίνκα, μέλος της
Διεθνούς Επιτροπής της Θεατρικής Ολυμπιάδας, δέχτηκε από τον διευθυντή του
Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών Βασίλη Καρασμάνη και την υπεύθυνη
Παραγωγών και Επικοινωνίας Μάρω Νικολοπούλου την πρόταση συμμετοχής του στη
Διεθνή Συνάντηση Αρχαίου Ελληνικού Δράματος του 2002. «Θα έρθω οπωσδήποτε και
ίσως με παραγωγή» απάντησε τότε. Μεσολάβησε και η πρόταση του προέδρου της
Θεατρικής Ολυμπιάδας Θόδωρου Τερζόπουλου για τρεις παραγωγές με θέμα τον
Οιδίποδα – μία ελληνική, μία ιαπωνική, μία βασισμένη στην αφρικανική παράδοση
Γιορούμπα της Νιγηρίας. Το σχέδιο τον ενδιέφερε. Και όπως το 1973, με ανάθεση
του Εθνικού Θεάτρου Βρετανίας, έγραψε τις δικές του «Βάκχες», διασκευάζοντας
την τραγωδία του Ευριπίδη και μεταφέροντάς τη στο Πάνθεον των Γιορούμπα, έτσι
και τώρα, πήρε τον μύθο του Οιδίποδα του Σοφοκλή και έγραψε τον δικό του
«Οιδίποδα επί Κολωνώ». Για το χρονικό της δημιουργίας σημειώνει: «Η αρχική
πρόταση αφορούσε ένα είδος τρι-πολιτιστικής απεικόνισης για τον Θηβαϊκό Κύκλο
– Ιαπωνικό, Ελληνικό και Γιορούμπα. Σκέφτηκα μια πανθεϊστική, σύγχρονη ματιά,
η οποία αναπόφευκτα επανερμηνεύει τη μοναδικότητα της άποψης οποιασδήποτε
μυθολογίας ή ηθικού κόσμου. Αλλά κάτι τέτοιο θα απαιτούσε να γραφούν και να
σκηνοθετηθούν και τα τρία από έναν συγγραφέα. Κάθε δημιουργός αρχίζει το
ταξίδι εκ νέου – προς τα πίσω σε μια αθεράπευτη κοινωνία, ή προχωρά στο παρόν
ή στο μέλλον. Γιατί αλήθεια δεν μπορεί η Θήβα να βρεθεί σε μια
εγκαταλελειμμένη αποικία στον πλανήτη Ποσειδώνα, όπου φουτουριστικά πλάσματα
θα ξαναπαίξουν την τραγωδία του Οιδίποδα σε ένα κοινό γήινων εισβολέων; Το
ταξίδι μου δεν με πήγε τόσο μακριά – απλώς σε μια προβληματική της παρούσας
παγκόσμιας συνείδησης – στο θέμα της μη χορήγησης ασύλου, των συνόρων, του
υπέρμετρου εθνικισμού, της μετανάστευσης και της δυσχερούς θέσης των
προσφύγων. Αυτό το κυρίαρχο ενδιαφέρον – του ασύλου – υπάρχει στην ανθρωπότητα
και στην κοινωνία από την αρχή των ταμπού, της εγκληματικότητας και των
πολέμων. Ήταν αδιανόητο να μη δημιουργήσω μια μυθολογική συνείδηση
εξαγνίζοντας την παγκόσμια δυσχερή θέση εκατομμυρίων μέσω του τελεσφόρου
εξαγνιστικού ταξιδιού του Οιδίποδα».

Συνάντηση στους Δελφούς

«Όταν ένας νομπελίστας γράφει έργο, βασισμένο στην αρχαία ελληνική τραγωδία,
κι αυτό προέρχεται από δική μας πρόταση και μάλιστα παρουσιάζεται στους
Δελφούς, το γεγονός έχει ιδιαίτερη δυναμική», λέει η Μάρω Νικολοπούλου, η
«ψυχή» του Κέντρου Δελφών. Στη φετινή ΧΙ Διεθνή Συνάντηση Αρχαίου Ελληνικού
Δράματος στους Δελφούς (5-12 Ιουλίου) το γενικό θέμα είναι ο Θηβαϊκός Κύκλος.
Αυτό το εκλεπτυσμένο, πυκνό φεστιβάλ περιλαμβάνει διεθνές συμπόσιο με θέμα «Οι
Θηβαϊκοί Μύθοι», και θεατρικές παραστάσεις: «Αντιγόνη» του Εθνικού σε
σκηνοθεσία Νικαίτης Κοντούρη (5/7). «Επτά σονέτα για τη Θήβα» σε σκηνοθεσία
Θοδωρή Γκόνη (6/7). «Οιδίπους επί Κολωνώ» κείμενο και σκηνοθεσία Γουόλε
Σογίνκα (7/7), «Πού είναι ο Οιδίπους» κείμενο και σκηνοθεσία Σαχίρα Τεκάντ,
από την Τουρκία (8/7). «Θηβαΐς», κινέζικη όπερα (9/7). «Η διαθήκη του
Οιδίποδα» του Χάινερ Μίλερ από τη Γερμανία και «Βάκχες» από τη Γαλλία (10/7).
Τρεις μονολόγους: «Οιδίπους, Αγαύη, Ετεοκλής» από τη Γεωργία, την Ιταλία και
τη Γερμανία, σε σκηνοθετική επιμέλεια του Θόδωρου Τερζόπουλου (11/7) και
«Ιοκάστη» λυρική τραγωδία σε κείμενο Ιουλίτας Ηλιοπούλου, μουσική Γιώργου
Κουρουπού, σε σκηνοθεσία Αποστολίας Παπαδαμάκη. Ακόμα περιλαμβάνει εργαστήρια,
συζητήσεις στρογγύλης τραπέζης, αλλά και έκθεση με σχέδια και φωτογραφίες του
Γιάννη Κουνέλλη για το θέατρο.

INFO

Ο Γουόλε Σογίνκα βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, το 1986. Ο συγγραφέας
του έργου «Ο άνθρωπος πέθανε» -γραμμένο στις φυλακές της πατρίδας του, στη
διάρκεια του εμφύλιου (1967-69) – παραμένει πολιτικοποιημένος. Ζει στη Νεβάδα
της Αμερικής (έχει την έδρα Δημιουργικής Γραφής στο Ινστιτούτο Σύγχρονων
Γραμμάτων του Πανεπιστημίου) και είναι επίτιμος διδάκτωρ σε πολλά Πανεπιστήμια.