Ζάχαρη για τον θυμό της «Κυρα-Φροσύνης»

Η κυρα-Φροσύνη, δύο αιώνες μετά τον άδικο χαμό της στα νερά της λίμνης
των Ιωαννίνων, αναβιώνει ως έργο τέχνης, που θα εκτεθεί στην Πινακοθήκη Ε.
Αβέρωφ του Μετσόβου.

Η λίμνη είναι μια καταπακτή από λαμαρίνα τριών μέτρων στο πάτωμα, γεμάτη από
μαύρο λάδι, που σχηματίζει έναν καθρέφτη. Πάνω σε αυτόν προβάλλεται ένα
γυναικείο κεφάλι σαν τα νεκρικά πορτρέτα Φαγιούμ. Είναι το πρόσωπο της
Φροσύνης. Η αντανάκλασή του καθρεφτίζεται σε μια όρθια στήλη γεμάτη από άσπρη
σκόνη. Ένα επιτύμβιο μνημείο, άσπρο σαν τη ζάχαρη που λέγεται ότι έριξε στη
λίμνη ο θηριώδης Αλή Πασάς – πέντε χιλιάδες σακιά – για να γλυκάνει το νερό
και να το πιει η ψυχή της Φροσύνης και των δεκαεπτά γυναικών που έπνιξε, και
να τον συγχωρήσει… Παρότι η νέα καλλιτέχνις, η Γιούλια Χατζηγεωργίου, δεν
χρησιμοποίησε 5.000 σακιά ζάχαρη, αλλά μόνο πέντε, για να χτίσει την επιτύμβια
στήλη, το νόημα της χειρονομίας παραμένει το ίδιο: «Παρα-Φροσύνη» ονομάζεται
το έργο, που έχει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Το είδωλο της Φροσύνης
διαλύεται, σβήνει και ανασυντίθεται στη ζαχαρένια επιτύμβια στήλη, ανάλογα με
τις βουλές ενός μικρού ανεμιστήρα. Όταν φυσά, κινεί ελαφρότατα την εικόνα, τον
μαύρο καθρέφτη του λαδιού, τόσο που να φαίνεται ακίνητη, αλλά παραμορφώνει και
αποσυνθέτει την αντανάκλαση του προσώπου, προσθέτοντας έτσι έναν τόνο υποβολής
και μαγείας στην όλη κατασκευή.

Πώς βρήκε αυτό το έργο; Η απάντηση έχει να κάνει με μια πρωτοβουλία της
Πινακοθήκης Αβέρωφ. Πέρυσι, προσκάλεσε 51 καλλιτέχνες, απ’ όλη την Ελλάδα,
ηλικίας 30-50 χρόνων, τους φιλοξένησε και τους ξενάγησε σε όλο τον Νομό
Ιωαννίνων, το φθινόπωρο του 2001 για μια ουσιαστική γνωριμία μαζί τους.
Κατόπιν, τους ανέθεσε να κάνουν ένα έργο για την έκθεση που έχει τίτλο
«Διαγράφοντας το σήμερα, το αύριο, το χθες. Νέοι Έλληνες καλλιτέχνες: Αφιέρωμα
στον Νομό Ιωαννίνων», με επιμελήτρια την κ. Λίνα Τσίκουτα. «Είναι μια ιστορία
που έχει σχέση με το νερό. Από τον πνιγμό της κυρα-Φροσύνης και μετά, η λίμνη
αποκτά μια άλλη ιστορία, ενώ η Φροσύνη ανυψώθηκε πάνω απ’ τα ανθρώπινα, έγινε
μύθος, παραμύθι και εφιάλτης», σχολιάζει η Γιούλια Χατζηγεωργίου.

«Επιπλέον, αυτή η ιστορία με τον Αλή Πασά, έχει μια θεατρικότητα. Κάθε φορά
που έριχναν μια γυναίκα στη λίμνη ζητούσαν από την κυρα-Φροσύνη να μετανοήσει
και να ομολογήσει την ενοχή της και να μην πάρει τις άλλες γυναίκες στον λαιμό
της. Αυτή όμως απαντούσε: “Συγχώρεση ζητώ μόνο από τον Θεό”.

Ήταν μια πράξη ελευθερίας. Αν και το γεγονός έχει μια αγριότητα, στην ουσία η
κυρα-Φροσύνη πεθαίνει και ξαναγεννιέται μέσα από τα νερά και ό,τι αυτά
συμβολίζουν στην περιοχή του μύθου, μέσα σε μια άλλη πραγματικότητα.

INFO

Στην Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ, στο Μέτσοβο (τηλ. 06560-42200), από 29 Ιουνίου έως
και 5 Σεπτεμβρίου.