Το όνειρο που έγινε εφιάλτης

Η ζωή έμοιαζε αστραφτερή όσο το χιόνι της Σιβηρίας στις αρχές της δεκαετίας
του 1980, όταν ο Γιούρα Ρομανένκο μετακόμισε στο νέο του διαμέρισμα. Η
καινούργια πόλη Πριγκόρσκ προσέφερε δουλειές και ελπίδα – μια νέα ζωή λαξεμένη
στην τάιγκα, σε μια από τις ύστερες απόπειρες στην ατέλειωτη προσπάθεια της
Ρωσίας να υποτάξει την άγρια απεραντοσύνη της Σιβηρίας.

Δύο μεθυσμένοι «μαζεύουν» ήλιο στο Πριγκόρσκ, ενώ η 60χρονη Ναντέζντα σφάζει έναν χοίρο στην αυλή της, αφού τους ζήτησε μάταια βοήθεια

«Το ηθικό του κόσμου ήταν πραγματικά υψηλό εδώ», λέει στον Ίαν Τρέινορ της
«Γκάρντιαν» ο 40χρονος Ρομανένκο, ο οποίος δούλεψε στο άκρως απόρρητο
εργοστάσιο επεξεργασίας ουρανίου που βρίσκεται λίγο πιο κάτω. Το σιβηριανό
όνειρο του Ρομανένκο μετατράπηκε όμως σε εφιάλτη. Είκοσι χρόνια αφότου
οικοδομήθηκε το Πριγκόρσκ για να στεγάσει τους εργάτες του εργοστασίου
ουρανίου, το εργοστάσιο μετατρέπεται σε γυναικεία φυλακή. Ο παιδικός σταθμός
είναι έρημος. Πολυκατοικίες υψώνονται εγκαταλελειμμένες, χωρίς νερό, παράθυρα
ή θέρμανση σε μια περιοχή όπου η θερμοκρασία φτάνει τον χειμώνα τους 30
βαθμούς υπό το μηδέν.

Χωρίς δουλειά εδώ και 11 χρόνια, ο Ρομανένκο ψαρεύει λαθραία στο τοπικό
ιχθυοτροφείο για να μπορέσει να ζήσει. Οι γείτονές του έχουν φύγει από καιρό.
Τέσσερις στους πέντε από τους αρχικούς 8.000 κατοίκους του Πριγκόρσκ έχουν
εγκαταλείψει την πόλη, η οποία βρίσκεται 500 χλμ. νοτίως του Κρασνογιάρσκ. Το
εργοστάσιο, «πνευματικό παιδί» των ανώτατων στρατιωτικών της μακρινής Μόσχας,
3.700 χλμ. δυτικότερα, επρόκειτο να παράγει το ουράνιο που θα όπλιζε τις
κεφαλές των πυρηνικών πυραύλων της σοβιετικής υπερδύναμης. Η υπερδύναμη
κατέρρευσε και μαζί της το Πριγκόρσκ. Και η Σιβηρία χάνει κι αυτή τον πληθυσμό
της με τον ταχύτερο ρυθμό στα τελευταία 350 χρόνια, από τότε που οι Κοζάκοι
κατευθύνθηκαν προς ανατολάς για να διεκδικήσουν τα απέραντα παρθένα εδάφη για
τους τσάρους της Μόσχας και της Πετρούπολης.

Η Σιβηρία ασκεί έντονη γοητεία στους Ρώσους: μια περιοχή μεγαλύτερη από την
Ευρώπη και τις ΗΠΑ μαζί, 12% των παγκόσμιων δασών, τα μεγαλύτερα αποθέματα
αερίου στον πλανήτη, χρυσάφι και διαμάντια, πετρέλαιο και γουναρικά. «Η
Σιβηρία θα κάνει τη Ρωσία πλούσια», έλεγε ο Μιχαήλ Λομονόσοφ, ο μεγάλος Ρώσος
επιστήμονας που ίδρυσε το Πανεπιστήμιο της Μόσχας τον 18ο αιώνα. Αλλά η
πραγματικότητα σήμερα είναι πως η Ρωσία κάνει τη Σιβηρία φτωχή. «Η Μόσχα
βλέπει τη Σιβηρία σαν ένα είδος αποθήκης από την οποία μπορεί να παίρνει ό,τι
θέλει χωρίς να επιστρέφει τίποτα», λέει ο καθηγητής Βλαντίμιρ Λάνιν, κορυφαίος
ιστορικός της Σιβηρίας. «Έτσι γινόταν πάντα, από τον Μεγάλο Πέτρο μέχρι
σήμερα».

«Σύντομα μόνο οι γέροι θα έχουν απομείνει εδώ»

Ανάμεσα στους λόφους, δίπλα στον ποταμό Γενισέι, βρίσκεται το σιβηριανό χωριό
Σοβέτσκαγια Χακασίγια, μια περιοχή με εγκαταλειμμένα και λεηλατημένα
αγροκτήματα, σωρούς από παλιοσίδερα που σκουριάζουν, αλκοολικούς άνδρες και
ηλικιωμένες γυναίκες. Στην πίσω αυλή της, η Ναντέζντα Μπερεγκοβίχ, 60 χρόνων,
προσπαθεί να σφάξει ένα χοίρο, ενώ την παρακολουθεί ανήμπορη η 91χρονη μητέρα
της, η Ζιμάνα. Μάταια αναζητεί κάποιον άνδρα για να την βοηθήσει. Έξω στο
γεμάτο λάσπες δρόμο, μια γυναίκα δέρνει τον άνδρα της, που είναι τύφλα στο
μεθύσι. Πέντε νεαροί, επίσης μεθυσμένοι, κλωτσούν και γρονθοκοπούν έναν άλλο
που κοίτεται στο έδαφος. Το χωριό αυτό ήταν κάποτε το κέντρο ενός
κομμουνιστικού συνεταιριστικού αγροκτήματος (σοβχόζ), το οποίο έκλεισε πριν
από τρία χρόνια λόγω χονδροειδούς κακοδιοίκησης. Από τα 35.000 πρόβατα του
αγροκτήματος δεν υπάρχει ούτε ένα. Από τα 800 βοοειδή μόνο 200 έχουν
απομείνει. “Η διευθύντρια δεν μπορούσε να ξεχωρίσει τη βρώμη από το κριθάρι”,
λέει ο Νικολάι Βοζντάγεφ, ο οποίος μάθαινε στους εργάτες του αγροκτήματος πώς
να χρησιμοποιούν τα μηχανήματα. Εκεί όπου κάποτε υπήρχε κεντρική θέρμανση,
τώρα υπάρχουν ξυλόσομπες. Εκεί όπου υπήρχε τρεχούμενο νερό, τώρα οι χωρικοί
χρησιμοποιούν ένα πηγάδι στον δρόμο. “Δεν έχουν απομείνει νέοι εδώ. Όσοι έχουν
μείνει δεν κάνουν παιδιά. Φοβούνται, επειδή δεν μπορούν να τα θρέψουν”, λέει η
Νατάσα, η σύζυγος του Βοζντάγεφ. “Σύντομα μόνο οι γέροι θα έχουν απομείνει εδώ”.