Σκοτώνουν τις φάλαινες όταν… ακούσουν

Δεκάδες φάλαινες και άλλα κητώδη έχουν εκβρασθεί σε διάφορες περιοχές του πλανήτη μας. Οι ήχοι που εκπέμπουν τα πολεμικά σκάφη του αμερικανικού ναυτικού, για να εντοπίζουν υποβρύχια στα βάθη των ωκεανών, προκαλούν τραύματα στα θαλάσσια θηλαστικά και πολύ συχνά τα σκοτώνουν

Ένα μυστικό όπλο που δοκίμαζε για χρόνια το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό
φαίνεται πως θα αποτελεί από εδώ και στο εξής τον πιο επικίνδυνο εχθρό για τις
φάλαινες. Είναι ένα σύστημα ηχοεντοπισμού υποβρυχίων που σαρώνει τους ωκεανούς
με μεγάλη ταχύτητα. Όπως μάλιστα διαπίστωσαν πρόσφατα Έλληνες και ξένοι
θαλάσσιοι βιολόγοι, το όπλο αυτό χτυπά τις φάλαινες προκαλώντας εσωτερικές
αιμορραγίες και πολύ συχνά τον θάνατο.

Το πολεμικό ναυτικό της Αμερικής είχε αρνηθεί ότι το συγκεκριμένο σύστημα
(σόναρ) μπορούσε να προκαλέσει τόσο μεγάλη βλάβη στον οργανισμό των κητωδών.
Όμως ένα περιστατικό που συνέβη το 2000 στις Μπαχάμες, δεν άφησε καμία
αμφιβολία. Εκεί είχαν εκβρασθεί 16 κητοειδή, από τα οποία τα 6 σύντομα
πέθαναν. Οι ημερομηνίες που τα θηλαστικά εκβράσθηκαν συνέπιπταν με το χρονικό
διάστημα που το ναυτικό πραγματοποιούσε ασκήσεις στην περιοχή δοκιμάζοντας
μάλιστα το σύστημα ηχοεντοπισμού. Κάποια από τα θηλαστικά είχαν πάθει
αιμορραγία στα αυτιά τους και αυτό αποδόθηκε σε ακουστικό τραύμα.

Ο διδάκτωρ Βιολογικής Ωκεανογραφίας και πρόεδρος του Ινστιτούτου Κητολογικών
Ερευνών «Πέλαγος», Αλέξανδρος Φραντζής, είχε εκπλήξει αρκετούς πριν από λίγα
χρόνια με μια δημοσίευσή του στην έγκυρη επιθεώρηση «Nature». Είχε
αποδώσει το έκβρασμα 13 κητωδών, και συγκεκριμένα ζιφιών, στον Κυπαρισσιακό
κόλπο, τον Μάιο του 1996, στη λειτουργία του σόναρ από σκάφος επιφανείας.
Πραγματικά, εκείνες τις ημέρες, όπως αποδείχθηκε από σήμα του ελληνικού
Πολεμικού Ναυτικού, γινόταν στη θαλάσσια περιοχή ΝΑΤΟϊκή άσκηση, όπου
χρησιμοποιήθηκε το σύστημα ηχοεντοπισμού.

Ο Αλέξανδρος Φραντζής λέει στα «ΝΕΑ» ότι τα κητώδη «τρομάζουν στο
άκουσμα των ήχων αυτών. Να φανταστείτε ότι στους Πόλους έχει παρατηρηθεί πως
όταν τα παγοθραυστικά αρχίζουν να σπάνε τους πάγους, τα θαλάσσια θηλαστικά
απομακρύνονται από την περιοχή ακόμα και 24 ώρες μετά το πέρασμα του σκάφους».

Το συγκεκριμένο σύστημα χρησιμοποιείται τόσο από σκάφη επιφανείας όσο και από
υποβρύχια. Λέγεται Low Frequency Active Sonar (σόναρ χαμηλής συχνότητας). Η
λειτουργία του στηρίζεται σε μια συσκευή που εκπέμπει ήχο σε χαμηλή συχνότητα
ώστε να καλύπτει μεγάλες αποστάσεις. Διαχέεται με τέτοιο τρόπο όπως το φως
ενός φακού σε σκοτεινό δωμάτιο. Ο ήχος ταξιδεύει και η ηχώ που γυρίζει πίσω
στα υδρόφωνα του σκάφους δίνει πληροφορίες για την ύπαρξη ή όχι υποβρυχίων στη
θάλασσα. Ο κ. Α. Φραντζής λέει ότι το σόναρ αυτό είναι τόσο ισχυρό που αν
λειτουργήσει στις ακτές της Μεγάλης Βρετανίας ακούγεται μέχρι και την Αμερική.

Για τον τρόπο που το σόναρ επηρεάζει τα κητώδη, υπάρχουν δύο θεωρίες. Η πρώτη
λέει ότι ο ήχος του σόναρ προκαλεί συντονισμό των εσωτερικών οργάνων του
θηλαστικού με αποτέλεσμα αυτά να σπάνε προκαλώντας αιμορραγία. Είναι σαν το
παράδειγμα με τη γέφυρα που μαθαίναμε στο σχολείο. Όταν ένας λόχος περνά από
πάνω της, το κάνει με ελεύθερο βήμα ώστε η κίνηση των στρατιωτών να μη
συντονιστεί με τη συχνότητα ταλάντωσης της γέφυρας και καταρρεύσει.

Η δεύτερη θεωρία αποδίδει ευθύνες στο οξυγόνο και το άζωτο που
βρίσκονται σε διαλυτή μορφή στους πνεύμονες του θηλαστικού. Όταν η φάλαινα
χτυπηθεί από τον ήχο, τότε τα δύο αυτά στοιχεία παίρνουν αέρια μορφή, γίνονται
φυσαλίδες και κυκλοφορούν στο αίμα φράζοντας τα αγγεία.

Πριν από καιρό έγινε μια μελέτη από το αμερικανικό ναυτικό για να διαπιστωθεί
η επίδραση του σόναρ στον άνθρωπο. Χρησιμοποιήθηκε ένας 32χρονος δύτης ο
οποίος εκτέθηκε για 12 λεπτά στο σόναρ. Το σύστημα εξέπεμπε στο επίπεδο των
160 ντεσιμπέλ. Τα πρώτα συμπτώματα ήταν ίλιγγος και υπνηλία. Νοσηλεύθηκε σε
νοσοκομείο, αλλά υποτροπίασε. Εμφάνισε δυσλειτουργία στη μνήμη και παραλήρημα.
Για δύο χρόνια οι γιατροί τον είχαν υποβάλει σε κατάλληλη θεραπευτική αγωγή.

Το σύστημα μπορεί να εκπέμψει και στα 215 ντεσιμπέλ, δηλαδή εκατομμύρια φορές
παραπάνω από το όριο ασφαλείας για τους δύτες. Ακόμη χειρότερα, μπορεί οι ήχοι
από τις συσκευές εκπομπής να αρχίσουν να διασταυρώνονται εκτινάσσοντας το
επίπεδο των ντεσιμπέλ στα 240.

Ήχοι όρασης

Οι φάλαινες και γενικότερα τα κητώδη χρησιμοποιούν ένα ευρύ φάσμα ήχων για να
συνεννοούνται μεταξύ τους αλλά και να εποπτεύουν τον χώρο στον οποίο
κινούνται. Οι ζιφιοί, για παράδειγμα, μπορούν να πραγματοποιούν καταδύσεις σε
βάθος ακόμη και μεγαλύτερο από 1.000 μέτρα και να παραμένουν εκεί τρώγοντας
καλαμάρια για τουλάχιστον μία ώρα.

Σε τέτοιο βάθος τα πάντα είναι σκοτεινά. Οι ήχοι που βγάζουν οι φάλαινες τις
βοηθούν να «βλέπουν» το περίγραμμα του βυθού. Λειτουργούν δηλαδή σαν ραντάρ.
Από την άλλη πλευρά, με τους ήχους μιλούν μεταξύ τους. Ένα παράδειγμα είναι η
επικοινωνία μιας μητέρας με το παιδί της. Στην απεραντοσύνη του ωκεανού αν μια
φάλαινα δεν μπορούσε να μιλήσει με το παιδί της σίγουρα θα το έχανε αμέσως
μόλις αυτό θα πήγαινε να ξεμακρύνει και έτσι δεν θα μπορούσε να του παράσχει
τη φροντίδα που χρειάζεται.

INFO

Τα μέλη του Ινστιτούτου «Πέλαγος» κατέγραψαν για πρώτη φορά, παγκοσμίως, τους
ήχους που βγάζουν οι ζιφιοί στη νότια Κρήτη σε βάθος 1.000 μέτρων. Σε λίγο
καιρό θα δημοσιεύσουν τη σχετική εργασία.

LINKS

http: //www.pelagosinstitute.gr

http: //www.nrdc.org/wildlife/marine/nlfa.asp