Δρόμοι

Η συμμαχία…

… παραπαίει, ο πρόεδρος Μπους καταβάλλει προσπάθειες να την κάνει να
ξανασταθεί στα πόδια της, αλλά οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι δεν έχουν πια
την ίδια αντίληψη για τον κόσμο. Στο πολύ σημαντικό ζήτημα της ισχύος – στην
εφαρμογή της και την ηθική της – ακολουθούν χωριστούς δρόμους, όπως
διαπιστώνει ο διεθνολόγος Ρόμπερτ Κέιγκαν του Ιδρύματος Κάρνεγκι. Οι Ευρωπαίοι
πιστεύουν ότι κινούνται σε έναν κόσμο πέρα από την ισχύ, μέσα σε ένα σύνολο
από νόμους, κανόνες και υπερεθνικές συνεργασίες. Η Ευρώπη νιώθει σαν να ζει
στον μεταϊστορικό της παράδεισο της διαρκούς ειρήνης, όπως τον είχε φανταστεί
ένας κατ’ εξοχήν Ευρωπαίος, ο Ιμμάνουελ Καντ.

Η Αμερική…

… παραμένει βυθισμένη στην ιστορία, ασκεί την ισχύ της σε έναν αναρχούμενο
κόσμο, όπου οι διεθνείς κανόνες είναι αναξιόπιστοι και όπου η ασφάλεια
εξακολουθεί να εξαρτάται από τη χρήση στρατιωτικής ισχύος. Γι’ αυτό, στα
μεγάλα σύγχρονα στρατηγικά και διεθνή ζητήματα, λέει ο Κέιγκαν, οι Αμερικανοί
μοιάζουν να έχουν κατεβεί από τον Άρη και οι Ευρωπαίοι από την Αφροδίτη:
συμφωνούν σε λίγα και συνεννοούνται σε λιγότερα. Γιατί αποκλίνουν;

Ένας λόγος…

… είναι η μεγάλη μετατόπιση στην ισορροπία δυνάμεων. Το χάσμα ανάμεσα στην
Αμερική και την Ευρώπη άνοιξε διάπλατα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και βάθυνε
ακόμη περισσότερο την τελευταία δεκαετία. Η τεράστια στρατιωτική ισχύς της
Αμερικής την έκανε πιο πρόθυμη να χρησιμοποιεί τη βία και να νομιμοποιεί ηθικά
την ισχύ. Η σχετική αδυναμία της Ευρώπης την έκανε να νιώθει αποστροφή μπροστά
στη βία ως εργαλείο διεθνούς πολιτικής. Οι Ευρωπαίοι σήμερα, όπως οι
Αμερικανοί πριν από διακόσια χρόνια, αναζητούν έναν κόσμο όπου η ισχύς δεν θα
παίζει τόσο σημαντικό ρόλο, η μονομερής δράση των ισχυρών χωρών θα είναι
απαγορευμένη και όλα τα κράτη θα προστατεύονται από κοινά αποδεκτούς κανόνες
συμπεριφοράς. Για πολλούς Ευρωπαίους, η πρόοδος προς έναν τέτοιο κόσμο είναι
πιο σημαντική από την εξάλειψη της απειλής του Σαντάμ – κάτι που δυσκολεύεται
να καταλάβει ο πρόεδρος Μπους.

Η πορεία…

… στην οποία έχουν μπει Αμερικανοί και Ευρωπαίοι, υποστηρίζει ο Κέιγκαν,
είναι πορεία σύγκρουσης. Οι Αμερικανοί δεν έζησαν το ευρωπαϊκό θαύμα. Δεν
έχουν εμπειρίες στην προώθηση των ιδανικών και της τάξης παρά μόνο με την
ισχύ. Έχουν καταγράψει στη σύντομη ιστορική μνήμη τους πως ο Ψυχρός Πόλεμος
κερδήθηκε με την ισχύ και όχι με τον θρίαμβο της ηθικής. Από τον Ντόναλντ
Ράμσφελντ μέχρι την Μαντλίν Ολμπράιτ, πιστεύουν ότι η παγκόσμια ασφάλεια και η
φιλελεύθερη τάξη εξαρτώνται από την Αμερική – το «αναγκαίο κράτος» – που
επιβάλλει την ισχύ του στον κόσμο, ο οποίος εξακολουθεί να είναι αναρχούμενος,
τουλάχιστον εκτός Ευρώπης. Ιδιαίτερα μετά την 11η Σεπτεμβρίου, οι περισσότεροι
Αμερικανοί δεν θυμούνται το Μάαστριχτ, αλλά το Μόναχο.