ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευρωπαϊκή διεύρυνση και απόκλιση

Η πραγματική οικονομική και κοινωνική σύγκλιση της Ευρώπης φαίνεται να
απομακρύνεται όλο και περισσότερο από τον ορίζοντα των εφικτών στόχων που έχει
θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε προηγούμενο άρθρο μας (4/2002 «ΤΑ ΝΕΑ»)
αναφερθήκαμε στην περιορισμένη συμβολή της ευρωπαϊκής περιφερειακής πολιτικής
στην οικονομική και κοινωνική συνοχή της Ευρώπης, παρά το γεγονός του
διπλασιασμού των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων, τη δεκαετία του 1990.

Έτσι οι πραγματικές ανισότητες ανάμεσα σε χώρες και περιοχές, όσον αφορά τα
εισοδήματα, τη φτώχεια, την ανεργία και τον κοινωνικό αποκλεισμό, παραμένουν.
Παράλληλα η αυτοδέσμευση των κρατών-μελών στο Σύμφωνο Σταθερότητας και στα
σχετικά κριτήρια της ονομαστικής σύγκλισης (μείωση πληθωρισμού, δημόσιου
χρέους), στέρησε επί μία και πλέον δεκαετία στις χώρες αυτές τη δυνατότητα να
αναπτύξουν σημαντικά εθνικά προγράμματα δημοσίων επενδύσεων που ήταν απολύτως
απαραίτητα για να μην αυξηθεί ο δημόσιος δανεισμός. Η μείωση του δημόσιου
χρέους ήταν εξάλλου προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση από τους πόρους του
Ταμείου Συνοχής. Ήδη αναπτύσσεται έντονος προβληματισμός για τη σχετική
χαλάρωση των αυστηρών κριτηρίων του Συμφώνου Σταθερότητας.

Πώς προοιωνίζεται το μέλλον της πραγματικής οικονομικής και κοινωνικής
σύγκλισης με την προοπτική της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης από 15 χώρες
σε 27, που έχει ήδη αποφασιστεί στη Νίκαια; Οι εκτιμήσεις, ακόμα και στα
επίσημα κείμενα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι εξαιρετικά δυσοίωνες. Σε
εθνικό επίπεδο, στην Ευρώπη των 27, πάνω από το 1/3 του πληθυσμού θα ζει με
κατά κεφαλήν εισόδημα κάτω από το 90% του μέσου όρου της Ένωσης. Αντίστοιχα,
σε περιφερειακό επίπεδο, το μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα για το κατώτατο 10% του
πληθυσμού, που ζει στις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές της Ευρώπης των 27, θα
είναι μόνο 31% του μέσου όρου της Ευρώπης των 27. Στη σημερινή Ευρώπη των 15,
το κατά κεφαλήν εισόδημα για το κατώτατο 10% του πληθυσμού ισούται με το 61%
του μέσου κοινοτικού όρου. (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2η Έκθεση για την Κοινωνική
και Οικονομική Συνοχή 2001). Αυτό σημαίνει διπλασιασμό των σημερινών
εισοδηματικών και γεωγραφικών ανισοτήτων.

Με ποιους τρόπους μπορούν να αντιμετωπιστούν οι νέες ανισότητες και αποκλίσεις
που θα δημιουργηθούν από τη διαδικασία διεύρυνσης και ποιος θα πληρώσει γι’
αυτό; Πρόκειται για το βασικό ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί και θα αποτελέσει
το κύριο αντικείμενο διαπραγμάτευσης των 15 κρατών-μελών την επόμενη περίοδο.

Υπάρχει ένας σοβαρός κίνδυνος να υιοθετηθούν οι ευρύτατα διαδεδομένες απόψεις
ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να περιοριστεί στο πεδίο των ρυθμιστικών /
κανονιστικών πολιτικών ενώ η αναδιανεμητική πολιτική να συνιστά αντικείμενο
ευθύνης των εθνικών θεσμών των κρατών-μελών (Majonc 1994). Η δυσοίωνη αυτή
προοπτική θα σημάνει εγκατάλειψη της πολιτικής των διαρθρωτικών ταμείων, τα
οποία έχουν κατ’ εξοχήν αναδιανεμητικό χαρακτήρα και τη μετατόπιση της ευθύνης
στα κράτη-μέλη. Ένα τέτοιο σενάριο θα σημάνει εγκατάλειψη του στόχου της
οικονομικής και κοινωνικής συνοχής του διευρυμένου Ευρωπαϊκού Χώρου.

Στον αντίποδα αυτών των απόψεων προβάλλονται οι θέσεις της σημαντικής αύξησης
των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων, της διατήρησης της αναδιανεμητικής
λειτουργίας μεταφορών πόρων από πλούσιες σε φτωχές περιοχές παράλληλα με την
αναδιάρθρωση των κριτηρίων και στόχων.

Ο διάλογος και η αντιπαράθεση απόψεων για τα προβλήματα της πραγματικής
σύγκλισης της Ευρώπης αφορά όλους μας.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.