Προβάδισμα στη Ν.Δ.

Η δυσμενής για το κυβερνών κόμμα πολιτική συγκυρία, την οποία καταγράφουν
όλες οι έρευνες των τελευταίων μηνών, αποτυπώνεται με παραπλήσιο τρόπο και
στην παρούσα δημοσκόπηση της V-PRC για «ΤΑ ΝΕΑ», η οποία δεν εμφανίζει στο
σημείο αυτό ουσιαστικές διαφορές από τα ήδη γνωστά δεδομένα.

Στον πολυσυζητημένο δείκτη της «πρόθεσης ψήφου», η Ν.Δ. έχει σταθεροποιήσει
ένα σαφές προβάδισμα που φθάνει στην παρούσα έρευνα τις 8,8 ποσοστιαίες
μονάδες (36,2%, έναντι 27,4% για το ΠΑΣΟΚ). Αντίθετα, το ΠΑΣΟΚ παραμένει
στάσιμο στη διάρκεια του τελευταίου χρόνου, σε επίπεδο ελαφρώς ανώτερο του 27%
και με συσπείρωση των ψηφοφόρων του (το 2000) που δεν ξεπερνά το 70%. Σαφές
προβάδισμα έχει εξασφαλίσει επίσης η Ν.Δ. και στη λεγόμενη «παράσταση νίκης»
(το 54,8% των ερωτηθέντων στην παρούσα έρευνα προβλέπουν ότι θα κερδίσει τις
επόμενες εκλογές, έναντι 22,7% για το ΠΑΣΟΚ). Το αποτέλεσμα αυτό αντανακλά
κυρίως μια διάχυτη ηττοπάθεια που χαρακτηρίζει την εκλογική βάση του ΠΑΣΟΚ,
αφού ούτε οι μισοί από τους ψηφοφόρους του (το 2000) δεν πιθανολογούν σήμερα
μια νέα νίκη, ενώ, αντίθετα, περίπου 1 στους 3 αναμένει την επικράτηση της
Ν.Δ.

Εκτός όμως από τις γενικές αυτές τάσεις – οι οποίες, έως έναν βαθμό,
επηρεάζονται αισθητά από τη συγκυρία – το κρισιμότερο και ανησυχητικό για το
ΠΑΣΟΚ στοιχείο, που αναδεικνύεται από την παρούσα έρευνα, είναι η σταθερά
επιβεβαιωνόμενη διαρροή ψηφοφόρων του (το 2000) απ’ ευθείας προς τη Ν.Δ. Το
μοντέλο της αυτοδύναμης μονοκομματικής διακυβέρνησης, που σταθερά πριμοδότησε
το ΠΑΣΟΚ επί πολλά χρόνια, είχε ως αναπόφευκτη συνέπεια τη σταδιακή εμπέδωση
ενός (κυβερνητικά προσανατολισμένου) δικομματισμού. Με αποτέλεσμα, οι
απογοητευμένοι σήμερα από τη διακυβέρνηση ψηφοφόροι του να μη διαθέτουν άλλη
εναλλακτική εκδοχή ψήφου από την απ’ ευθείας μετατόπιση προς τον αντίπαλο πόλο
τού δικομματισμού (ακόμη και αν παραμένουν επιφυλακτικοί ως προς τις
πραγματικές κυβερνητικές δεξιότητές του). Την επιλογή αυτή υιοθετεί, στην
παρούσα έρευνα, σχεδόν 1 στους 10 από εκείνους που ψήφισαν ΠΑΣΟΚ πριν από δύο
χρόνια. Το γεγονός αυτό έχει άμεσες επιπτώσεις και ως προς τη δυνάμει απήχηση
των μικρών κομμάτων, τα οποία δυσκολεύονται να επωφεληθούν από τη διαφαινόμενη
κυβερνητική φθορά και παραμένουν ουσιαστικά στάσιμα (ΚΚΕ, ΣΥΝ, ΔΗΚΚΙ) ή
εμφανίζονται αδύναμα να διαρρήξουν το δικομματικό πλαίσιο (ΚΕΠ).

Οι διαπιστώσεις αυτές, καταγραφόμενες στο μέσο μιας κυβερνητικής θητείας, δεν
συνεπάγονται πάντως μια μονοσήμαντη εξέλιξη του πολιτικού ανταγωνισμού. Είναι
πλέον πολλαπλά διαπιστωμένο ότι η δημοσκοπικά οριζόμενη «πρόθεση ψήφου» (και
πολύ περισσότερο η «παράσταση νίκης»), ιδιαίτερα σε περιόδους απομακρυσμένες
από πραγματική εκλογική αναμέτρηση, δεν έχει την προβλεπτική ικανότητα που
διέθετε στο παρελθόν.

Μειωμένη η προβλεπτική ικανότητα της πρόθεσης ψήφου

Όταν πριν από τριάντα χρόνια ο Πιερ Μπουρντιέ δημοσίευε ένα διάσημο, έκτοτε,
άρθρο με τον προκλητικό τίτλο «Η κοινή γνώμη δεν υπάρχει», η μόνη παράμετρος
των δημοσκοπήσεων που εξαιρέθηκε από τη δριμύτατη κριτική του ήταν η μεταβλητή
τής «πρόθεσης ψήφου». Ακριβώς επειδή θεωρήθηκε ότι αποτελεί μίμηση πράξεως,
συναρτημένη μάλιστα με ισχυρούς κοινωνικούς και ιδεολογικούς παράγοντες (και
όχι απλή έκφραση γνώμης). Όμως, η αποδυνάμωση, έκτοτε, των κομματικών
ταυτίσεων και η αυξανόμενη εκλογική ρευστότητα έχουν απομειώσει αισθητά την
προβλεπτική ικανότητα της «πρόθεσης ψήφου». Με τον δημοσκοπικό κορεσμό που
κυριαρχεί σήμερα, η απάντηση σε μια έρευνα εκλαμβάνεται από τους πολίτες ως
μια επιπλέον (ευκαιριακή και ανέξοδη) εκλογική συμμετοχή, αδιευκρίνιστης τάξης
και απροσδιόριστων κριτηρίων. Η «πρόθεση ψήφου» στη σημερινή πολιτική
συγκυρία, χωρίς να χάνει τη σημασία της, έχει επομένως αποκτήσει κυρίως την
έννοια ενός κρίσιμου δείκτη, ο οποίος, με συνοπτικό τρόπο, αποτυπώνει το
γενικότερο πολιτικό κλίμα (και επηρεάζεται συνεπώς από μια ενδεχόμενη μεταβολή
του). Η συνολική και διαχρονική εξέλιξη της «πρόθεσης ψήφου», κατά τη διάρκεια
της τετραετίας, είναι το κρίσιμο εκείνο μέγεθος που αποτυπώνει τη διαμόρφωση
του πολιτικού τοπίου, εντός του οποίου θα εγγραφεί η επόμενη εκλογική
αναμέτρηση.