ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το γαλλικό μήνυμα

«Το Παρίσι δεν θα ‘ναι πια αυτό που ήταν πριν», «ταπεινώθηκε η χώρα που
προστατεύει τις ευρωπαϊκές αξίες» κ.λπ. («Le Monde», 24.4.2002). Αυτές είναι
οι ψυχολογικές παρενέργειες που προκάλεσε η εκρηκτική άνοδος του «φασιστικού
λεπενισμού». Όμως, σ’ αυτό το κείμενο θα ανιχνεύσω σύντομα τα ζητήματα εκείνα,
τα οποία συνθέτουν την πολιτική δομή αυτής της ιστορίας.

Α. Το περιεχόμενο της ψήφου.

Οι Γάλλοι πολίτες «δήλωσαν» με την ψήφο τους, ότι δεν αποτελούν οργανικά
στοιχεία του πολιτικού γίγνεσθαι. Απαξίωσαν τα «θεσμικά» κόμματα και την κάστα
των πολιτικών. Η ποιοτική απόδειξη αυτού του γεγονότος είναι η εξής: Ο Σιράκ
και ο Ζοσπέν πήραν αθροιστικά το 36% εκείνων που ψήφισαν και το 25% εκείνων
που είχαν δικαίωμα ψήφου! Έτσι, καταγράφηκε ένα μεγάλο χάσμα ανάμεσα στον
κατεστημένο κόσμο των παραδοσιακών κομμάτων και στα «αισθήματα» της κοινωνίας
των πολιτών («Ν. York Times», 23.4.2002). Υπ’ αυτήν την έννοια είναι
ακατανόητοι οι πανηγυρισμοί του κόμματος της Ν.Δ. για τις απώλειες των
σοσιαλιστών.

Επιπλέον, οι Γάλλοι πολίτες εξέφρασαν την έντονη δυσαρέσκειά τους για το
αυταρχικό μοντέλο διοίκησης της ευρωπαϊκής κοινότητας. Γιατί; Γιατί δεν
αφουγκράζεται τα οικονομικά τους προβλήματα (δηλαδή, αμφισβήτσαν την «euro
correctness»). Επομένως ήταν αναπόφευκτο να εκδηλώσουν μια ισχυρή τάση
εθνικισμού ή οικονομικού προστατευτισμού, αφού ο Λεπέν τούς υποσχόταν
δημοψήφισμα για την έξοδο από την Ευρώπη και προστασία των γαλλικών προϊόντων
(«Le Monde», 24.4.2002). Όμως όλα αυτά αναδεικνύουν ένα αναντίρρητο γεγονός:
Ότι η Ευρώπη δεν έχει επεξεργαστεί ακόμα τα στρατηγικά της προβλήματα. Με άλλα
λόγια: Τι θέλουμε; Μια Ευρώπη των εταιρειών και των ισχυρών επιχειρηματικών
συμφερόντων; Όπως είναι σχεδόν σήμερα; Μια Ευρωπή συμμετοχική; Τι;

Β. Το μοντέλο Ζοσπέν

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι ο Ζοσπέν δεν έδωσε ιδιαίτερη σημασία στη δίκαιη
κατανομή του πλούτου («F. Times», 23.4.2002). Όμως, εδώ πρέπει να κάνουμε τις
εξής προσεκτικές πατατηρήσεις: Κατ’ αρχήν ο Ζοσπέν απέρριψε την κοινωνία της
αγοράς. Ο ίδιος, επίσης, αρνήθηκε την πλήρη ιδιωτικοποίηση του ενεργειακού
τομέα. Καθιέρωσε το 35ωρο. Συγκρούσθηκε με ισχυρές εταιρείες (Mark’s and
Spenser). Όμως, το μικρό ποσοστό οικονομικής μεγέθυνσης δεν άφηνε σημαντικά
περιθώρια για μια ορατή βελτίωση στον τομέα της απασχόλησης και της φτώχειας.
Έτσι, κατ’ αποτέλεσμα, ο Ζοσπέν λειτουργούσε «διαχειριστικά». Ίσως, σε
διαρθρωτική κρίση να βρίσκεται το συνολικό κεντροαριστερό μοντέλο της
οικονομικής ανάπτυξης. Πράγμα που απαιτεί βέβαια τη διαμόρφωση μιας σύγχρονης
ευρωπαϊκής Αριστεράς που δεν θα ακολουθεί το νεοφιλελεύθερο πρότυπο
(Μπουρντιέ).

Γ. Κοινωνία των πολιτών

Σε κοινωνικό επίπεδο τον Λεπέν τον στήριξαν οι φτωχοί εργαζόμενοι, οι αγρότες,
οι μικροϊδιοκτήτες και οι νέοι («Ν. York Times», 24.4.2002). Επίσης, είναι
αξιοσημείωτο ότι ο Λεπέν αύξησε σημαντικά την επιρροή του στον βιομηχανικό
Βορρά (Αλσατία κ.λπ.). Το πολιτικό υπόστρωμα αυτής της εκλογικής επέκτασης
ήταν το εξής: ο φόβος από την ανεξέλεγκτη μετανάστευση και η άνοδος της
εγκληματικότητας. Επίσης, η ανεργία, η μερική (ή επισφαλής) απασχόληση
διεδραμάτισαν έναν ουσιαστικό ρόλο σ’ αυτή την εξέλιξη.

Όμως, γιατί η γαλλική κοινωνία των πολιτών συμπύκνωσε τις ανησυχίες της στο
πρόσωπο του Λεπέν; «Γιατί εξ ορισμού κάθε κοινωνία των πολιτών δεν έχει τέλειο
σχέδιο και στέρεο κέντρο» (Beck). Έτσι, δεν πρέπει να «φετιχοποιούμε» ή να
εξυμνούμε την ανορθολογική επιλογή των Γάλλων πολιτών που εμπιστεύθηκαν
κάποιον, ο οποίος θέλει να επαναφέρει την ποινή του θανάτου, να εγκαταστήσει
check-points σε όλη τη γαλλική επικράτεια κ.λπ.

Ποιο είναι το συμπέρασμα απ’ όλα αυτά; Η άνοδος του Λεπέν έδειξε ότι
βρισκόμαστε στην εποχή της αμφιβολίας και ότι τίποτα δεν είναι σταθερό.
Επομένως, η προοδευτική λογική πρέπει να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας
σύγχρονης ευρωπαϊκής Αριστεράς που δεν θα αποτελεί την ουρά ή τον
σφουγγοκωλάριο των Αμερικανών. Η παρακαταθήκη του Ν. Bobbio μάς δείχνει τον
δρόμο: Η ισότητα και η ελευθερία είναι οι ιδέες εκείνες που διαφοροποιούν την
Αριστερά από τη Δεξιά!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.