ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Απώλεια της αριστερής ταυτότητας

«Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από την Ευρώπη…». Είναι άραγε το φάντασμα της
Ακροδεξιάς ή μήπως αναδύονται οι μορφές της κρίσης ενός πολιτικού συστήματος
που αδυνατεί να αντιμετωπίσει τα κρίσιμα προβλήματα των Ευρωπαίων πολιτών και
να εμπεδώσει το αίσθημα της ασφάλειας και της προοπτικής;

Η ουσία της πολιτικής κρίσης, που αναδείχθηκε με το αποτέλεσμα του α’ γύρου
των προεδρικών εκλογών στη Γαλλία, έγκειται στο γεγονός ότι ο πρόεδρος της
Δημοκρατίας και ο πρωθυπουργός της χώρας συγκέντρωσαν μόλις το 35%.
Αποδοκιμάσθηκαν, δηλαδή, από το 65% των ψηφοφόρων… Όχι βέβαια ως πρόσωπα,
αλλά ως εκφραστές μιας συγκλίνουσας κυβερνητικής στρατηγικής που απευθύνεται
στον – «περιούσιο» και διεκδικούμενο από πολλούς – «κεντρώο» χώρο.

Πράγματι, η συγκλίνουσα κυβερνητική στρατηγική μεταξύ Κεντροδεξιάς και
Κεντροαριστεράς οδηγεί το πολιτικό σύστημα από την πολυφωνία στην «ομοφωνία
της διαχείρισης». Η πλήρης σχεδόν συναίνεση που αναπτύσσεται σε καίριες
επιλογές οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα (ο περίφημος «μονόδρομος»)
καθιστά αδύνατη την εφαρμογή ριζοσπαστικών προγραμμάτων για την αντιμετώπιση
της ανεργίας, της κοινωνικής ασφάλειας, της δίκαιης διανομής του προϊόντος,
της ομαλής ενσωμάτωσης των μεταναστών.

Αυτή όμως η «ομοφωνία της διαχείρισης» στο πεδίο της διακυβέρνησης έχει
σοβαρές συνέπειες. Πρώτον, την αδυναμία διαμόρφωσης σταθερών κοινωνικών
συμμαχιών με βάση ξεκάθαρους πολιτικούς και ιδεολογικούς προσανατολισμούς. Γι’
αυτό και δεν πρέπει να εκπλήσσει το ποσοστό του 30% που έλαβε ο Λεπέν από τα
εργατικά στρώματα.

Δεύτερη σημαντική συνέπεια είναι ότι τα κόμματα της διακυβέρνησης οδηγούνται
σε μια βαθιά και παρατεταμένη κρίση της πολιτικο-ιδεολογικής τους
φυσιογνωμίας.

Οι σημαντικές στο περιεχόμενό τους αντιθέσεις, όπως Δεξιά – Αριστερά,
συντηρητισμός – προοδευτισμός, χάνουν σταδιακά το νόημά τους. Διαμορφώνονται
άλλα αντιθετικά ζεύγη όπως η Τάξη και ο Νόμος απέναντι στις κοινωνικές
διεκδικήσεις (Τάξη – αταξία, νόμος – αναρχία). Η επίκληση της παράδοσης, του
κύρους και της ισχύος του κράτους, της φυλετικής «ταυτότητας» συνιστούν
προτάγματα των νεοσυντηρητικών θεωρητικών κατασκευών. Η δημοκρατία άλλωστε,
κατ’ αυτούς, δεν είναι παρά ένα «ωφελιμιστικό στρατήγημα» για τη διασφάλιση
της ελευθερίας της αγοράς (Hayek).

Η κρίση φυσιογνωμίας πλήττει, κατ’ εξοχήν, τα κόμματα της Αριστεράς. Το
σοσιαλιστικό κόμμα δεν μπόρεσε να εκφράσει ούτε τις ριζοσπαστικές αναζητήσεις
της άκρας Αριστεράς (ποσοστό γύρω στο 11%) ούτε να συνεργασθεί με μια άξια
προσωπικότητα όπως αυτή του Σεβενμάν, ο οποίος στηρίζει με συνέπεια τα
κοινωνικά προτάγματα.

Και αυτό το γεγονός θέτει την Αριστερά μπροστά σ’ ένα ιστορικό δίλημμα: Ή θα
αποκτήσει σαφείς κοινωνικές αναφορές και θα προωθήσει την κοινωνική δικαιοσύνη
ή θα «αυτοχειριασθεί» στον βωμό της προώθησης της νεο-φιλελεύθερης πολιτικής
και των στόχων τής «νέας τάξης» πραγμάτων.

Ο νεοσυντηρητισμός και η Ακροδεξιά επωφελούνται και εκμεταλλεύονται τα
προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας. Όμως τα προβλήματα αυτά είναι υπαρκτά.
Αποτελούν τα «προϊόντα» μιας οικονομικής στρατηγικής που αυξάνει την ανεργία,
υπονομεύει το κοινωνικό κράτος, οδηγεί σε κοινωνικές εντάσεις, σε ρατσιστικά
φαινόμενα, διαμορφώνει ένα ευρύτερο κλίμα ανασφάλειας και αβεβαιότητας για το
μέλλον. Νεοφιλελευθερισμός, νεοσυντηρητισμός και Ακροδεξιά αποτελούν
«συγκοινωνούντα δοχεία».

Αντί, συνεπώς, να μιλάμε για νίκη της Ακροδεξιάς, είναι ορθότερο να
αναφερόμεθα στη μεγάλη πτώση των παραδοσιακών πολιτικών σχηματισμών, όταν
μάλιστα η συμμαχική κυβέρνηση σοσιαλιστών, κομμουνιστών και Πρασίνων
συγκέντρωσε μόλις το 26,5%.

Η Αριστερά δεν ηττήθηκε μόνο αριθμητικά, αλλά κυρίως πολιτικά και ηθικά. Γιατί
έχασε την ταυτότητά της και αποδείχθηκε ανίκανη να εκφράσει τα λαϊκά αιτήματα
και να επιλύσει τα κρίσιμα κοινωνικά προβλήματα. Η σοσιαλιστική παράταξη
αποδοκιμάζεται επειδή δεν ήταν Αριστερά.

Η ψήφος στον Λεπέν δεν είναι μια απλή ψήφος διαμαρτυρίας. Είναι μια ψήφος
απελπισίας απέναντι στην ανικανότητα και την αδιαφορία των δημοκρατικών
κομμάτων, που δείχνουν ότι είτε δεν μπορούν είτε δεν θέλουν να ενδιαφερθούν
για τον Ευρωπαίο πολίτη.

Γι’ αυτό και η ευρωπαϊκή Αριστερά θα πρέπει να διαλέξει: Ή θα προβάλει
συνολικές εναλλακτικές ριζοσπαστικές προτάσεις ή θα οδηγηθεί στο περιθώριο
επαληθεύοντας τη ρήση: «Είναι πια πολύ αργά για να σώσεις το κεφάλι σου. Όμως
υπάρχει ακόμα καιρός για να εξευτελισθείς» (Γιαν Κοτ: σχολιασμός στον Ριχάρδο
Γ’ του Σαίξπηρ, πράξη Γ΄, σκηνή 4)

Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του
Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος της Κ.Ε. του ΠΑΣΟΚ.