ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η άνοδος (και η πτώση;) του τηλε-πολίτη

Η ευτέλεια της τηλεοπτικής υποκουλτούρας έχει τους νομιμοποιητικούς της
άξονες. Ένας από αυτούς έχει να κάνει με τη συμμετοχή.

Ένας νέος τύπος πολίτη αναδύεται. Ο τύπος του ενεργά συμμετοχικού τηλε-πολίτη.

Χαρακτηριστικό δείγμα το κοινό που ζωντανά στο πλατό πλαισιώνει τα διάφορα
ριάλιτι και παιχνίδια «εμπειρίας» όπως κατ’ ευφημισμόν αποκαλούνται οι
εκπομπές του θανάτου και της κακοποίησης της εμπειρίας.

Ένα πολύτροπο και πολύμορφο κοινό αποτελούμενο από κάθε λογής «εδέσματα».
Νέοι, γέροι, γυναίκες, παιδιά. Από πού αλήθεια έρχονται όλοι αυτοί οι
άνθρωποι; Από πού αντλούν αυτή τη δύναμη και την απαντοχή να σπαταλούν αφειδώς
τον χρόνο, το πρόσωπο και τις χειρονομίες τους, προκειμένου, ως ένας άλλος
ιδιότυπος σύγχρονος χορός, να πλαισιώνουν το τηλε-δράμα που εκτυλίσσεται
μπροστά στα μάτια τους; Από πού αλήθεια έρχονται και κυρίως πού πηγαίνουν; Πού
αλήθεια πηγαίνουν όταν σβήνουν τα φώτα του πλατό; Σε ποιο άδειο σπίτι, σε ποιο
απογυμνωμένο από οποιοδήποτε νόημα σκηνικό ζωής; Θαυμαστό δείγμα μιας
μετα-νεωτερικής απελπισίας.

Ένας αχανής κενός χρόνος και τόπος που ζητά να καλυφθεί. Η ανάγκη για μια
ουσιαστική κοινωνική και συλλογική συμμετοχή πνέει τα λοίσθια. Στη θέση της
προβάλλουν σπασμωδικές ενέργειες που αποζητούν να διαχειρισθούν έναν χαοτικό,
κενό νοήματος, ορίζοντα.

Στον θάνατο του πολίτη αντιστοιχεί η άνοδος του τηλε-πολίτη.

Γνώριμες οι κάθε λογής λύσεις απελπισίας που επιλέγονται σε δύσκολους καιρούς.
Βλέπε π.χ. στους νέους χουλιγκανισμός, εγκληματικότητα, βία, ναρκωτικά και
ό,τι, μα ό,τι άλλο, προκειμένου να μπορείς να υπάρχεις όταν δεν γίνεται
διαφορετικά. Να υπάρχεις μέσα από τη βία, την καταστροφή ή έστω (ναι, ακόμα
και αυτό!) την αυτο-καταστροφή. Οι περιπέτειες της ψυχικής ταυτότητας ήσαν
πάντα ευφάνταστες και πολυδαίδαλες.

Σήμερα όμως υπάρχει κάτι καινούργιο. Μια άλλη εκδοχή ζωής. Να ζεις μέσα από
την τηλε-πραγματικότητα που προτάσσει η ιδιωτική εμπορική τηλεόραση. Όχι ένας
απλός τηλε-θεατής. Ιδού. Ο μύθος της συμμετοχικής τηλεόρασης! Δεν είσαι ένας
παθητικός, άβουλος τηλε-θεατής. Μπορεί στην καθημερινή σου ζωή, ναι! να είσαι.
Δεν είναι δα και τόσο δύσκολο. Στην εργασία, στην οικογένεια, στο σχολείο,
στον βιολογικό κύκλο της ζωής, ποιος αλήθεια σε υπολογίζει; Ποιος ακούει τη
γνώμη σου; Ουδείς. Να λοιπόν που έρχεται μαγικός αρωγός η μικρή οθόνη. Κι ας
λένε όλοι αυτοί οι «κακόβουλοι» ότι δεν είναι παρά ένα χαζοκούτι που οδηγεί
στην παθητικοποίηση και σε αφήνει άθυρμα στην αγκαλιά ξένων δυνάμεων. Άβουλο
και άνευρο βρέφος; Παραμύθια!

Η πρόταση της συμμετοχής είναι εδώ!!

«Πάρε το παιχνίδι στα χέρια σου»! «Με ένα τηλεφώνημα αλλάζεις την τύχη του
παιχνιδιού». Αυτά δεν υπόσχονται τα διαφημιστικά σποτ; Ιδού λοιπόν μια
δυνατότητα να γίνεις ενεργός πολίτης. Ενεργός πολίτης στη θέση του ενεργού
πολίτη. Με ένα 090, λοιπόν, ξεχνιέσαι και ξεχνάς. 090 τα αρχικά της νέας
ταυτότητας.

Μπορείς ακόμη να συμμετέχεις συστηματικά στις διάφορες τηλεφωνικές
σφυγμομετρήσεις. Είσθε υπέρ ή κατά του τάδε; Η αίσθηση ότι ο λόγος σου μετρά.
Έχεις γνώμη, φωνή. Έτσι απαλύνονται και βουλώνονται οι τρύπες της ελλιπούς
συλλογικότητας που διακρίνει την εποχή μας. Έτσι έχεις την αίσθηση μιας
ψευδαισθησιακής συμμετοχής σε ένα κοινωνικό γίγνεσθαι που ερήμην σου
εκτυλίσσεται.

Να λοιπόν μια πρώτη «ήπια» μορφή συμμετοχής που σου εξασφαλίζει σήμερα η
τηλε-πραγματικότητα.

Μια άλλη λιγότερο ήπια, πιο άμεση και δραστική είναι η φυσική σου συμμετοχή
στα διάφορα σόου, όπου δίχως έλεος εκτίθενται ο ανθρώπινος πόνος και η
δυστυχία. Εκεί ζωντανεύεις για τα καλά. Ζητωκραυγάζεις, απορείς, γελάς,
χλευάζεις, λυπάσαι, εν πάση περιπτώσει επιδεικνύεις όλη την πλούσια γκάμα των
δυνατών συμπεριφορών απέναντι σε ένα κουρέλι που έρχεται να καταθέσει την
ιστορία του.

Εδώ έχουμε να κάνουμε με την «άμεση» συμμετοχή.

Το πρόσωπο, η φωνή, η γνώμη σου είναι εδώ. Υπάρχεις πλαισιώνοντας τον/την
παρουσιάστρια στο θεάρεστο έργο τους.

Συλλογιζόμουνα λοιπόν αν είναι αυτές οι μορφές συμμετοχής που έχει να μας
προτάξει αυτός ο παντοδύναμος και ανώνυμος παιδαγωγός που λέγεται τηλεόραση.
Γιατί αν είναι έτσι, δεν είναι να απορείς για την εξασθένηση της Πολιτικής.
Όχι, δεν είναι να απορείς για την αδιαφορία των νέων ­ και όχι μόνον ­ στην
πολιτική, για την άρνησή τους να χαρούν, να απολαύσουν και να παλέψουν για ένα
συλλογικό όραμα.

Τα οράματα σήμερα είναι γυάλινα.

Τα οράματα σήμερα τα διαχειρίζεται μια μικρή μέγιστη γυάλινη οθόνη.

Η άνοδος του τηλε-πολίτη.

Άραγε θα ακολουθήσει η γνωστή από την Ιστορία πτώση που ενίοτε συνοδεύει την
άνοδο; Ίδωμεν.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.