ΚΩΣΤΑΣ ΓΑΒΡΑΣ «Η Ρώμη με λογοκρίνει, φεύγω…»

Ο Κώστας Γαβράς μαζί με τους πρωταγωνιστές του «Αμήν», Ματιέ Κασοβίτς και Ούλριχ Τουκούρ, στη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας

Η αφίσα της τελευταίας ταινίας του Κώστα Γαβρά «Αμήν» έφερε τη ρήξη ανάμεσα
στον Έλληνα σκηνοθέτη και τον διανομέα της ταινίας στην Ιταλία, Ρομπέρτο
Τσικούτο. Αποτέλεσμα, η εσπευσμένη αναχώρηση του Κώστα Γαβρά από τη γείτονα
χώρα (και, κατά συνέπεια, η απουσία του από την πρεμιέρα της ταινίας στη
Ρώμη), όπως αποκαλύπτει η ιταλική εφημερίδα «La Stampa».

Η επίμαχη αφίσα η οποία συνοδεύει την ταινία απεικονίζει έναν κόκκινο σταυρό,
που «εξελίσσεται» σε σβάστικα και φέρει την υπογραφή του διάσημου Ιταλού
φωτογράφου Ολιβέρο Τοσκάνι (γνωστού από τις προκλητικές καμπάνιες της
Benetton). Ο Κώστας Γαβράς, δε, τη θεωρεί αναπόσπαστο κομμάτι της
κινηματογραφικής του δημιουργίας, που πραγματεύεται και στηλιτεύει τη στάση
της Καθολικής Εκκλησίας απέναντι στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων. Ο Ιταλός
κινηματογραφικός διανομέας Ρομπέρτο Τσικούτο, όμως, αρνήθηκε να γεμίσει τους
δρόμους με την αφίσα του «Αμήν», καθώς πιστεύει ότι η «εύφλεκτη» κατάσταση
μεταξύ Παλαιστινίων και Ισραηλινών τη δεδομένη χρονική στιγμή δεν επιτρέπει
την κυκλοφορία της αφίσας.

Ο Κώστας Γαβράς έκρινε πως η κίνηση της ιταλικής πλευράς είχε χαρακτήρα
«λογοκρισίας» ή «αυτολογοκρισίας», καθώς η ταινία παρουσιάστηκε μετά το φετινό
Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, όπου συμμετείχε στο διαγωνιστικό μέρος,
στη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ελβετία μαζί με την αφίσα – αν και στην Γαλλία
υπήρξαν αντιδράσεις. Και έτσι ο Έλληνας σκηνοθέτης αποφάσισε να εγκαταλείψει
την Ιταλία.

Η πρεμιέρα της ταινίας πραγματοποιήθηκε κανονικά στον κινηματογράφο «Ρεάλε»
στο Τραστέβερε της Ρώμης και ο ένας εκ των πρωταγωνιστών της Ουλρίχ Τουκούρ
διάβασε στο κοινό μήνυμα του σκηνοθέτη, στο οποίο εξηγούσε τους λόγους της
απουσίας του, επισημαίνοντας ότι με τον τρόπο αυτό διαμαρτύρεται ενάντια στη
«λογοκρισία» του Ρομπέρτο Τσικούτο για το θέμα των αφισών. Και κατέληγε πως η
απουσία της αφίσας από τους δρόμους της Ιταλίας θα μπορούσε να αποτρέψει την
αθρόα συμμετοχή του κοινού στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Το μήνυμα του Κώστα Γαβρά δεν προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην
αίθουσα. Μόνο μία φωνή, σύμφωνα με την «La Stampa», κάλεσε τους
παρευρισκομένους να στείλουν φαξ και ηλεκτρονικά μηνύματα σε φίλους και
γνωστούς, ώστε «να σπεύσουν να δουν την καταπληκτική ταινία “Αμήν”». Κατόπιν
τούτων, ο Έλληνας σκηνοθέτης δεν θα παραστεί ούτε στις προγραμματισμένες
αvant-premiere που θα γίνουν στη Φλωρεντία και την Μπολόνια.

Ο Πάπας και η καταγγελία

Με την ευκαιρία της πρεμιέρας του «Αμήν» στην Ιταλία, ο ιστορικός του
Βατικανού πατήρ Τζιοβάνι Σάλε, μιλώντας στην «La Stampa», υποστηρίζει πως ο
Πάπας Πίος ΧΙΙ (ο οποίος στην ταινία του Κώστα Γαβρά εμφανίζεται να αρνείται
να προχωρήσει σε δημόσια καταγγελία του Χίτλερ, με αίτημα να σταματήσει ο
αφανισμός των Εβραίων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης) βοήθησε τον εβραϊκό λαό,
παρ’ ότι δεν πήρε δημοσίως θέση επί του Ολοκαυτώματος. Και θεωρεί πως η ταινία
δεν στηρίζεται στην ιστορική αλήθεια καθώς, όπως λέει, ο Έλληνας σκηνοθέτης
δεν μελέτησε όλο το υλικό που υπήρχε, αλλά μέρος του.