Τα διδάγματα από τις αποτυχίες του ΔΝΤ

Είμαι ένας πολύ συχνός επικριτής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Έτσι, όταν
το ΔΝΤ κάνει κάτι σωστό, οφείλω να το αναγνωρίζω. Το Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο αναγνώρισε τουλάχιστον την αποτυχία των πολιτικών οικονομικής διάσωσης,
όπως αυτών που εφαρμόστηκαν στις χρεοκοπίες της Ταϊλάνδης, της Ινδονησίας, της
Κορέας, της Ρωσίας, της Βραζιλίας και, πιο πρόσφατα, της Αργεντινής. Δεν
μπορώ, παρά να του δώσω συγχαρητήρια.

Τα οικονομικά πακέτα διάσωσης επέτρεψαν σε αυτές τις χώρες να διατηρήσουν για
σύντομο χρονικό διάστημα τις υπερτιμημένες ισοτιμίες των νομισμάτων τους,
εξέλιξη που επέτρεψε στους εύπορους αυτών των χωρών να μεταφέρουν τα χρηματά
τους αλλού, με ευνοϊκούς όρους. Αυτά τα οικονομικά πακέτα διάσωσης επέτρεψαν
και στις δυτικές τράπεζες, που είχαν προχωρήσει σε ανεξέλεγκτο δανεισμό των
χωρών που χρεοκόπησαν, να πάρουν πίσω τα χρήματά τους. Στο μεταξύ, καθώς οι
υπερτιμημένες ισοτιμίες ­ έστω και αν διατηρήθηκαν για περιορισμένο χρονικό
διάστημα ­ συμπίεσαν ακόμη περισσότερο την οικονομική δραστηριότητα, οι χώρες
που χρεοκόπησαν είδαν τα χρέη τους προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να
διογκώνονται.

Ο Joseph Stiglitz είναι κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, έχει διατελέσει επικεφαλής του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον και επικεφαλής οικονομολόγος και αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας

Πουθενά αλλού δεν είναι πιο εμφανές το πρόβλημα όσο στην περίπτωση της
χρεοκοπίας της Ρωσίας, το 1998, και της αποτυχημένης διάσωσής της από το ΔΝΤ.
Μετά την «αποτυχία» ­ έπειτα από την υποτίμηση του ρουβλίου ­ η ρωσική
οικονομία ανέκτησε τους ρυθμούς ανάπτυξής της. Τα δισεκατομμύρια που εστάλησαν
στη Ρωσία κατέληξαν πολύ σύντομα στους τραπεζικούς λογαριασμούς που διατηρεί η
ρωσική ολιγαρχία στην Ελβετία και την Κύπρο. Όλα αυτά ήταν εμφανή, όταν, τον
Ιούλιο του 1998, τα χρήματα αποστέλλονταν στη Ρωσία. Μόνο που τώρα, οι Ρώσοι
πολίτες είναι αυτοί που πρέπει να πληρώσουν για τα λάθη του Διεθνούς
Νομισματικού Ταμείου.

Η Αργεντινή ήταν η χαριστική βολή για τις πολιτικές του Διεθνούς Νομισματικού
Ταμείου που αφορούν στην οικονομική διάσωση χωρών.

Εγώ και άλλοι υποστηρίζουμε, εδώ και πολλά χρόνια, ότι το ΔΝΤ θα έπρεπε να
κρατά μια πιο σκληρή στάση όσον αφορά στις χρεοκοπίες χωρών. Τελικά, το ΔΝΤ
άρχισε να μάς ακούει. Ωστόσο, θα έπρεπε να ήταν ξεκάθαρο ότι το ΔΝΤ, ως ένας
μεγάλος πιστωτής της παγκόσμιας οικονομίας, δεν μπορεί να είναι το ίδιο ο
κριτής των χρεοκοπιών των χωρών. Η σύγκρουση συμφερόντων είναι προφανής.

Το αν κάποιος συμφωνεί με τις προτάσεις που έκανε πρόσφατα η Αν Κρούγκερ,
αναπληρώτρια γενική διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, δεν είναι
το σημαντικότερο ζήτημα. Το σημαντικότερο ζήτημα είναι το γεγονός ότι το ΔΝΤ
αναγνωρίζει πλέον τις πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων και έχει προτείνει
εναλλακτικές διαδικασίες, που μπορούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα.

Αντιρρήσεις των ΗΠΑ

Δυστυχώς, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών εξέφρασε αμέσως τις αντιρρήσεις
του. Ο Τζον Τέιλορ, υφυπουργός Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών, αρμόδιος
για διεθνή θέματα και πρώην συνάδελφός μου στο πανεπιστήμιο Στάνφορντ (όπως,
άλλωστε, και η Αν Κρούγκερ), υποστήριξε ότι η επίλυση αυτών των ζητημάτων
πρέπει να αφήνεται στις αγορές. Το μόνο που χρειάζεται είναι, σύμφωνα με τον
ίδιο, «συλλογική δράση» από την πλευρά της πλειονότητας μιας ομάδας κατόχων
ομολόγων χωρών, που χρεοκοπούν.

Ο Τέιλορ είναι ένας διακεκριμένος οικονομολόγος, ειδικευμένος στη
μακροοικονομική. Ωστόσο, δεν έχει δώσει τη δέουσα προσοχή στις πρόσφατες
εξελίξεις στην οικονομική θεωρία ή στις εμπειρίες της οικονομικής πολιτικής
από την αρένα των χρεοκοπιών. Η συλλογική δράση είναι σημαντική, αλλά δεν
επαρκεί. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για πολύ καιρό εφήρμοζε την προσέγγιση
«μακριά τα χέρια από τις αγορές», όσον αφορά τις χρεοκοπίες χωρών, και στις
περισσότερες περιπτώσεις προκάλεσε καταστροφή.

Η Κορέα και η Μαλαισία αγνόησαν τις συμβουλές του Διεθνούς Νομισματικού
Ταμείου και οι κυβερνήσεις τους ανέλαβαν ενεργό ρόλο, αναδιαρθρώνοντας τις
οικονομίες, οι οποίες ανέκαμψαν σύντομα. Αντίθετα, χώρες οι οποίες βασίστηκαν
στις συμβουλές του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, τα πήγαν πολύ χειρότερα.

Η οικονομική θεωρία λέει ότι υπάρχουν κίνητρα για ορισμένους συμμετέχοντες
στις αγορές να καθυστερούν την επίλυση των οικονομικών προβλημάτων. Η
καθυστέρηση αυτή είναι ιδιαίτερα κοστοβόρος σε καταστάσεις όπως αυτές στην
Ανατολική Ασία και την Αργεντινή, όπου η καχεξία των επιχειρήσεων είναι
προφανής και η οικονομία αντιμετωπίζει μεγάλη επιβράδυνση. Η ύπαρξη τόσο
ισχυρών αρνητικών κινήτρων είναι και ο λόγος που οι νόμοι, που αφορούν στις
χρεοκοπίες, στην Αμερική, επιτρέπουν στους δικαστές οι οποίοι ασχολούνται με
αυτά τα ζητήματα να παίρνουν αποφάσεις που προστατεύουν το γενικότερο
συμφέρον. Για ποιο λόγο, λοιπόν, οι αρχές που ισχύουν στο εσωτερικό των χωρών
­ όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες ­ να μην εφαρμόζονται στη διεθνή οικονομία;

Όπως αναγνωρίζει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, χρειάζεται να υπάρξει μια
μορφή διεθνούς διαιτησίας. Το ερώτημα είναι, ποιες κατευθύνσεις θα πρέπει να
δοθούν σε αυτόν τον διαιτητή που θα ασχολείται με τις χρεοκοπίες χωρών. Το
ζήτημα είναι κάτι περισσότερο από ακαδημαϊκό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες
αντιμετωπίζουν μια μεγάλη εγχώρια διαμάχη σχετικά με τη μεταρρύθμιση των
κανόνων που αφορούν στις χρεοκοπίες. Η διαμάχη αυτή δείχνει ότι δεν υπάρχει
μια απλή απάντηση για τον σχεδιασμό των κανόνων και των νόμων που θα αφορούν
στις χρεοκοπίες.

Μη τεχνοκρατικό

Οι χρεοκοπίες δεν είναι ένα θέμα που μπορεί εύκολα να δοθεί προς επίλυση στους
τεχνοκράτες, όσο κι αν προσπαθεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να δώσει αυτή
την εντύπωση. Υπάρχουν ζητήματα που αφορούν στην αποτελεσματικότητα. Το
Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, συνδεδεμένο όπως είναι με τις χρηματοπιστωτικές
αγορές, είναι πολύ πιθανό να πιέσει για τη θέσπιση ενός πλαισίου κανόνων που
θα υποστηρίζουν τα συμφέροντα των αγορών. Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη ισορροπία.
Οι αρχές της αμερικανικής νομοθεσίας για τις χρεοκοπίες επιτρέπουν την ταχεία
αναδιοργάνωση των χρεοκοπημένων επιχειρήσεων με τρόπο που να διατηρείται η
οικονομική τους δραστηριότητα. Πάνω σε αυτές τις αρχές θα πρέπει να
οικοδομηθούν και οι κανόνες που θα αφορούν στις χρεοκοπίες χωρών.

Το γεγονός ότι η Αμερική μπορεί να θέσει βέτο ακόμη και σε αυτές τις
μετριοπαθείς προτάσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, αντανακλά την
αδυναμία των διεθνών κανόνων που αφορούν στη λειτουργία της παγκόσμιας
οικονομίας. Στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών πέντε χώρες διαθέτουν το δικαίωμα
του βέτο και πρόκειται για έναν ιστορικό αναχρονισμό. Η Ινδία, κάποτε
βρετανική αποικία, δεν έχει το δικαίωμα του βέτο. Η Γαλλία το διαθέτει. Η
αντίληψη ότι μια και μόνο χώρα μπορεί να ασκήσει βέτο, φαίνεται να μη
συμβαδίζει με τις βασικές αρχές της δημοκρατίας.

Ακόμη κι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες ασκούσαν λιγότερο μονομερή πολιτική στον
διεθνή στίβο, αυτό δεν θα έκανε τη μεγάλη διαφορά. Ωστόσο, η κυβέρνηση Μπους
αγνοεί, όχι μόνο βασικές αρχές της οικονομίας, αλλά και τις βασικές αρχές που
αφορούν στη διεθνή συνεργασία.

Χρειάζεται να βρούμε νέους τρόπους για την αντιμετώπιση των χρεοκοπιών χωρών
και των κρίσεων. Οι μεγάλες στρατηγικές διάσωσης των χωρών που χρεοκοπούν ­
και εφαρμόστηκαν κατά κόρον την περίοδο διακυβέρνησης Κλίντον στις ΗΠΑ και
Μισέλ Καμντεσί στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, του Στάνλεϊ Φίσερ, του Λάρι
Σάμερς, του Ρόμπερτ Ρούμπιν ­ απέτυχαν παταγωδώς. Χρειαζόμαστε μια εναλλακτική
προσέγγιση. Η πρόταση της Αμερικής για μικρές αλλαγές στο πλέγμα των κανόνων
που ισχύουν σήμερα, με την παράλληλη διατήρηση της σημασίας των αγορών στην
επίλυση των προβλημάτων χρεοκοπιών, δεν επαρκεί. Ο κόσμος δεν μπορεί να
επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες να θέσουν βέτο στις προσπάθειές του.

(c) Project Syndicate, Απρίλιος 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων:Σπύρος Δημητρέλης, Γιώργος Κανελλόπουλος