Πέντε πληγές άνοιξε η πτώση της Σοφοκλέους

Η πτώση του Χρηματιστηρίου έδιωξε από τη Σοφοκλέους 23.000 επενδυτές που
έκαναν πράξεις καθημερινά και μαζί με αυτούς «έφυγαν» 576 εκατ. ευρώ από κάθε
συνεδρίαση. Αποτέλεσμα, να παραταθεί η πτωτική πορεία του Γενικού Δείκτη, η
οποία από τον Σεπτέμβριο του 1999 μέχρι σήμερα υπολογίζεται σε 65%.
Ταυτόχρονα, η μέση ημερήσια αξία συναλλαγών μειώθηκε από τότε περίπου κατά
86%.

Η αρνητική εικόνα της Σοφοκλέους μεταφέρθηκε στην… τσέπη επενδυτών και
επιχειρήσεων. Από την πτώση της κεφαλαιοποίησης μπορεί να οδηγηθεί κανείς στο
συμπέρασμα ότι «χάθηκαν» περίπου 113,6 δισ. ευρώ. Αν και οι ζημιές αυτές, σε
μεγάλο ποσοστό, είναι θεωρητικές (λογιστικές) και όχι πραγματικές, είναι
ενδεικτικές για το πλήγμα που δέχθηκε το οικογενειακό εισόδημα. Ενδεικτικά
αναφέρεται ότι η κεφαλαιοποίηση του Χρηματιστηρίου το 1999 αντιπροσώπευε το
169,5% του Ακαθάριστου Εγχωρίου Προϊόντος (ΑΕΠ), ενώ το 2001 αντιστοιχούσε στο
73,2% και σήμερα σε ακόμη λιγότερο.

Η απογοήτευση που ακολούθησε φάνηκε από τη μείωση της αξίας συναλλαγών, η
οποία συνοδεύθηκε από «φυγή» επενδυτών από τη Σοφοκλέους. Σύμφωνα με
πληροφορίες, τον Σεπτέμβριο του 1999 είχαν κάνει πράξεις στη Σοφοκλέους
585.198 διαφορετικοί κωδικοί. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχούσε σε σχεδόν 30.000
διαφορετικούς επενδυτές που έκαναν καθημερινά πράξεις, κατά μέσο όρο. Τον
Φεβρουάριο του 2002 ο αντίστοιχος αριθμός έπεσε στους 6.800 επενδυτές. Σε
εξάμηνη βάση, από την 1η Ιουνίου 1999 μέχρι την 1η Δεκεμβρίου 1999, έκαναν
πράξεις 1.026.798 διαφορετικοί κωδικοί. Στο εξάμηνο 1η Σεπτεμβρίου 1999 έως 1η
Μαρτίου 2002 έκαναν πράξεις 392.509 διαφορετικοί κωδικοί.

Στο μεταξύ, ανεκόπη και η δημιουργία νέων κωδικών στο ΧΑΑ. Σύμφωνα με στοιχεία
του Αποθετηρίου, οι κωδικοί στα τέλη Φεβρουαρίου ανέρχονταν σε 1.795.916,
έναντι 1.791.529 το 2001. Από αυτούς, περίπου οι 40.000 αφορούσαν κωδικούς
ξένων επενδυτών. Επίσης, ενδεικτικό της κακής ψυχολογίας των επενδυτών στη
Σοφοκλέους αποτελεί το γεγονός ότι έφυγαν μεγάλα κεφάλαια αναζητώντας
καλύτερες αποδόσεις σε ξένες αγορές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις τραπεζικών
στελεχών, το 2001 έφυγαν από τη Σοφοκλέους κεφάλαια Ελλήνων επενδυτών ύψους
1,3 δισ. ευρώ για την αγορά μετοχών σε ξένα χρηματιστήρια.

Αποκαλυπτικά είναι και τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα το Χρηματιστήριο
Αξιών Αθηνών σχετικά με το κομμάτι των μετοχών που κατέχουν Έλληνες και ξένοι
επενδυτές. Από τα στοιχεία προκύπτει ότι το μερίδιο των Ελλήνων επενδυτών
μειώνεται, ενώ των ξένων αυξάνεται. Η συμμετοχή των ξένων επενδυτών στη
συνολική κεφαλαιοποίηση στις 28 Φεβρουαρίου ανερχόταν σε 24,041%, έναντι
23,857% στις 31 Ιανουαρίου. Από την άλλη, η συμμετοχή των Ελλήνων επενδυτών
μειώθηκε στο 75,959%, έναντι 76,143% στα τέλη Ιανουαρίου. Η μείωση του
ποσοστού των Ελλήνων οφείλεται κυρίως στη συρρίκνωση του μεριδίου των ιδιωτών
επενδυτών (από 31,142% σε 30,941%). Η αύξηση της παρουσίας των ξένων οφείλεται
στην αύξηση του ποσοστού των ξένων ιδιωτών και των ξένων νομικών προσώπων.

Χρηματιστηριακές και ΕΛΔΕ

Η φυγή επενδυτών και κεφαλαίων από το Χρηματιστήριο οδήγησε σε μαρασμό τις
επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον χώρο. Το μεγαλύτερο πλήγμα δέχθηκαν
οι χρηματιστηριακές εταιρείες και οι ΕΛΔΕ, οι οποίες, μαζί με τα
υποκαταστήματά τους, είχαν ξεπεράσει τις 1.900 σε όλη τη χώρα. Σήμερα, ο
αριθμός των χρηματιστηριακών εταιρειών μπορεί να είναι αυξημένος από εκείνον
του 1999, αλλά τα κέρδη τους έχουν επιστρέψει στο 1998. Από την άλλη πλευρά, ο
αριθμός των ΕΛΔΕ που λειτουργούν σήμερα εκτιμάται ότι δεν ξεπερνά τις 500.

Τόσο, όμως, οι χρηματιστηριακές εταιρείες όσο και οι ΕΛΔΕ λειτουργούν σήμερα
με το 50% του προσωπικού που είχαν το 1999, ποσοστό που αντιστοιχεί, σύμφωνα
με εκτιμήσεις στελεχών του κλάδου, σε απολύσεις 5.000 υπαλλήλων. Το γεγονός
αυτό είναι ενδεικτικό της μείωσης των κερδών των χρηματιστηριακών εταιρειών,
κατά 61% το 2000 και κατά 50% το 2001, καθώς ο κύκλος εργασιών τους έπεσε, από
το 1,6 δισ. ευρώ σε περίπου 437 εκατ. ευρώ. Και όλα αυτά, όταν το 1999 ο
κύκλος εργασιών τους ήταν 1,8 δισ. ευρώ και η αύξηση των κερδών τους κατά
421%. Παρ’ όλα αυτά, η αύξηση των ιδίων κεφαλαίων τους είναι συνεχής, αφού από
767,7 εκατ. ευρώ το 1999, το 2000 ανήλθαν σε 983,7 εκατ. ευρώ. Ανάλογες είναι
οι επιπτώσεις στις επενδυτικές εταιρείες και στα αμοιβαία κεφάλαια.

Οι επιχειρήσεις

Οι επιπτώσεις της χρηματιστηριακής κρίσης στις επιχειρήσεις αφορούν τόσο αυτές
που περιμένουν να εισαχθούν όσο και τις ήδη εισηγμένες. Σήμερα, περίπου 370
εταιρείες περιμένουν στην ουρά για να πάρουν το πράσινο φως και να εισαχθούν
στη Σοφοκλέους, αντλώντας κεφάλαια για τη χρηματοδότηση των επενδυτικών τους
προγραμμάτων. Τα κεφάλαια αυτά είναι περισσότερο αναγκαία σε μικρές και
μεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες μπορούν να καταφύγουν στον τραπεζικό δανεισμό
δυσκολότερα για κεφάλαια απαραίτητα για την ανάπτυξή τους.

Σημαντικό σε αυτές τις περιπτώσεις είναι το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις αυτές
δεν μπορούν να περιμένουν πολύ καιρό για να αντλήσουν κεφάλαια και να
προχωρήσουν σε επενδύσεις, καθώς το ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον «τρέχει»
και γίνεται πιο ανταγωνιστικό. Έτσι, φέτος, εισήχθησαν στο Χρηματιστήριο πέντε
εταιρείες αντλώντας 17,8 εκατ. ευρώ, έναντι 19 εταιρειών και 1,08 εκατ. ευρώ
το 2001, αντίστοιχα, σημειώνοντας πτώση κατά 90,85% στα κεφάλαια. Το 2000
είχαν εισαχθεί 48 εταιρείες και είχαν αντληθεί 2,91 εκατ. ευρώ.

Σε ό,τι αφορά τις εισηγμένες εταιρείες, οι επιπτώσεις εντοπίζονται κυρίως σε
δύο τομείς, στην κερδοφορία τους και στην άντληση κεφαλαίων για τη
χρηματοδότηση επενδυτικών προγραμμάτων τους. Σύμφωνα με στοιχεία της Επιτροπής
Κεφαλαιαγοράς, το 1999 τα καθαρά κέρδη των εισηγμένων ανήλθαν σε 6,1 δισ. ευρώ
και το 2000 σε 5,6 δισ. ευρώ (μετά τους φόρους και τις αμοιβές μελών Δ.Σ. των
κερδοφόρων εταιρειών).

Μεγάλο μέρος προήλθε από χρηματοοικονομικά έσοδα και κυρίως από αγοραπωλησίες
μετοχών. Αντίθετα, το 2001 τα κέρδη προ φόρων έπεσαν κατά 12%, στα 5,6 δισ.
ευρώ (δεν έχουν αφαιρεθεί οι φόροι και οι αμοιβές των μελών Δ.Σ.). Στη μείωση
συνέβαλε σημαντικά η ζημιά από χρεόγραφα (πτώση τιμών μετοχών) και αυτό διότι
ο τζίρος των επιχειρήσεων παρουσίασε αύξηση, ενώ τα οργανικά κέρδη παρέμειναν
σχεδόν σταθερά.

Η άντληση κεφαλαίων

Όμως, αρκετή ανησυχία έχει διατυπωθεί από αναλυτές σχετικά με την άντληση
κεφαλαίων από εισηγμένες εταιρείες για τη χρηματοδότηση επενδυτικών
προγραμμάτων. Έτσι, αναλυτές της αγοράς εκτιμούν ότι μέρος των επενδυτικών
προγραμμάτων δεν προχωρά, καθώς οι επιχειρήσεις περιμένουν καλύτερες συνθήκες
στο Χρηματιστήριο, ενώ άλλες εταιρείες καταφεύγουν στον τραπεζικό δανεισμό.
Στελέχη, όμως, του Χρηματιστηρίου και της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς είναι
καθησυχαστικά και επισημαίνουν αφενός ότι ο βαθμός υλοποίησης επενδυτικών
προγραμμάτων είναι πολύ υψηλός και αφετέρου ότι δεν υφίσταται θέμα
υπερδανεισμού των επιχειρήσεων.

Όπως εξηγούν, οι εισηγμένες εταιρείες άντλησαν μεγάλα κεφάλαια τα προηγούμενα
χρόνια, με αποτέλεσμα να αυξήσουν πολύ την πιστοληπτική τους ικανότητα.
Χαρακτηριστικά λένε ότι ήρθε η ώρα, με τη μείωση των τραπεζικών επιτοκίων, να
εκμεταλλευθούν οι επιχειρήσεις την αύξηση της πιστοληπτικής τους ικανότητας,
αλλά και την καλύτερη κεφαλαιουχική διάρθρωση και χρηματοοικονομική κατάσταση
που είχαν ποτέ. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι φέτος δεν έγινε καμία αύξηση
μετοχικού κεφαλαίου εισηγμένης εταιρείας (δεν περιλαμβάνονται εκείνες για
συγχωνεύσεις ή για διάθεση μετοχών σε στελέχη κ.λπ.), ενώ το 2001 τρεις
εταιρείες είχαν αντλήσει στο πρώτο τρίμηνο 55,1 εκατ. ευρώ. Συνολικά το 2001
είχαν αντληθεί 427 εκατ. ευρώ από 19 εταιρείες. Το 2000 είχαν αντληθεί 8,7
δισ. ευρώ από 103 εισηγμένες επιχειρήσεις.

Σε ό,τι αφορά τον τραπεζικό δανεισμό των επιχειρήσεων, η Τράπεζα της Ελλάδος
αναφέρει: «Στην αυξημένη ζήτηση τραπεζικών δανείων συνέβαλαν ο συνεχιζόμενος
υψηλός ρυθμός ανόδου της οικονομικής δραστηριότητας και η περιορισμένη άντληση
κεφαλαίων από το Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών». Παρ’ όλα αυτά, η αύξηση των
δανείων προς τις επιχειρήσεις παρουσίασε σημαντική επιβράδυνση.