ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το λάθος του Σημίτη

Η λέξη «λάθος» δεν αρέσει στον Σημίτη. Το δήλωσε προχθές, απαντώντας στην
ερώτηση του Χατζηνικολάου. «Η λέξη “λάθος”», είπε, «οδηγεί τη σκέψη σε λάθος
κατεύθυνση».

Λάθος κατεύθυνση της σκέψης είναι για τον Σημίτη ο σχετικισμός. Η άποψη δηλαδή
σύμφωνα με την οποία η επιλογή ανάμεσα σε δύο δράσεις είναι αυθαίρετη.
Αντίθετα, αν η μία από τις δύο προτιμάται βάσει κριτηρίων, τότε και το λάθος
συνεπάγεται την ιδέα του ορθού ως του μέτρου εκείνου που κρίνει την προτίμηση.
Οπότε το λάθος μεταβάλλεται σε παράδειγμα προόδου της γνώσης, σ’ ένα σφάλμα το
οποίο εμείς το έχουμε βρει και εμείς το έχουμε δοκιμάσει. Γιατί τα κριτήριά
μας δεν πρέπει να ανάγονται στα γεγονότα και διότι, επιτέλους, ενώ τα κριτήρια
αφορούν γεγονότα, την ίδια στιγμή τα γεγονότα αξιολογούνται από κριτήρια.

Συνομιλητή του ο Σημίτης στη «διακαναλική» θα έπρεπε να έχει τον Popper και
όχι τον Κουίκ. Οι δυο τους θα μας έδειχναν πως μπορούμε να μαθαίνουμε, ακόμα
κι αν δεν μπορούμε να γνωρίζουμε. Και στους μεγαλοδημοσιογράφους που σκορπούν
τον πανικό με το αζημίωτο θα αποδείκνυαν ότι «η μηδενιστική αναστάτωση ήταν
στην πραγματικότητα για το τίποτα» (Καρλ Πόππερ, Η ανοιχτή κοινωνία και οι
εχθροί της, μτφρ. Ειρήνη Παπαδάκη, Δωδώνη 1982, τ. ΙΙ, σ. 585).

Αυτό το «τίποτα» όμως είναι και η διαφορά μου με τον Σημίτη. Συγχρόνως είναι
και ο δεσμός μου μαζί του. Γι’ αυτόν είναι αργά να ξεφύγει από τη βεβαιότητα
ότι μπορεί να πράξει κατιτί. Για μένα είναι εξίσου αργά ν’ απαλλαγώ από την
ψευδαίσθηση ότι δεν κάνω τίποτα. Για να είμαι ειλικρινής, βλέπω στον Σημίτη το
πρόσχημα συμμετοχής σ’ έναν δημόσιο βίο που με ενδιαφέρει μόνον όσο μπορώ ν’
αποδεικνύω στον εαυτό μου την ευκολία της διασημότητας. Τον Σημίτη όμως τον
βρίσκω μπροστά μου, όταν στην ιδιωτική μου ζωή με καλεί να δοκιμάσω τη
δυσκολία της ταπεινοφροσύνης.

Κι αν, όπως λένε οι πολέμιοι του σκεπτικισμού μου, εμφανίζομαι ως υπονομευτής
των κριτηρίων, ένα μονάχα κριτήριο δεν δύναμαι να διαβάλω, αυτό της
υπευθυνότητας, που ο Σημίτης προτάσσει διαρκώς προκειμένου να
διατηρήσει την προϋπόθεση της ανοιχτής κοινωνίας: τη δυϊστική θέση για τα
γεγονότα και τα κριτήρια, εμπνευσμένη από τον Kant και εξ αντιδιαστολής από
τον Ανδρέα Παπανδρέου. Διότι αλίμονο αν τα γεγονότα ήταν συγχρόνως τα
κριτήρια. Τότε, στου Μαξίμου θα στεγάζονταν μάνατζερ και την κοινωνική
αλληλεγγύη θα την υπηρετούσαν οι αλογοσκούφηδες της αγοράς.

Κακά τα ψέματα, όσο κι αν η πολιτική ως «τέχνη του εφικτού» προωθεί την
σύγχυση κριτηρίων – γεγονότων, τόσο ο Σημίτης στοχεύει στην κατηγορική επιταγή
που υπαγορεύει το ανέφικτο ως πολιτική. Το «αλάνθαστο», όπως λένε, κριτήριο
του Λαού μας τού το έχει ως τώρα αναγνωρίσει. Εάν δεν του το αναγνωρίσει εκ
νέου, το λάθος του Λαού θα οδηγήσει σε λάθος κατεύθυνση: στη Νέα Δημοκρατία.
Και βέβαια θα οδηγήσει τον Σημίτη στον εαυτό του, αλάνθαστο, ώστε να μην
επιτρέψει το λάθος μιας μελλοντικής επανεκλογής του από έναν «φιλόλαθο» Λαό.

Αλλά ας παρηγορηθούμε. Η πολιτική είναι ανεκτή ως προκατάληψη, όπως άλλωστε
και η αλήθεια. Το ερώτημά μου είναι γιατί ο Σημίτης πολιτεύεται. Και εφόσον
απέκλεισε την ιδέα τού να ενσαρκώσει τον χαλίφη, γιατί θέλει να είναι στη θέση
του, χωρίς να είναι; Κι ένα δεύτερο ερώτημα: αν η εξουσία ανανεώνει την
Ιστορία, γιατί κατά βάθος τίποτα δεν αλλάζει; Απάντηση, βέβαια, υπάρχει. Ο
πεισματικός αυτός άνθρωπος ξέρει να θέτει και στην πολιτική και στην Ιστορία
τους όρους του.

ΥΓ.: Όχι το λάθος όσων καταψήφισαν τις προάλλες την υποψηφιότητα του
Derrida στην Εταιρεία Συγγραφέων, αλλά το λάθος αυτών που τον πρότειναν. Μ’
αυτούς τι θα γίνει;

Ντρέπομαι για την παχυδερμία της αυταρέσκειάς μας.