ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΚΑΤΖΟΥΡΑΚΗΣ Σπουδή στα «μάτια του φόβου»

«Τα πρόσωπα που αποτυπώνω, ζούνε. Δεν είναι εκεί μόνο για να τα κοιτάζουμε», λέει ο ζωγράφος Κυριάκος Κατζουράκης

Έχει μια εμμονή με τον μετανάστη, τον «ξένο». Μια εμμονή που, όπως λέει, δεν
μπορεί να εξηγήσει. Ίσως, επιμένει, ο «ξένος» να μην είναι μόνο μέρος της
πόλης μας, «να είναι και μέρος του εαυτού μας»

Με τον «ξένο» (της πόλης και του εαυτού μας) συμπορεύεται εδώ και χρόνια ο
ζωγράφος Κυριάκος Κατζουράκης. Και μέσα από τις πινελιές της τέχνης του,
«ταξιδεύει» για άλλη μια φορά στα ίδια ακριβώς μονοπάτια και στους ίδιους
δρόμους που διαβαίνει και ο άνθρωπος δίχως πατρίδα…

Είναι πολλοί αυτοί οι άνθρωποι. Είναι αμέτρητοι. Είναι «ορμητικά ανθρώπινα
ποτάμια που εγκαταλείπουν κάθε τόσο τον τόπο τους και θα συνεχίσουν να κυλάνε.
Χώρες θα συνεχίσουν να διαλύονται στο όνομα της συσσώρευσης πλούτου. Ο “ξένος”
θα συνεχίσει να αντιμετωπίζεται σαν πηγή εκμετάλλευσης και ενόχλησης. Θα
συνεχίσει να γίνεται ο καθρέφτης μας…».

«Δεν μπορείς να συγκρατήσεις το νερό με τα χέρια σου», προσπαθεί να
εξηγήσει. «Τα πρόσωπα που εγώ αποτυπώνω, ζούνε, δεν είναι εκεί μόνο για να τα
κοιτάζουμε». Η δική του ανάγκη είναι να κοιτάζει για δευτερόλεπτα την αλήθεια
ενός προσώπου. Κι αυτό που βλέπει είναι μάτια. Μάτια γεμάτα φόβο – στο φως και
στο σκοτάδι. «Τα μάτια του φόβου είναι συνήθως τα μάτια των ξένων και είναι
πια, κάθε στιγμή, όλο και περισσότερα. Είναι μάτια φοβισμένα από τον ίδιο τους
τον εαυτό. Βλέπεις τον ξένο να ξεμυτάει από τη γωνία και πριν πάρει τον
κεντρικό δρόμο αναδύεται στα μάτια του η λάμψη της ανάγκης του να υπάρξει – να
μην εκμηδενισθεί. Αυτό ακριβώς δείχνει ο φόβος του: την υπαρξιακή του αγωνία»!

Από την πρώτη στιγμή που άρχισε να διαπιστώνει το πλήθος των ματιών του φόβου,
αλλά και το μέγεθος του φόβου, τον συνεπήρε η ομοιότητα που διαπίστωνε σε όλες
τις περιπτώσεις. Θυμάται την όμορφη Αλβανίδα που είχε την «τύχη» να είναι
ξανθιά και να μοιάζει με… Ιταλίδα και το βίωμα του ισχυρού φόβου που εκείνη
έζησε μέσα σε ένα λεωφορείο: «Μπήκαν μέσα αστυνομικοί και άρχισαν να
εντοπίζουν και να κατεβάζουν όσους δεν έχουν χαρτιά. Απεγνωσμένη εκείνη ήξερε
πως θα προδοθεί από τα μάτια της. Έβγαλε τότε τα μαύρα γυαλιά της κι έκρυψε τα
τρομαγμένα μάτια της. Οι αστυνομικοί την προσπέρασαν. Όταν εκείνοι έφυγαν,
κατέβηκε ξοπίσω τους. Τρέχοντας επέστρεψε στο σπίτι της. Σαν να ‘ταν απόρθητο
κάστρο, μέσα κλειδαμπαρώθηκε και δεν τολμούσε στον δρόμο να ξαναβγεί. Εκεί
μπορούσε άσυλο να βρει για τον φόβο της και τα δάκρυά της να ελευθερώσει….».

Δεν μπήκε στον πειρασμό να δείξει την αθλιότητα της ζωής των ξένων.
Στοχεύει πρόσωπα, σπουδάζει μέσα από τα πρόσωπα, άλλωστε «αυτό που μπορούν να
δείξουν ένα ζευγάρι μάτια, δεν το δείχνει καμιά εικόνα εξαθλίωσης. Κάθε
άνθρωπος από αυτούς με τους οποίους κάνω επαφή, έχει έναν τεράστιο όγκο. Δεν
είναι υλικό, είναι ζωή, υπάρχει, αναπνέει, κινείται, ο ένας είναι από την
Γκάνα, ο άλλος από τη Σιέρα Λεόνε, ο τρίτος από την Αλβανία, ο τέταρτος από το
Μπανγκλαντές. Κάθε ένας αντιστοιχεί σε μια τεράστια ανθρώπινη παρουσία. Έχει
όνομα, έχει επώνυμο, έχει ιστορία. Το μόνο που δεν έχει είναι διεύθυνση…».

Ο μόνος φόβος που έχει ρίζες και είναι πέρα για πέρα αληθινός σ’ αυτήν την
πόλη που όλοι – «ξένοι» και «μη ξένοι» – μοιραζόμαστε, δεν είναι ο φόβος ο
δικός μας για τον «ξένο», αλλά ο φόβος του «ξένου» για την ίδια του την
ύπαρξη: «Οι Έλληνες που πήγαιναν μετανάστες στη Γερμανία, κουβαλούσαν στα
μπαγκάζια τους και την πατρίδα τους. Οι συνθήκες που έβρισκαν εκεί, τους
επέτρεπαν να συντηρούν και να ζωντανεύουν τον πολιτισμό τους. Οι “ξένοι” που
βρίσκονται αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα, δεν μπορούν να κουβαλήσουν το βάρος της
πατρίδας τους… Στην καλύτερη γι’ αυτούς περίπτωση, υπάρχει μια ανοχή. Τίποτε
άλλο… Ο μόνος φόβος λοιπόν που δεν είναι παράλογος, είναι ο δικός τους
φόβος! Και όταν βιώνεις έναν μόνιμο ισχυρό φόβο, χάνεις, δυστυχώς, όχι μόνο
την πατρίδα σου αλλά και τις αναμνήσεις σου…».

Περιπέτεια δίχως τέλος

«Ο Δρόμος προς τη Δύση» είναι ο τίτλος του βιβλίου του, αλλά και το όνομα
που έδωσε στην τελευταία του έκθεση (7 Δεκεμβρίου – 7 Ιανουαρίου) στο Ίδρυμα
Μείζονος Ελληνισμού. Τόσο στην έκθεση, όσο και στο βιβλίο, συνυπάρχουν ο
λόγος, η ζωγραφική, το θέατρο, ο κινηματογράφος, η φωτογραφία. Κι όλα δείχνουν
το ίδιο πράγμα. Τον «ξένο», τον μετανάστη στην Ελλάδα και τη μεγάλη του
περιπέτεια. Μια περιπέτεια, δίχως αρχή και δίχως τέλος…

INFO

Έκθεση ζωγραφικής, κατασκευών και γλυπτικής του Μιχάλη Κατζουράκη λειτουργεί
στο «Εργοστάσιο» της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών (Πειραιώς 256, τηλ. 010-4801.315).