Η φίνα γοητεία των Ολλανδών

«Στην ψαραγορά». Του Γιάκομπ Χέριτσζον Κάιπ – 1627 – μια ευκατάστατη κυρία με την υπηρέτριά της συναντιέται με τον ψαρά πλάι στο ποτάμι. Μια καθημερινή ζωντανή σκηνή

Το χαριτωμένο πορτρέτο ενός εξάχρονου, με «δύσκολο» ολλανδικό όνομα, του Μιχίλ
Πόμπε Βαν Σλίνιελαντ, που προχωρεί με το κόκκινο ρούχο, τον σκύλο και το
κυνηγετικό γεράκι του στην εξοχή, παραμένει δροσερό 350 χρόνια. Τώρα, μας
προσκαλεί να διαβούμε την είσοδο της Εθνικής Πινακοθήκης και να αφεθούμε στη
γοητεία της παλιάς, καλής ολλανδικής ζωγραφικής. Ο πρωτότυπος πίνακας του
Γιάκομπ Χέριτσζον Κάιπ μάς περιμένει στη μεγάλη ξύλινη αίθουσα της
Πινακοθήκης. Ο συγκεκριμένος ζωγράφος είχε τις περισσότερες παραγγελίες απ’
όλους τους ζωγράφους για πορτρέτα στην Ντόρτντρεχτ, την πιο παλιά πόλη της
Ολλανδίας. Η ολλανδική ζωγραφική «πίνεται» αργά, με μικρές απολαυστικές
γουλιές, σαν ένα φλιτζάνι τσάι.

Ζήτημα γούστου: Σας αρέσουν οι «νεκρές φύσεις» με τα εξωτικά λουλούδια,
τα εξωπραγματικά φρούτα, τα κυνήγια, τα λαχανικά ή προτιμάτε τα αυστηρά
προρεμπραντικά πορτρέτα με τη φυσική γυαλάδα της επιδερμίδας και της ίριδας
του ματιού; Προτιμάτε ήρεμα τοπία, θαλασσογραφίες ή σκηνές δράσης και
καθημερινής ζωής; Απ’ όλα έχει η έκθεση «Ο χρυσός αιώνας της ολλανδικής
ζωγραφικής». Ακόμα και από τα σπάνια.

Τουλίπες. Το σπάνιο έγκειται στο ότι οι τουλίπες στον πίνακα του
Γιάκομπ Χέριτσζον Κάιπ, που βλέπετε στο φουαγιέ της έκθεσης, φύονται από το
έδαφος αντί να τις βλέπουμε «νεκρές» στο βάζο ή το ποτήρι. Τις ζωγράφισαν
ελεύθερες και άγριες, ακριβώς έναν χρόνο μετά την κατάρρευση του εμπορίου
βολβών τουλίπας, το 1637. Οι τουλίπες εισάγονταν και δεν ήταν κάτι κοινό, όπως
σήμερα. Ήταν συλλεκτικές, γίνονταν αντικείμενο κερδοσκοπίας, στοιχημάτων, ήταν
το σύμβολο της εγκόσμιας ματαιοδοξίας και φιλαργυρίας. Ο τύπος της τουλίπας με
τις κόκκινες άκρες ήταν εξωφρενικά ακριβός και συμβολίζει το αποκορύφωμα της
τουλιπομανίας, που σχολιάζεται με αυτόν τον πίνακα.

Ντόρντρεχτ. Στο μεσοπάτωμα είναι η αρχαιότερη πόλη της Ολλανδίας,
χτισμένη σε στρατηγική θέση, στη συμβολή δύο ποταμών του Ρήνου και του Μάας,
που απεικονίζεται σε 51 χαρακτικά σχέδια και χάρτες. Η πόλη ήκμασε εξαιρετικά
κατά τον 17ο και 18ο αιώνα, αλλά το αξιοσημείωτο είναι ότι η ζωγραφική
παράδοση που θεμελιώθηκε τότε συνεχίσθηκε χωρίς διακοπή μέχρι τις αρχές του
20ού αιώνα.

Η αριστοκρατική αλλά και εμπορική πολιτεία ανέθρεψε τους δικούς της
ζωγράφους, οι οποίοι μάλιστα εξειδικεύονταν σε συγκεκριμένα είδη ζωγραφικής,
λ.χ. το πορτρέτο, το τοπίο κ.ά. Είναι η πρώτη πόλη της Ολλανδίας που απέκτησε
δικό της μουσείο, το 1842, και επειδή το μουσείο αυτό έκλεισε, για να
ανακαινισθεί η στέγη του, έστειλε στην Αθήνα το ψαχνό από τις συλλογές του.

Χρυσός αιώνας. Υπολογίζεται ότι τον 17ο αιώνα η Ολλανδία είχε δύο
εκατομμύρια κατοίκους και αρκετά εκατομμύρια πίνακες ζωγραφικής. Πρόκειται για
ένα φαινόμενο εκπληκτικό στην ιστορία της τέχνης, που συνδέεται άμεσα με την
ανάπτυξη και την απελευθέρωση της χώρας από τον ισπανικό καθολικό ζυγό. Αυτό
που είχε προηγηθεί τον 16ο αιώνα, ήταν ένα είδος εικονοκλαστικής μανίας με
στόχο τους καθολικούς, οι οποίοι εννοούσαν τη ζωγραφική σαν λατρευτική
εκκλησιαστική και αριστοκρατική τέχνη.

Η νίκη των προτεσταντών στη Βόρεια Ολλανδία απέτρεψε την τέχνη από τις
θρησκευτικές απεικονίσεις, αλλά ιεροποίησε την τέχνη της που αντλούσε θέματα
από την καθημερινότητα. Εκτός από τον Ρέμπραντ, τον Φραντς Χααλς, τον Γιόχανες
Βέρμεερ, εκατοντάδες Ολλανδοί ζωγράφοι οργανώθηκαν σε εργαστήρια και
εξειδικεύθηκαν σε εκπληκτικό βαθμό, με βάση την αρχή του συναγωνισμού.
Αντέγραφαν τον δάσκαλό τους με σκοπό να του μοιάσουν, αλλά και να τον
ξεπεράσουν.

«Γιος της πόρνης» είναι, σύμφωνα μ’ έναν Ολλανδό θεωρητικό της εποχής,
ένα έργο που γεννήθηκε από περισσότερους του ενός πατέρες. Άλλος έκανε το
φόντο, άλλος τις φιγούρες, άλλος τα πρόσωπα κ.λπ. Η άλλη πλευρά της
εξειδίκευσης που βλέπουμε στους πίνακες της έκθεσης έχει να κάνει με τα
θέματα: πορτρέτα, νεκρές φύσεις, τοπία, ηθογραφίες κ.ά. Το πορτρέτο πάντως
ήταν ο «βασιλιάς» της ολλανδικής ζωγραφικής. Το Ντόρντρεχτ εποικίσθηκε
καλλιτεχνικά από ζωγράφους που είχαν μαθητεύσει στον Ρέμπραντ.

Η κοπέλα που κρυφακούει. Στα βήματα του Ρέμπραντ βρίσκεται ο μαθητής
του Νίκολας Μάας, 1657. Ο πίνακας θεωρείται ως μια ρυθμική σειρά από
κρυφοκοιτάγματα μέσα σε διάφορα δωμάτια. Η κοπέλα μάς γνέφει με το υψωμένο
δάχτυλο να κάνουμε ησυχία και να μοιραστούμε την ανακάλυψή της, ένα ζευγάρι
που ερωτοτροπεί στα σκαλιά. Μας δείχνει όμως και την προτομή της θεάς του
γάμου, της Ήρας, πράγμα που υποδηλώνει ότι εδώ ίσως πρόκειται για μοιχεία.

INFO

Εθνική Πινακοθήκη, Βασ. Κωνσταντίνου 50, τηλ. 010-7235.857.

Είσοδος 6,46 ευρώ.

Ωράρια: Καθημερινά 9 π.μ. – 2 μ.μ. Κυριακή 10 π.μ. – 3 μ.μ. Τρίτη
κλειστά.

Απογευματινές επισκέψεις: Κάθε Δευτέρα και Τετάρτη από 6 μ.μ. έως 9
μ.μ.

Επιμέλεια έκθεσης Πέτερ Σόον και Αγγέλα Ταμβάκη.

Κατάλογος: 30 ευρώ.