Γελάμε 18 φορές τη μέρα!

Σε ένα μπαρ καθόταν ένας αδύνατος κύριος και κοιτούσε επίμονα το ποτό του.
Κάποια στιγμή εμφανίζεται ένας μεγαλόσωμος τύπος, του παίρνει το ποτό του και
το πίνει μονορούφι. Αμέσως ο άλλος βάζει τα κλάματα. Ο μεγαλόσωμος του λέει:
«Καλά, ρε φίλε, μην κάνεις έτσι, θα σου πάρω άλλο».

«Όχι, δεν φταις εσύ», λέει ο αδύνατος. «Σήμερα είναι η πιο άσχημη μέρα μου.
Το πρωί άργησα να σηκωθώ, έχασα ένα σημαντικό ραντεβού στη δουλειά και ο
διευθυντής μου με απέλυσε. Βγαίνω έξω, μου έχουν κλέψει το αυτοκίνητο. Παίρνω
ένα ταξί και ξεχνάω μέσα το πορτοφόλι μου. Γυρνάω σπίτι και βλέπω τη γυναίκα
μου αγκαλιά με τον υδραυλικό. Και ενώ δεν έφταναν όλα αυτά, ενώ σκόπευα να
βάλω ένα τέλος στη ζωή μου, έρχεσαι κι εσύ και μου πίνεις το δηλητήριο!».

Η επιτυχία ενός αστείου είναι ζήτημα κουλτούρας και ιδιαίτερων συνθηκών

Κάποιοι γελούν όταν ακούν αυτό το ανέκδοτο. Άλλοι, απλώς χαμογελούν. Και
υπάρχουν και μερικοί που μένουν απαθείς. Γελάμε πιο συχνά απ’ ό,τι τρώμε. Απ’
ό,τι τραγουδάμε, απ’ ό,τι κάνουμε σεξ. Μας χαλαρώνει, αλλάζει τη διάθεσή μας,
λένε ότι μακραίνει τη ζωή, ότι κατά μέσο όρο γελάμε 18 φορές τη μέρα…
ελάχιστα άλλα όμως είναι γνωστά γι’ αυτήν την τόσο ευεργετική «λειτουργία».
Στο Επιστημονικό Φεστιβάλ του Ρέξαμ, στη Βόρεια Ουαλία, «ειδικοί» από τον χώρο
της τέχνης και της επιστήμης κλήθηκαν πρόσφατα να αναλύσουν το θέμα
στηριζόμενοι στο μεγαλύτερο πείραμα που έγινε ποτέ με τη συμμετοχή 500.000
ατόμων, τα οποία αξιολόγησαν «αστεία» που επιλέχθηκαν τυχαία από 25.000.

Εύσπαση μυών. Από αυτά που γνωρίζουμε μέχρι σήμερα, 17 μύες συσπώνται
στην περιοχή του στόματος όταν χαμογελούμε και γύρω από τα μάτια μας
σχηματίζονται ρυτίδες. Όταν γελάμε, παράγουμε μικρούς φθόγγους, σαν φωνήεντα,
που διαρκούν ελάχιστα και επαναλαμβάνονται σε τακτά διαστήματα με μικρά
διαλείμματα.

Όλα αυτά συμβαίνουν κατά κύματα σε κλάσματα του δευτερολέπτου. Πρόκειται για
μια αισιόδοξη διαδικασία…Είναι μέρος της ανθρώπινης συμπεριφοράς και όπως το
θεωρητιά αντίθετό του, το κλάμα, κοινό σημείο έκφρασης παντού στον κόσμο, ένα
από τα λειτουργικά κλειδιά για την επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων.

«Το γέλιο είναι βαλβίδα ασφαλείας», λέει ο Κεν Ντοντ, που περιοδεύει στη
Βρετανία 50 χρόνια τώρα με τον θίασό του και συμμετέχει στο Φεστιβάλ.
«Υπάρχουν άνθρωποι που όταν έρχονται στις παραστάσεις μας αισθάνονται
δυστυχισμένοι, δεν τους αφήνω όμως να φύγουν αν δεν ξεκαρδιστούν στα γέλια».

Ίσως να μην υπάρχει καλύτερος ειδικός από τον Ντοντ σε σχέση με το τι προκαλεί
γέλιο στους Βρετανούς. Στο σπίτι του στο Λίβερπουλ έχει συγκεντρώσει πάνω από
20.000 βιβλία για το θέμα, ενώ ταξιδεύει 100.000 μίλια τον χρόνο ακολουθώντας
πιστά τον «χάρτη διασκέδασης» που διαθέτει και τον καθοδηγεί για το ποια
ανέκδοτα έχουν ανταπόκριση σε ποιες περιοχές της χώρας. Γιατί… είναι ζήτημα
κουλτούρας και ιδιαίτερων συνθηκών, όπως επισημαίνει. «Υπάρχει διαφορά ανάμεσα
σε αυτούς που λένε αστεία πράγματα και σε αυτούς που λένε αυτό που θέλουν με
αστείο τρόπο. Μπορεί να μετρηθεί με τις αντιδράσεις», προσθέτει ο μετρ του
γέλιου και καταγράφει τρεις φάσεις στη διαδικασία. «Αρχίζει με ένα πνιχτό
γελάκι, εξελίσσεται και ύστερα εκρήγνυται σε ένα ασυγκράτητο ξέσπασμα. Δεν
υπάρχει τίποτα που να μπορεί να συγκριθεί με ένα ξεκαρδιστικό γέλιο»,
καταλήγει.

Οι φιλόσοφοι. Ο Φρόιντ είδε το γέλιο ως απελευθέρωση – έναν τρόπο
μετατροπής της λανθάνουσας επιθετικότητας σε κάτι πιο αποδεκτό κοινωνικά. Ένα
αστείο απελευθερώνει την ένταση, η οποία βρίσκει διέξοδο στο γέλιο. Επίσης
εξηγεί γιατί ο κόσμος γελά όταν έχει νευρικότητα ή ανακουφίζεται ξαφνικά από
κάτι δεσμευτικό.

Για τον φιλόσοφο Τόμας Χομπς, το γέλιο υπήρξε έκφραση υπεροχής, «τίποτα
καλύτερο από μια αιφνίδια νίκη που προκύπτει από μια ξαφνική ιδέα δικής μας
διάκρισης, όταν την αντιπαραθέτουμε με την αδυναμία των άλλων ή με τη δική μας
του παρελθόντος». Καντ και Σοπενχάουερ στηρίχτηκαν στην ανομοιογένεια, στο
ασυμβίβαστο, για να εξηγήσουν το γέλιο. Παράδειγμα το εξής ανέκδοτο: «Δύο
ψάρια τρυπώνουν σε ένα άρμα μάχης και το ένα στρέφεται στο άλλο και το ρωτά:
ξέρεις να το οδηγείς;». To γέλιο εδώ προκαλείται από την αντίθεση που υπάρχει
στο να βρίσκονται ψάρια, εκτός του φυσικού τους περιβάλλοντος, μέσα σε ένα
στρατιωτικό όχημα. Για τους δύο φιλοσόφους, η ξαφνική συνειδητοποίηση ότι η
λέξη «άρμα μάχης» αποκτά αοριστία αναγκάζει τον ακροατή να την εντάξει σε ένα
τελείως διαφορετικό πλαίσιο από εκείνο που συνήθιζε, το συμβατικό.

Οι χιμπατζήδες και το… γαργαλητό

Στοιχεία για τις ρίζες του γέλιου μπορούν να ληφθούν από τους πιο κοντινούς
μας συγγενείς, τους πιθήκους. Οι χιμπατζήδες βγάζουν έναν ήχο που ακούγεται
σαν «χα-α», όταν παίζουν μεταξύ τους και ο ήχος αυτός πλησιάζει τον δικό μας
στο γέλιο, λέει ο καθηγητής Πρόβιν. Επειδή μάλιστα δεν μπορούν να παραγάγουν
πάνω από έναν ήχο με μια αναπνοή, μένουν εκεί, στο «χα-α», που διαφέρει από το
«χα-χα» της δικής μας σύγχρονης έκφρασης γέλιου. Το γεγονός ότι ένας
«πρωτόγονος» τύπος γέλιου εντοπίστηκε στους πιθήκους, δηλώνει για πολλούς
επιστήμονες ότι εμφανίστηκε στους προγόνους μας καιρό πριν εμείς αναπτύξουμε
γλωσσικές ικανότητες. Οι ίδιοι επισημαίνουν ότι μπορεί να εκφράστηκε ως
ένδειξη διαβεβαίωσης ή ασφάλειας, ένας τρόπος για να γνωστοποιηθεί στα
υπόλοιπα μέλη μιας ομάδας ότι δεν υπάρχει κίνδυνος. Ή ως ένδειξη ότι το
παιχνίδι και το γαργαλητό (συμπεριφορές οικείες στον κόσμο των πιθήκων) δεν
εγκυμονούν κινδύνους. «Το γαργαλητό, το πιο παλιό και αξιόπιστο διεγερτικό
γέλιου υποβαθμίζεται στη σχετική βιβλιογραφία. Το χιούμορ, γλωσσικά και
νοητικά, εμφανίστηκε πρόσφατα και δεν ανταποκρίνεται στις θορυβώδεις φυσικές
πηγές του γέλιου», εκτιμά ο κ. Πρόβιν. «Το γαργαλητό εμπεριέχει αμοιβαιότητα.
Δίνεις και παίρνεις όταν επιδίδεσαι στο παιχνίδι του».