Όλο και πιο Γηραιά Ήπειρος

Η μεταπολεμική γενιά του «μπέιμπι μπουμ», όπως ονομάσθηκε το φαινόμενο της
έκρηξης των γεννήσεων σε όλο τον κόσμο, πλησιάζει την ηλικία των 70. Για την
Ευρώπη, αυτό σημαίνει ότι ασκείται μία όλο και μεγαλύτερη πίεση στα
συνταξιοδοτικά συστήματα, καθώς οι νεώτερες γενιές δεν σημείωσαν ανάλογα
υψηλές επιδόσεις γεννητικότητας.

Η Ευρώπη, από τη μία άκρη της ώς την άλλη, αντιμετωπίζει το πρόβλημα της
γήρανσης του πληθυσμού. Ενώ μέχρι σήμερα υπάρχει κατά μέσον όρο στην Ευρωπαϊκή
Ένωση ένα άτομο ηλικίας άνω των 65 ετών για κάθε 4 άτομα σε ηλικία εργασίας,
το 2020 θα υπάρχει ένας ηλικιωμένος για κάθε 3 εργαζομένους και το 2040
υπολογίζεται ότι η αναλογία αυτή θα φθάσει το ένα προς δύο.

Συναγερμός

Οι διαπιστώσεις αυτές έχουν σημάνει συναγερμό στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής
Ένωσης. Ορισμένοι έσπευσαν ήδη να κάνουν τις απαραίτητες επεμβάσεις στα
συνταξιοδοτικά τους συστήματα. Η Ιρλανδία, η Δανία, η Ολλανδία, η Σουηδία και
η Βρετανία έχουν λάβει τα μέτρα τους και αντιμετωπίζουν λιγότερο πιεστικά
προβλήματα. Η Ισπανία, η Γαλλία και το Βέλγιο βρίσκονται σε δεινή θέση, ενώ η
Γερμανία, η Αυστρία και η Πορτογαλία αντιμετώπισαν εν μέρει μόνο το πρόβλημα
και θα χρειασθεί να επανέλθουν σύντομα. Η Ελλάδα είναι από τους πλέον
καθυστερημένους, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Γεγονός είναι ότι κανένα κράτος της Ευρώπης δεν μπορεί να κλείνει τα μάτια του
στην προοπτική διόγκωσης μιας δαπάνης που απορροφά κατά μέσον όρο το 1/3 του
Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος του!

Στοιχεία για την Ευρώπη

Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία
(Eurostat), με αφορμή τον διάλογο που άρχισε για το μέλλον των συστημάτων
κοινωνικής ασφάλισης στην Ευρώπη, είναι αποκαλυπτικά.

* Οι δαπάνες κοινωνικής προστασίας απορροφούν το 27,6% του ΑΕΠ στην
Ευρωπαϊκή Ένωση των «15». Κατά την τελευταία δεκαετία, σημειώθηκε σε ορισμένες
χώρες μια ελαφρά τάση υποχώρησης του ποσοστού αυτού, λόγω των υψηλών ρυθμών
ανάπτυξης και της μείωσης της ανεργίας. Όμως, σε ορισμένες χώρες, με
χαρακτηριστικότερη ίσως περίπτωση την Ελλάδα, το ποσοστό αυξήθηκε σημαντικά.

Οι δαπάνες

* Οι κατά κεφαλήν δαπάνες κοινωνικής προστασίας αυξάνονται σταθερά τα
τελευταία χρόνια. Κατά μέσον όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν κατά 24% στη
δεκαετία του 1990, ενώ στην Ελλάδα η αύξηση ήταν 30% και στην Πορτογαλία ήταν
100%. Παρά την εντυπωσιακή αυτή αύξηση, πάντως, η Ελλάδα κατέχει την 11η θέση
και η Πορτογαλία την 12η σε ό,τι αφορά την κατά κεφαλήν δαπάνη για κοινωνική
προστασία, εκφρασμένη με βάση την αγοραστική δύναμη. Με άλλα λόγια, αναλογικά
δεν πληρώνουμε πολλά για την κοινωνική μας ασφάλιση.

* Οι συντάξεις απορροφούν τη μερίδα του λέοντος μεταξύ των δαπανών
κοινωνικής προστασίας. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το 46% των σχετικών δαπανών
διατίθεται για τον σκοπό αυτό, ενώ για την υγειονομική περίθαλψη προορίζεται
μόνο το 34,9%. Στην Ελλάδα το φαινόμενο είναι εντονότερο, καθώς το 50,7% των
δαπανών κοινωνικής προστασίας προορίζεται για συντάξεις και μόνο το 31% για
υγειονομική περίθαλψη.

Σταδιακή μείωση

* Ενώ οι εργοδότες εμφανίζονται να πληρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό των
δαπανών κοινωνικής προστασίας, το μερίδιό τους μειώνεται σταδιακά, ενώ
αντίθετα αυξάνεται αυτό των κρατικών προϋπολογισμών. Τα κράτη πλήρωναν το 1990
μόλις το 28,8% των σχετικών δαπανών, αλλά έφθασαν να καλύπτουν το 35,7% το
1999. Αντίθετα, οι εργοδότες, οι οποίοι πλήρωναν το 42,5%, έφθασαν να
πληρώνουν μόνο το 37,9%. Οι εργαζόμενοι περιόρισαν και αυτοί τη συμμετοχή τους
από 24,8% σε 23,1%.

Το φαινόμενο αυτό οφείλεται κυρίως στα κίνητρα μειωμένων εισφορών κοινωνικής
ασφάλισης που δόθηκαν στους εργοδότες για να αυξήσουν την απασχόληση στις
επιχειρήσεις τους.

Το τίμημα πλήρωσαν οι κρατικοί προϋπολογισμοί. Αλλά τα περιθώρια των
τελευταίων δεν είναι απεριόριστα. Εξ ου και η απόφαση των «15» να συντονίσουν
τις πολιτικές τους για μια κοινή αντιμετώπιση του προβλήματος.

Οι τρεις αρχές της Ε.Ε.

Την ισορροπία μεταξύ της διατήρησης του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, αλλά
και της ευρωστίας των ευρωπαϊκών οικονομιών επιχειρεί να διατηρήσει η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στις προτάσεις της για τον συντονισμό των πολιτικών των
κρατών-μελών στο θέμα των συντάξεων.

Το πρόβλημα είναι λίγο ως πολύ κοινό και οφείλεται στη γήρανση του πληθυσμού,
η οποία θα οδηγήσει σε διπλασιασμό του ποσοστού εξάρτησης των ηλικιωμένων ως
προς τον ενεργό πληθυσμό το 2050.

Προς το παρόν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
έχει δεχθεί ότι προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι προκλήσεις της γήρανσης του
πληθυσμού απαιτείται μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, η οποία να στοχεύει σε τρεις
γενικές αρχές:

1. Να εκπληρώνουν τους κοινωνικούς τους στόχους τα συστήματα κοινωνικής
ασφάλισης, δηλαδή να παρέχουν αξιοπρεπείς συντάξεις και να εξασφαλίζουν
κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης.

2. Να εξασφαλισθεί η οικονομική τους βιωσιμότητα, έτσι ώστε να μην
τεθεί σε κίνδυνο η βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών.

3. Να αυξηθεί η ικανότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων να
ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της κοινωνίας και των ατόμων,
δηλαδή να διευκολύνουν την κινητικότητα των εργαζομένων και να παρέχουν ίσες
ευκαιρίες σε άνδρες και σε γυναίκες.