Η αλήθεια και τα μυστικά για το σχέδιο Μάρσαλ σε τρεις τόμους

«Το σχέδιο Μάρσαλ βοήθησε στο να σταθεί στα πόδια της η Ελλάδα», πιστεύει ο
υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Παπανδρέου. Ωστόσο – προσθέτει – «είναι εξίσου
αλήθεια ότι συνέβαλε στη στρεβλή τουλάχιστον ανάπτυξη του πολιτικού συστήματος
και των δημοκρατικών θεσμών, του οικονομικού και κοινωνικού ιστού της
Ελλάδας».

Αυτό αναφέρεται μεταξύ άλλων στον πρόλογο του τρίτομου έργου του υπουργείου
Εξωτερικών για το σχέδιο Μάρσαλ, που δίδεται στη δημοσιότητα αύριο από την
Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου και θα κυκλοφορήσει από τις
εκδόσεις «Καστανιώτη». Στο έργο – που το έχει επιμεληθεί η προϊσταμένη του
Αρχείου κ. Φωτεινή Τομαή και περιλαμβάνει έγγραφα της εποχής 1943-51 και
κείμενα του πρέσβη επί τιμή Βύρωνα Θεοδωρόπουλου και του αντιστράτηγου εν
αποστρατεία Φώτιου Μεταλληνού – υπάρχει και μία σημαντική οικονομική αποτίμηση
για το σχέδιο Μάρσαλ από τον πρώην διοικητή της Εθνικής Τράπεζας Γιώργο Μίρκο.

Πώς διανεμήθηκε όμως η οικονομική βοήθεια μέσω του σχεδίου Μάρσαλ, ύψους
συνολικά 2.138 εκατ. δολ. της εποχής εκείνης (1948-1953), που ξεπερνούσε κατά
τέσσερις φορές το προ του πολέμου και των καταστροφών εθνικό εισόδημα; Ποιος
πήρε τα χρήματα και ποιος κέρδισε; Πώς «οι αντικομμουνιστικές δυνάμεις»
πέτυχαν να ελέγχουν τη χώρα για δεκαετίες μέσω αυτής της αμερικανικής
βοήθειας;

Ο Γιώργος Μίρκος απαντά στα ερωτήματα και τονίζει ότι «ως προς το οικονομικό
μέρος τα αποτελέσματα δεν ήταν ανάλογα του τεράστιου ύψους της βοήθειας». Ήταν
όμως «θετικά» γιατί «μέσω του σχεδίου Μάρσαλ καλύφθηκαν οι άμεσες ανάγκες σε
καταναλωτικά αγαθά της χώρας, αποκαταστάθηκαν ιδίως στον συγκοινωνιακό τομέα
οι ζημιές του πολέμου και έγινε κατορθωτό να ανασυγκροτηθεί η παραγωγική
μηχανή με τη γεωργική και βιομηχανική παραγωγή να υπερβαίνει τα προπολεμικά
επίπεδα (κατά 45% η πρώτη και 25% η δεύτερη)».

Περαιτέρω – προσθέτει ο συγγραφέας – «ορισμένοι τομείς όπως κυρίως ο
εξηλεκτρισμός αλλά και η υγεία ενισχύθηκαν αλλά η κατάσταση από άποψη
νομισματικής σταθερότητας, αγοράς κεφαλαίου, ισοζυγίου πληρωμών κ.λπ. δεν
παρουσίασε ουσιώδη βελτίωση. Υπήρξε αύξηση του εθνικού εισοδήματος σε επίπεδο
υψηλότερο του προπολεμικού, αλλά τα ανωτέρω θετικά στοιχεία δεν αρκούσαν για
να προωθηθεί αποφασιστικά η επίλυση του οικονομικού προβλήματος της χώρας».

Ο Γιώργος Μίρκος, από τους στενούς συνεργάτες του Ανδρέα Παπανδρέου, από τη
δεκαετία του ’60, κάνει και μία γενική παρατήρηση. «Η βοήθεια έπρεπε να
χρησιμοποιηθεί – όπως άλλωστε ήταν σωστό – σε επενδυτικά έργα μακράς πνοής για
την υποδομή της χώρας ή έστω να κατανεμηθεί στα πλαίσια του αρχικού
προγράμματος και όχι όπως συνέβη να διασκορπισθεί σε κάλυψη άμεσων αναγκών και
έργα βραχυχρόνιας απόδοσης, αποκατάστασης της παλιάς υποδομής και παλαιών
μονάδων που πολλές φορές λόγω κυρίως συνεχών υποτιμήσεων της δραχμής είχαν τη
δυνατότητα αυτοχρηματοδότησης και δεν χρειάζονταν βοήθεια».

Πάντως, «πρέπει να ανατρέξουμε στα αίτια της χορήγησης της βοήθειας». Γιατί
«στόχος των Αμερικανών ήταν να κρατήσουν την Ελλάδα έξω από το κομμουνιστικό
στρατόπεδο, και η βασική τους προσπάθεια ήταν να τερματισθεί ο εμφύλιος
πόλεμος με νίκη των εθνικών δυνάμεων και περαιτέρω να αποκατασταθεί στη χώρα
ένα ανάλογο με το δυτικό μοντέλο και στα πλαίσια φυσικά του δυτικού κόσμου καθεστώς».