ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αστερισμοί της ελπίδας

Τα πάντα αφέθηκαν στην τύχη τους και μεις σε μια ειμαρμένη
που ανοήτως θεοποιήσαμε

Γ. Βουλγαράκη, Η φορά των πραγμάτων

Τους έχουμε πραγματικά ζαλίσει. Άλλοι μιλάνε για την αποποινικοποίηση /
απεγκληματοποίηση ως μαγική λύση. Άλλοι προτείνουν τον διαχωρισμό «σκληρά /
μαλακά» ως κοινωνικά (και εν μέρει πολιτικά) αποδεκτό μέτρο. Ορισμένοι
επιμένουν στα στεγνά προγράμματα για να λυθεί μια κι έξω το πρόβλημα. Αρκετοί
ισχυρίζονται ότι τα υποκατάστατα μειώνουν τη σημερινή βλάβη και μας δίνει
χρόνο για ν’ αντιμετωπίσουμε τη ρίζα του κακού.

Αντιθέσεις, αντιφάσεις και συχνά εμπαθείς συγκρούσεις που μάλλον προκαλούν
χάος και σωρεύουν απόγνωση στους ενδιαφερόμενους (χρήστες, περιβάλλον χρηστών
κ.λπ.) παρά ανοίγουν δρόμο για μια αισιόδοξη διαχείριση του φαινομένου.

Τα ναρκωτικά και οι εν γένει τοξικοεξαρτήσεις (χωρίς να ξεχνάμε βέβαια τον
επίσης διαβρωτικό ρόλο του αλκοόλ και του καπνού) έχουν εξελιχθεί σε δομικό
στοιχείο του σύγχρονου πολιτισμού (τουλάχιστον του δυτικού), αλλά και «σταυρό»
της πολιτικής διακυβέρνησης.

Συναντάμε δημοκρατίες που τις υπονομεύει η εξάπλωση των ναρκωτικών (ιδίως
στους νέους). Παρατηρούμε στρατοκρατικά ή δικτατορικά καθεστώτα που
στηρίζονται στην παραγωγή και εμπορία ναρκωτικών. Μαθαίνουμε για επαναστατικά
ή ανατρεπτικά κινήματα που χρηματοδοτούνται από εμπόρους ναρκωτικών.

Πρώτη λοιπόν διαπίστωση: παγκόσμιο πολιτισμικό φαινόμενο το οποίο θα ενισχυθεί
περισσότερο με την παγκοσμιοποίηση (αφού θα πέσουν τα όποια οχυρά και
αναχώματα που κάθε κράτος-έθνος είχε δημιουργήσει).

Δεύτερη διαπίστωση: διεθνής υποκρισία. Στην πραγματικότητα το διεθνές
κατεστημένο, αν δεν στηρίζει, τουλάχιστον καλύπτει τα κράτη, τους αρχηγούς,
τους πολιτικούς, τους οικονομικούς παράγοντες που διαπλέκονται με τα
ναρκωτικά. Οι διεθνείς οργανισμοί αρκούνται στο να εξορκίζουν λεκτικά το
φαινόμενο και να ιδρύουν πολυποίκιλους φορείς για να χειριστούν τις βλαπτικές
συνέπειες. Έτσι όπως πάει αυτός ο μανιακός καπιταλισμός (στον οποίο δυστυχώς
και η χώρα μας έχει προσχωρήσει) σε λίγο θα πουλάμε επισήμως ναρκωτικά και από
τα κέρδη θα χρηματοδοτούμε Κέντρα Αποτοξίνωσης Τοξικομανών.

Τρίτη διαπίστωση: η καταστολή – σε όλες τις μορφές και τις εκδοχές της (οι
οποίες συχνά παίρνουν και ανθρωπιστικό χαρακτήρα!) – όχι μόνο δεν βελτιώνει σε
τίποτα το ατομικό πρόβλημα, αλλά και χειροτερεύει γενικότερα τους όρους της
μαύρης αγοράς, της εγκληματικότητας και της κλιμάκωσης / διεύρυνσης του
κοινωνικού φαινομένου. Άρα προέχει η παιδαγωγική τής πρόληψης και η κοινωνική
αλληλεγγύη.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα το κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα είναι το ποιος θα
αναλάβει την ευθύνη της πρόληψης και της διαχείρισης του προβλήματος (σε
κοινωνικό και προσωπικό επίπεδο).

Κατά τη γνώμη μου ένας πρέπει να είναι ο φορέας-στρατηγείο, ο ΟΚΑΝΑ. Γύρω από
αυτόν πρέπει να περιστρέφονται – συντονιζόμενοι – οι διάφοροι (όσο γίνεται
περισσότεροι) εταίροι υλοποίησης, οι αστερισμοί της ελπίδας.

Επίσης ένας πρέπει να είναι κατά περιφέρεια ο αρμόδιος συντονιστής (και δεν
μπορεί να είναι άλλος από τον Γ. Γ. Περιφέρειας) και μία πρέπει να είναι η
τοπική μονάδα βάσης (και δεν μπορεί να είναι άλλη από τα Τοπικά Συμβούλια
Πρόληψης του Ν. 2713/99).

Μέχρι να δομηθούν αυτά (και ταυτόχρονα να αποδομηθούν οι διάφοροι
«μονόδρομοι») πρέπει η δουλειά να γίνεται στον δρόμο (πολλοί street workers,
πολλές κινητές μονάδες, πολλά κέντρα άμεσης βοήθειας – ακόμα και βοήθεια στο
σπίτι – πολλά δίκτυα υποστήριξης).

Τους απογοητεύσαμε και τους στείλαμε σε «τεχνητούς παραδείσους». Ας μην τους
αφήσουμε να ζούνε στην κόλαση των ιδεολογημάτων μας, των υψιπετών
προβληματισμών μας και της μακάριας ανικανότητας και μικροψυχίας μας.

Δουλειά τώρα. Στο σχολείο, στο σπίτι, στη γειτονιά, στον δρόμο. Και κυρίως
δουλειά μαζί με τους νέους (στεγνούς ή όχι). Πριν, κατά και μετά. Αλλά ποτέ
εναντίον τους.

ΥΓ: Πρέπει να βγάλουμε τα ναρκωτικά από το (ναρκωμένο) μυαλό μας. Εκεί
είναι η έδρα τους και όχι στις φλέβες μας.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.