Διαστάσεις Είναι αργά, πολύ αργά…

Μπερλουσκόνι – Μουσολίνι – Χίτλερ (σκίτσο από την «Γκάρντιαν»)

Στο τελευταίο βιβλίο του Αντόνιο Ταμπούκι, που έχει τίτλο «Αρχίζει να είναι
αργά, όλο και πιο αργά», δέκα επτά άνδρες γράφουν σε ισάριθμες γυναίκες,
απομακρυσμένες στον χώρο και τον χρόνο. Ο δεσμός τους έχει τελειώσει οριστικά,
αλλά εκείνοι γράφουν. Και κανείς τους δεν παίρνει απάντηση. Οι γυναίκες είναι
φαντάσματα, αλλά κι εκείνοι δεν είναι άνδρες με σάρκα και οστά. Είναι απλώς
φωνές, τίποτα παραπάνω. Οι ιστορίες τους, λέει ο συγγραφέας στο «Magazine
Litteraire», μοιάζουν με γιαούρτι που έχει λήξει.

Διόλου περίεργο. Ο σύγχρονος άνθρωπος βρίσκεται διαρκώς σε διαφορά φάσης τόσο
σε σχέση με τις πράξεις του όσο και με τα συναισθήματά του. Την ευτυχία δεν
την πιάνει ποτέ: ή πίσω της θα είναι ή μπροστά της. Ή θα προσδοκά ή θα
νοσταλγεί. Μας το υπενθυμίζει όλη η λογοτεχνία του περασμένου αιώνα, από τον
Κάφκα και τον Πεσόα μέχρι τον Λεοπάρντι και τον Μοντάλε. Αυτή η διαφορά φάσης
εκδηλώνεται και στον χώρο. Όταν είσαι κάπου θα ήθελες να είσαι αλλού, κι όταν
πηγαίνεις σ’ αυτό το αλλού, νοσταλγείς το μέρος όπου βρισκόσουν. Όμως αυτή η
περιπλάνηση, αυτό το ταξίδι είναι θεραπευτικά. Οι άνθρωποι έχουν πάντα ανάγκη
να μετακινούνται, με το σώμα ή με το πνεύμα.

Ο Ταμπούκι ταξιδεύει πολύ. Κι αυτό που διαπιστώνει τα τελευταία χρόνια στην
πατρίδα του είναι μια οξυνόμενη αντίφαση ανάμεσα στην ομορφιά των τοπίων και
των μνημείων και στη χυδαιότητα της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής. Η
αισθητική – σημειώνει – είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ηθική και την
πολιτική. Ορισμένες πολιτικές ιδέες εκδηλώνονται έτσι μέσα από αισθητικές
επιλογές. Κι αυτό που κυριαρχεί σήμερα στην Ιταλία είναι το κακό γούστο, η
απομίμηση, η ασχήμια. Ο Μπερλουσκόνι προσφέρει μια πολιτική αντιπροσώπευση σ’
αυτή την τάση. Και δυστυχώς οι Ιταλοί φαίνεται να μη βλέπουν αυτό το γελοίο
κιτς που περιβάλλει τον πρωθυπουργό τους ή, κι αν ακόμη το βλέπουν, δεν
καταλαβαίνουν πόσο επικίνδυνο είναι. Το ίδιο είχε συμβεί και με τον Μουσολίνι.
«Αρχίζει να είναι αργά, πολύ αργά»: ένας άνθρωπος άλωσε πρώτα την οικονομική
εξουσία, ύστερα τα μέσα ενημέρωσης και στη συνέχεια κατέλαβε την πολιτική
εξουσία. Απώτερος στόχος του είναι να αλλάξει ορισμένα σημεία του ιταλικού
Συντάγματος, που είναι ο μεγαλύτερός του εχθρός, γιατί το δικό του όραμα για
τον κόσμο είναι αντίθετο με το όραμα που περιγράφεται από το Σύνταγμα. Ο
Μπερλουσκόνι ονειρεύεται μια χώρα που θα έχει τη μορφή επιχείρησης, με τις
δυνάμεις της εργασίας και τα συνδικάτα να έχουν εκμηδενιστεί.

Γι’ αυτό τον ψηφίζουν οι Ιταλοί: επειδή τους υπόσχεται χρήμα και εύκολη
επιτυχία. Πρέπει λοιπόν να αναδυθούν άλλες αξίες, άλλες προοπτικές.