ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κρίσεις και συγκρίσεις

Όσοι – και είναι όλο και πιο πολλοί, όλο και πιο βιαστικοί – μιλούν για κρίση
στην ελληνική πολιτική σκηνή, οφείλουν πρώτα να ρίξουν μια ματιά στην Ιταλία.
Οι συγκρίσεις μεταξύ κρατών δεν έχουν βέβαια τίποτα το επιστημονικό. Η
συγκριτική οπτική όμως, μπροστά στην επίκληση γενικόλογων χαρακτηρισμών για
την ίδια την εξέλιξη της δημοκρατίας, καθίσταται απαραίτητη. Ανοίγοντας τους
ορίζοντες, δεν ξεχνάμε ούτε υποτιμάμε τα προβλήματά μας. Τα φωτίζουμε καλύτερα
και, κυρίως, συνειδητοποιούμε από πού μπορούν να προέλθουν οι πραγματικοί
κίνδυνοι.

Οι πρόσφατες εξελίξεις στην από κάθε άποψη κοντινή μας χώρα δεν θα ήταν
υπερβολικό να αποδοθούν με τον δημοσιογραφικό τίτλο «πώς καταλύεται εκ των έσω
η δημοκρατία». Ένας αέρας ανησυχίας, ακόμα και ντροπής – τόσο μέσα όσο και έξω
από τα ιταλικά σύνορα – πνέει από την πρώτη στιγμή της πεντακάθαρης και
δημοκρατικά άμεμπτης εκλογικής νίκης του Μπερλουσκόνι. Η ανησυχία δεν είχε
μόνο να κάνει, στην αρχική και μάλλον απροσδιόριστη μορφή της, με την
προσωπικότητα – το πρόσωπο, θα ήταν η σωστότερη έκφραση – του επιχειρηματία
που έγινε πολιτικός για να μείνει επιχειρηματίας, ούτε καν τόσο με το γεγονός
ότι ο άνθρωπος αυτός είχε ξανα-εκτεθεί – με τη διπλή έννοια του όρου – στη
δοκιμασία της εξουσίας. Συνδεόταν με την αίσθηση του πόσο λίγο μέτρησαν στην
ετυμηγορία της κάλπης η αξία και το μέλλον της δημοκρατίας. Και η δημοκρατία,
ως γνωστόν, εκδικείται όσους την περιφρονούν. Μπροστά στη δικαιολογημένη, ώς
έναν βαθμό, ανάγκη ανανέωσης των διαχειριστών της εξουσίας, απόψεις όπως
«είναι όλοι ίδιοι, άρα δεν έχουμε τίποτα να χάσουμε» ή «ας διοικηθεί το κράτος
αποτελεσματικά και ας παραβλεφθούν λιγάκι οι θεσμοί» ακούγονταν ίσως
ρεαλιστικές. Την ώρα της διακυβέρνησης, όμως, μιας χώρας και της δοκιμασίας
των δημοκρατικών αντοχών της, αποδεικνύονται απλώς κυνικές, καθώς έρχεται
αναπόδραστα στο προσκήνιο το αθάνατο θουκυδιδικό αξίωμα για την εξουσία που
ισχυροποιείται μέσα από την ίδια τη διαφθορά της.

Η υπέρβαση του δημοκρατικού μέτρου στην Ιταλία ξεκίνησε με την εκ του πλαγίου,
πλην όμως αναμφισβήτητη, απόρριψη της κοινής ευρωπαϊκής πορείας και κορυφώθηκε
με τον νόμο που υιοθέτησε αυτή την εβδομάδα η Βουλή για τη «σύγκρουση
συμφερόντων» μεταξύ επιχειρηματικών και πολιτικών ιδιοτήτων. Ο νόμος αυτός,
που ψηφίσθηκε με αποχή της αντιπολίτευσης, εισήγαγε την παγκοσμίως πρωτότυπη
νομική διάκριση ανάμεσα στην «απλή» και την «ενεργό» ιδιοκτησία (σαν να ήταν
ποτέ δυνατόν ο «απλός», αλλά απόλυτος ιδιοκτήτης μιας επιχείρησης να μη βρει
έναν τρόπο να ελέγχει την πραγματική λειτουργία της), ώστε να επιτρέψει στον
Ιταλό πρωθυπουργό να διατηρήσει την κυριότητα – και τον έλεγχο – της
ραδιοτηλεοπτικής και έντυπης αυτοκρατορίας του. Λίγο μέτρησε το γεγονός ότι,
υπό την ιδιότητά του ως επικεφαλής της κυβέρνησης, υποτίθεται πως υπηρετεί
πλέον το δημόσιο συμφέρον – και αποφασίζει, μεταξύ άλλων, για την τύχη της
δημόσιας τηλεόρασης. Με χρήση του ίδιου όπλου της αποφασίζουσας – ερήμην των
θεσμών – πλειοψηφίας, σταμάτησαν, διά νόμου, ποινικές διώξεις (συμπτωματικά,
εις βάρος του πρωθυπουργού), ενώ παραγράφηκαν, αμνηστεύθηκαν ή
αποποινικοποιήθηκαν αδικήματα που συνδέονται με το ίδιο πρόσωπο και τον
περίγυρό του. Τι από αυτό που μένει αξίζει άραγε να λέγεται δημοκρατία; Και
πώς, χωρίς να βυθίσουν τη χώρα στο χάος, μπορούν να ξεπλύνουν την απάθεια ή
τον στρουθοκαμηλισμό τους η καθυστερημένα εγειρόμενη «κοινωνία των πολιτών»
και οι πανικόβλητες πολιτικές δυνάμεις; Μπροστά σε τέτοια ερωτήματα, η
ελληνική εικόνα, που κάθε άλλο παρά ειδυλλιακή είναι, δεν μπορεί παρά να
αλλάζει διάσταση.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.