Χώμα ποτισμένο δηλητήρια

Στην Κόρινθο και την Κρήτη παρατηρήθηκαν αυξημένες συγκεντρώσεις νιτρικών
που ευθύνονται, σύμφωνα με τους ειδικούς, για διάφορες καρκινογενέσεις σε
παιδιά. Σε δείγματα (36%) σταφυλιών και κρασιών από διάφορες περιοχές της
χώρας (Κρήτη, Σάμος, Κόρινθο) εντοπίστηκαν επικίνδυνες τοξικές ουσίες οι
οποίες θεωρούνται ύποπτες ακόμη και για την πρόκληση καρκίνου των νεφρών. Σε
έρευνες των εργαστηρίων του υπουργείου Γεωργίας, σε δείγματα φρούτων και
λαχανικών, το 2000, βρέθηκαν, σε ποσοστό 6%, υπολείμματα φυτοφαρμάκων πάνω από
τα επιτρεπόμενα όρια.

Το γεγονός προκαλεί σοβαρές ανησυχίες καθώς τoν φάκελο «φυτοφάρμακα,
λιπάσματα» δεν έχει ανοίξει ακόμη η χώρα μας. Οι ανησυχίες αυξάνονται καθώς
και στην Ευρώπη έχουν παρατηρηθεί επικίνδυνες τοξικές ουσίες. Μάλιστα σε
πολλές χώρες έχουν ανιχνευτεί επικίνδυνες ουσίες πολύ πιο πάνω από τα
επιτρεπόμενα όρια. Και πολύ πιο πάνω από αυτές που έχουν βρεθεί σε ελληνικά
προϊόντα. Ένα πρόσθετο πρόβλημα είναι ότι η χώρα μας δεν έχει την απαραίτητη
υποδομή για συχνούς εργαστηριακούς ελέγχους. Μέχρι σήμερα οι περισσότερες
έρευνες έχουν γίνει από μεμονωμένους επιστήμονες, οι οποίοι δεν εισακούγονται
από τους αρμοδίους. Αλλά το χειρότερο είναι ότι δεν μπορούν να διαπιστώσουν
τις επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου λόγω έλλειψης συνεργασίας με τα
νοσοκομεία της χώρας ή και το αντίστροφο.

Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση έρευνας καθηγητή Παθολογίας στο Νοσοκομείο
Τρικάλων (έχει ενημερωθεί σχετικά το υπουργείο Υγείας), ο οποίος έχει
παρατηρήσει αυξημένους θανάτους από καρκίνο στομάχου σε άτομα που προέρχονται
από περιοχές στο έδαφος των οποίων είχε παρατηρηθεί αυξημένο άζωτο, αλλά
κανείς δεν ασχολήθηκε με τα αποτελέσματα της έρευνάς του.

Στους αρμόδιος φορείς, τα τελευταία χρόνια, εξαιτίας της εντατικοποίησης
των καλλιεργειών, είναι κοινό μυστικό ότι γίνεται εκτεταμένη χρήση λιπασμάτων
και φυτοφαρμάκων, παρ’ όλα αυτά ακόμη δεν έχει βρεθεί ο τρόπος για ασφαλή
συμπεράσματα, γεγονός που επιτείνει τη σύγχυση στους καταναλωτές.

Υπερβάσεις σε όλη την Ευρώπη, ελλιπείς οι έλεγχοι στην Ελλάδα

Τα φυτοφάρμακα εγκυμονούν κινδύνους όχι μόνο για τους αγρότες που τα χρησιμοποιούν, αλλά και για τους καταναλωτές αγροτικών προϊόντων

Υπολείμματα φυτοφαρμάκων, επικίνδυνα για την υγεία, βρέθηκαν σε φρούτα και
λαχανικά. Αυτό έδειξαν μετρήσεις που πραγματοποίησε σε όλη τη χώρα το
υπουργείο Γεωργίας για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι έλεγχοι που έγιναν το 1999 και το 2000 από τα Εργαστήρια Υπολειμμάτων
Φυτοφαρμάκων του υπουργείου Γεωργίας, στο πλαίσιο κοινοτικού προγράμματος
ελέγχου των τροφίμων, κατέγραψαν υπερβάσεις επικίνδυνων ουσιών σε ποσοστό 4,8%
και 6% αντιστοίχως των δειγμάτων.

Όπως ανέφερε στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής της Διεύθυνσης Προστασίας Φυτικής
Παραγωγής κ. Νίκος Παπακωνσταντίνου, «στα 5 χρόνια που υλοποιείται το
πρόγραμμα ελέγχων ο μέσος όρος των δειγμάτων που έχουν υπολείμματα
φυτοφαρμάκων πάνω από τα όρια είναι 4%». Τα ίδια επίπεδα υπολειμμάτων
φυτοφαρμάκων εντοπίζονται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Σύμφωνα με
στοιχεία του 1999, η Αυστρία με 11% και η Ολλανδία με 10% είχαν τα υψηλότερα
ποσοστά φυτοφαρμάκων πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια. Σε σχέση με την Ελλάδα, η
Ιταλία, η Νορβηγία, και η Δανία παρουσιάζουν καλύτερη εικόνα.

Παράλληλα με τους ελέγχους που πραγματοποιούνται για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, έλεγχοι γίνονται κάθε χρόνο και για τις αρμόδιες ελληνικές υπηρεσίες.
Σύμφωνα και με αυτές τις μετρήσεις, το 2000, 6% των φρούτων και λαχανικών που
εξετάστηκαν βρέθηκαν με υπολείμματα φυτοφαρμάκων πάνω από τα επιτρεπόμενα
όρια, ενώ για το 1999 το ποσοστό ήταν 4%.

Την ίδια στιγμή, ανεπαρκείς φαίνεται να είναι οι έλεγχοι των φυτοφαρμάκων. Τα
περιφερειακά Εργαστήρια Υπολειμμάτων διαπιστώθηκε ότι έχουν ελλείψεις
προσωπικού και υπολειτουργούν. Την ανεπάρκεια των ελεγκτικών μηχανισμών
αποδέχεται και η ίδια η Διεύθυνση Προστασίας Φυτικής Παραγωγής του υπουργείου
Γεωργίας. Όπως λέει ο κ. Παπακωνσταντίνου, εκτός από το Μπενάκειο
Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο και το Εργαστήριο της Λυκόβρυσης, τα υπόλοιπα
περιφερειακά κέντρα (σε Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Βόλο, Ηράκλειο, Καβάλα, Γιάννενα)
που διενεργούν ελέγχους δεν είναι όλα οργανωμένα. «Δεν έχουν τις ίδιες
δυνατότητες όσον αφορά τις αναλύσεις» συμπληρώνει ο χημικός και προϊστάμενος
του Μπενάκειου Εργαστηρίου Υπολειμμάτων κ. Γιώργος Μηλιάδης. «Για παράδειγμα,
τα περιφερειακά κέντρα μπορούν να ελέγξουν περίπου 20 χημικές ενώσεις ενώ το
Μπενάκειο 90». Την ίδια στιγμή, υπάρχουν εργαστήρια στις Σέρρες, τα Γιάννενα
και το Ναύπλιο, που έχουν τον εξοπλισμό για τους ελέγχους αλλά δεν διαθέτουν
το κατάλληλο προσωπικό, με αποτέλεσμα να υπολειτουργούν.

Την έλλειψη εξειδικευμένων επιστημόνων στα περισσότερα περιφερειακά κέντρα
υπογραμμίζει και ο καθηγητής Φυτοπαθολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου κ.
Γεώργιος Τζάμος. Λέει ότι τα κέντρα αυτά υπολειτουργούν λόγω έλλειψης ειδικών,
υποδομής και κυρίως λόγω καθυστέρησης για την αναγνώριση και διαπίστευσή τους
ως κέντρα ικανά να αναλάβουν τον έλεγχο υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων.

Ανάμεσα σε αυτά προστίθεται και το γεγονός ότι το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό
Ινστιτούτο δεν ελέγχει τη συγκέντρωση νιτρικών σε φρούτα και λαχανικά. Όπως
λένε γεωπόνοι του Ινστιτούτου, τέτοιοι έλεγχοι δεν γίνονται. Μόνο πριν από 3
χρόνια μελετήθηκε η συγκέντρωση νιτρικών στο μαρούλι και το σπανάκι στο
πλαίσιο ενός ευρωπαϊκού προγράμματος. Το ίδιο συμβαίνει και στο εργαστήριο της
Πάτρας, ενώ στο Βόλο οι έλεγχοι σταμάτησαν πριν λίγους μήνες λόγω έλλειψης προσωπικού.

Παρ’ όλα αυτά, ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ) διά στόματος της
αντιπροέδρου του κ. Δέσποινας Βασιλειάδου, καθηγήτριας Μικροβιολογίας και
Υγιεινής Τροφίμων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, απαντά: «Εμείς δεν έχουμε
διαπιστώσει κάποιο πρόβλημα». Προσθέτει μάλιστα ότι στο πλαίσιο του
συντονισμένου ευρωπαϊκού προγράμματος, ο ΕΦΕΤ προέβη το 2001 στη συλλογή 270
δειγμάτων από λαχανικά, από σημεία λιανικής και χονδρικής πώλησης. «Από τα
αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων φαίνεται ότι οι συγκεντρώσεις των
νιτρικών αλάτων στα λαχανικά αυτά είναι αρκετά χαμηλότερες από τις μέγιστες
τιμές που ορίζει η Ε.Ε».

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν όμως και τα αποτελέσματα ελέγχων άλλων ευρωπαϊκών
χωρών, αφού δείχνουν ότι στην Ευρώπη φτάνουν ελληνικά προϊόντα που δεν έχουν
ελεγχθεί. Στη Μεγάλη Βρετανία, έλεγχοι που έγιναν σε σταφύλια το 1999 έδειξαν
ότι 5 από τα 72 δείγματα υπερέβαιναν τα επιτρεπόμενα όρια. Τα 2 από αυτά
(είχαν το παρασιτοκτόνο methamithofos σε περιεκτικότητα 0,1mg/kg και 0,3mg/kg,
ενώ το όριο είναι 0,01mg/kg) είχαν εισαχθεί από την Ελλάδα!

Ύποπτες αυξήσεις θανάτων

Ρώγες σταφυλιού στις οποίες εντοπίστηκαν οι επικίνδυνοι μήκυτες. Όπως φαίνεται στην φωτογραφία παράγουν τοξικές ουσίες (με σκούρο χρώμα) οι οποίες εξαπλώνονται με γρήγορους ρυθμούς

Το ενδεχόμενο, τα φυτοφάρμακα να ευθύνονται ακόμη και για θανάτους από καρκίνο
του στομάχου δεν το αποκλείει ο κ. Θεόδωρος Γκαλέας, καθηγητής Παθολογίας,
διευθυντής κλινικής στο Γενικό Νοσοκομείο Τρικάλων. Όπως επισήμανε ο καθηγητής
σε έρευνα που είχε πραγματοποιήσει από το 1992, είχε επισημάνει ότι σε σύνολο
56 ασθενών με καρκίνο του στομάχου στον νομό Τρικάλων, οι 45 έμεναν σε
περιοχές που εμφάνιζαν αυξημένη περιεκτικότητα ανόργανης μορφής εδαφικού
αζώτου. «Δηλαδή υπολείμματα φυτοφαρμάκων». Ο καθηγητής συμπληρώνει ότι «αν
ρίξει κανείς μια ματιά στους θανάτους από καρκίνο στομάχου στον νομό μας τα
τελευταία δεκαπέντε χρόνια θα διαπιστώσει ότι σχεδόν διπλασιάστηκαν. Π.χ., ενώ
το 1986 είχαμε 8 θανάτους ανδρών και 7 γυναικών από αυτή την ασθένεια, το 1997
καταγράφηκαν 14 θάνατοι ανδρών και 12 γυναικών.

Ο καθηγητής είχε υποβάλει τα αποτελέσματα της έρευνας στο υπουργείο Υγείας
(όταν υπουργός ήταν ο κ. Λ. Παπαδήμας) χωρίς να πάρει ποτέ απάντηση, όπως λέει.

Με τα φυτοφάρμακα σκοτώνουν τους μικροοργανισμούς που εξολοθρεύουν τοξικούς μύκητες

Τοξικές ουσίες που προκαλούν ακόμη και καρκίνο στα νεφρά εντοπίστηκαν σε
σταφύλια, σταφίδες και κρασί από τρεις περιοχές της χώρας. Πρόκειται για
προϊόντα της Σάμου, της Κορίνθου και της Κρήτης, στα οποία οι αναλύσεις
έδειξαν υπερβάσεις των επιτρεπόμενων ορίων.

Σύμφωνα με τις αναλύσεις του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, που
πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο έρευνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (συμμετείχαν
εργαστήρια δέκα Πανεπιστημίων), σε ποσοστό 36% του συνόλου των δειγμάτων (σε
όλη τη χώρα) βρέθηκαν υπολείμματα επικίνδυνων τοξικών ουσιών. «Ακόμα και ένα
ποτηράκι από το κρασί που περιέχει τέτοιες ουσίες, μπορεί να προκαλέσει
ανεπανόρθωτες ζημιές εάν για παράδειγμα το πίνεις καθημερινά για διάστημα δύο
ετών», τόνισε χαρακτηριστικά ο καθηγητής Φυτολογίας κ. Ελευθέριος Τζάμος, ο
οποίος είναι επικεφαλής της έρευνας,

Όπως τόνισε στα «ΝΕΑ» ο κ. Τζάμος, «τα δείγματα που εξετάσαμε προέρχονται από
περιοχές της Μακεδονίας, της Θράκης, της Πελοποννήσου, της Κρήτης και των
νησιών του Αιγαίου. Η εικόνα δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική, καθώς στο 36%
των δειγμάτων παρατηρήθηκε συγκέντρωση τοξικών ουσιών μεγαλύτερη από το
επιτρεπόμενο όριο».

Αιτία της παρουσίας τοξικών ουσιών σε σταφύλια, σταφίδες και κρασί είναι η
εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων. «Οι αγρότες για να προστατεύσουν τα αμπέλια
τους από ασθένειες (όπως ο περονόσπορος) κάνουν ευρεία χρήση φυτοφαρμάκων, η
οποία έχει ως αποτέλεσμα τον θάνατο των μικροοργανισμών που εξολοθρεύουν
τους… τοξικούς μύκητες. Έτσι, οι τελευταίοι δρουν ανενόχλητοι,
πολλαπλασιάζονται ταχύτατα και παράγουν τοξικές ουσίες». Οι επιπτώσεις στην
υγεία, πρόσθεσε ο καθηγητής, είναι σοβαρές. «Όταν καταναλωθούν από τον άνθρωπο
συσσωρεύονται στα νεφρά του. Το επικίνδυνο είναι ότι αυτές οι τοξικές ουσίες
δεν αναγνωρίζονται και δεν ανιχνεύονται παρά μόνο στο εργαστήριο». Οι έρευνες
αυτές εντατικοποιήθηκαν τον τελευταίο χρόνο, με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής
Ένωσης. Δέκα πανεπιστήμια από έξι χώρες (μεταξύ των οποίων το Γεωπονικό της
Αθήνας) συμμετέχουν στην προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος.

Αυξημένες συγκεντρώσεις νιτρικών σε υπόγεια νερά

Έως και τέσσερις φορές πάνω από το επιτρεπόμενο όριο βρέθηκαν οι συγκεντρώσεις
νιτρικών στα υπόγεια νερά στην Κόρινθο και στον κάμπο της Μεσσαράς. Αιτία η
υπερβολική ρήψη λιπασμάτων που περιέχουν νιτρικές χημικές ουσίες, οι οποίες
ευθύνονται για καρκινογενέσεις και τη νόσο των «μπλε μωρών». Οι μετρήσεις
έγιναν από το Εργαστήριο γεωπεριβαλλοντικής μηχανικής του Πολυτεχνείου της
Κρήτης. Το άζωτο, το βασικό στοιχείο των νιτρικών χημικών ουσιών, θεωρείται
«ένοχο» για την αρρώστια των «μπλε μωρών», κατά την οποία τα άκρα των παιδιών
μελανιάζουν, καθώς εμποδίζεται η κυκλοφορία του οξυγόνου μέσα στο αίμα που
τροφοδοτεί τους πνεύμονες. Σε ακραίες περιπτώσεις, η αρρώστια μπορεί να αποβεί
μοιραία για τα μωρά.

«Νιτρικά περιέχονται στο μεγαλύτερο ποσοστό των λιπασμάτων, που
χρησιμοποιούνται στις γεωργικές καλλιέργειες», εξηγεί ο αναπληρωτής καθηγητής
και υπεύθυνος του Εργαστηρίου, κ. Γιώργος Καρατζάς. Και συνεχίζει: «Μέρος των
συστατικών των λιπασμάτων, μεταξύ των οποίων και το άζωτο, περνούν το έδαφος
και φτάνουν στους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες».

Την ίδια στιγμή που το ανώτερο επιτρεπόμενο όριο συγκέντρωσης νιτρικών,
σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι 50 μιλιγκράμ ανά λίτρο (έχει υιοθετηθεί
και από την Ελλάδα), τα αποτελέσματα των μετρήσεων του Εργαστηρίου κρούουν τον
κώδωνα του κινδύνου. «Έπειτα από δειγματοληψίες που έχουν γίνει στην ευρύτερη
περιοχή της Κορίνθου, δείγματα έχουν βρεθεί να φτάνουν τα 200 μιλιγκράμ ανά
λίτρο, ενώ στον κάμπο της Μεσσαράς στην Κρήτη οι αντίστοιχες συγκεντρώσεις
είναι ακόμη μεγαλύτερες», διαπιστώνει με ανησυχία ο κ. Καρατζάς, που σημειώνει
παράλληλα ότι το αντίστοιχο όριο για τις ΗΠΑ είναι μόλις 10 μιλιγκράμ στο
λίτρο!

Για τη σχέση της ποσότητας του νερού με τις συγκεντρώσεις του αζώτου, ο
αναπληρωτής καθηγητής σημειώνει ότι όταν το νερό λιγοστεύει, οι συγκεντρώσεις
είναι φυσικό να αυξάνονται. Όπως επισημαίνει ο ίδιος όμως, όσο το νερό
μειώνεται, μεγαλώνει και η απόσταση του υδροφόρου ορίζοντα από την επιφάνεια
του εδάφους κι έτσι χρειάζεται περισσότερος χρόνος για να φτάσουν τα νιτρικά
στοιχεία το νερό. «Τον Μάιο, που δεν γίνεται υπεράντληση υδάτων, ο υδροφόρος
ορίζοντας πλησιάζει περισσότερο στην επιφάνεια και οι συγκεντρώσεις νιτρικών
που μετράμε είναι μεγαλύτερες. Αντίστροφα συμβαίνει τους καλοκαιρινούς μήνες».

«Τα δείγματα που έχουμε πάρει είναι από γεωτρήσεις, καθώς αυτήν την περίοδο
πραγματοποιείται διδακτορική μελέτη πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Είναι πάντως
παγκοσμίως γνωστό ότι το άζωτο σε υψηλές συγκεντρώσεις ευθύνεται για την
εμφάνιση καρκίνου και κυρίως για τη λεγόμενη αρρώστια του “μπλε μωρού”, η
οποία μπορεί να επιφέρει μέχρι και τον θάνατο», αναφέρει ο κ. Καρατζάς.