Ρέκβιεμ για μια δραχμούλα…

28 Φεβρουαρίου 2002. Ημέρα Πέμπτη. Η τελευταία της ημέρα. Μια παλιά φίλη
αποχωρεί. Για πάντα. Με αξιοπρέπεια, με στυλ, εγκαταλείπει τα εγκόσμια και
περνάει στη σφαίρα της Ιστορίας.

28 Φεβρουαρίου 2002. Ημέρα Πέμπτη. Τα παιδιά που γεννιούνται τώρα δεν
θα μάθουνε ποτέ για ‘κείνην. Θα μεγαλώσουν με τα ρέστα από ΕΥΡΩ να
κουδουνίζουν στις τσέπες τους. Κι εκείνες οι δραχμούλες, εκείνα τα
φραγκοδίφραγκα που άστραφταν στο βλέμμα των γονιών τους, καθώς τους άνοιγαν
τις πύλες του Παραδείσου στο περίπτερο της γειτονιάς, θα περάσουν στη λήθη,
για τους νεώτερους. Στον μύθο, για τους παλιότερους.

28 Φεβρουαρίου 2002. Διάβαζα την υπέροχη έκδοση-αφιέρωμα του Όθωνα
Τσουνάκου με τίτλο «Δραχμούλα μου, καλό σου ταξίδι…», από τις Εκδόσεις
Ηλιοτρόπιο. Με τίτλο «Σαν παραμύθι», ο συγγραφέας ξεδιπλώνει την ιστορία της
δραχμής σ’ αυτή τη γωνιά των Βαλκανίων που «ήταν κάποτε δική μας»:

«Μια φορά κι έναν καιρό ήταν μια μικρή χώρα, η Ελλάδα, που μόλις είχε
απελευθερωθεί από την τουρκική κυριαρχία και γινόταν κράτος, με κυβερνήτη έναν
καλό άνθρωπο και πατριώτη, τον Ιωάννη Καποδίστρια. Αυτός όχι μόνο δεν έπαιρνε
χρήματα από το δημόσιο ταμείο, αλλά έδωσε ό,τι είχε και δεν είχε από την ίδια
του την τσέπη, για να καλύψει τα έξοδα της διοίκησης και να θεμελιώσει την
εθνική οικονομία. Επινόησε μάλιστα ως πρώτο εθνικό νόμισμα τον φοίνικα, που
συμβόλιζε την αναγέννηση του έθνους. Και επειδή δεν είχε καμιά εμπιστοσύνη
στους περί τα οικονομικά συμπατριώτες του, φρόντισε να εγκαταστήσει ένα
νομισματοκοπείο στην αυλή του σπιτιού του και να κόβει χάλκινα και ασημένια
νομίσματα».

Συνεχίζω την εξιστόρηση – με δικά μου λόγια μεν, με άξονα το σπάνιο αυτό
βιβλίο δε. Έτσι, ξεκινά το περιπετειώδες σεργιάνι της δραχμής στον τόπο μας.
Δολοφονείται ο Καποδίστριας. Τα ξένα χέρια που είναι μαχαίρια φέρνουνε έναν
«καραέλληνα» – Βαυαρό, εντελώς συμπτωματικά – τον Όθωνα. Τον κοτσάρουνε στον
θρόνο και του δίνουν κι ένα νόμισμα να παίζει.

Η πρώτη δραχμή γεννιέται στα 1833. Στρογγυλή. Ασημένια. Ζυγίζει 4,5 γραμμάρια
και έχει και το βασιλόπουλο φάτσα. Ίσα που πάνε οι Έλληνες να πάρουνε μια
ανάσα, αρχίζουν πάλι οι πολιτικές αναταραχές. Διώχνουνε τον Όθωνα πυξ λαξ.
Καπάκι μάς φοράνε άλλον βασιλιά, Βόρειο, Δανό, τρέχα γύρευε – τον Γεώργιο τον
Α’. Σετ με τον άνακτα, προκύπτει νέα δραχμή. Ασημένια. Πιο παχουλή. Πιο
χορταστική από την προηγούμενη.

Τα χρόνια κυλούν, η ζωή αλλάζει, η Ελλάδα σπαράζει και σπαράσσεται. Κι εκεί,
γύρω στα 1885, η λαμπερή ασημένια δραχμή αντικαθίσταται από κάτι χαρτάκια:
«Κερματικά γραμμάτια».

Στην αρχή, το νέο λουκ περνάει στο ντούκου. Δεν προβληματίζει κανέναν. Οι
Έλληνες είναι πολύ απασχολημένοι από τη διαμάχη Τρικούπη – Δηλιγιάννη για να
ασχοληθούν με το γεγονός ότι η δραχμούλα δεν αλλάζει απλώς στάιλινγκ, αλλά
τσουλάει κατ’ ευθείαν στον γκρεμό. Κι έτσι, ως έκπληξη, ως σορπράιζ, τους
έρχεται ο ταμπλάς της χρεοκοπίας στα 1893. Κάτω απ’ αυτές τις τραγικές
οικονομικές συνθήκες είναι απορίας άξιον – λέει ο συγγραφέας – πώς καταφέραμε
και διοργανώσαμε την Διεθνή Ολυμπιάδα του 1896. Και συνεχίζει:

«Από το 1912 η Ελλάδα μπήκε στη σήραγγα μιας δεκάχρονης εθνικής περιπέτειας,
γεμάτης δόξες και ρεζιλίκια: Βαλκανικοί Πόλεμοι, δολοφονία Γεωργίου του Α’ και
άνοδος Κωνσταντίνου του Α’, Εθνικός Διχασμός, Κίνημα Εθνικής Άμυνας και
διάσπαση της επικράτειας, πρώτη ανατροπή Κωνσταντίνου και επικράτηση του
Βενιζέλου, είσοδος της Ελλάδας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, θριαμβευτική Ειρήνη
του Μούδρου, εκστρατεία στην Ουκρανία, Μικρασιατικός Πόλεμος, παλινόρθωση
Κωνσταντίνου και Καταστροφή».

Η δραχμούλα στάθηκε όρθια. Πάλεψε. Αγωνίστηκε. Όμως πόσο να αντέξει κι εκείνη;
Μαζί με την ανέχεια, την αθλιότητα, την αναταραχή, μαζί με τις καταστροφές και
τον θάνατο, ψυχορραγεί κι αυτή. Κατρακυλάει στα βουνά και στα λαγκάδια μιας
άγονης οικονομίας.

Έρχεται κι ο Μεταξάς, τα κάνει χειρότερα και μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο η
δραχμούλα η καψερή είχε πιάσει πάτο. Τα κ… χαρτα που κυκλοφορούν οι Γερμανοί
φέρνουν τον πληθωρισμό και ο Έλληνας αναγκάζεται να δίνει, κάθε φορά, τα
εκατομμύρια για να εξασφαλίσει μια φραντζόλα ψωμί για τα παιδιά του:

«Αρκεί να πούμε», λέει ο συγγραφέας, «ότι στα τέλη της Κατοχής μια χρυσή λίρα
αντιστοιχούσε περίπου με 71 τρισ. δραχμές».

Το 1954 κόβονται τα τρία μηδενικά και το χιλιάρικο μετατρέπεται σε δραχμή με
χαραγμένο τον βασιλιά Παύλο. Νεώτερα χρόνια. Πληθωριστικές πιέσεις στη
δικτατορία, νέα κέρματα δύο χρόνια μετά τη μεταπολίτευση, νέος πληθωρισμός στα
1978-’79, ο θάνατος της δεκάρας και της εικοσάρας, το πεντοχίλιαρο στα 1984,
το δεκαχίλιαρο στα 1995 και τελικά το οριστικό τέλος της δραχμής στα 1997 με
τη Συνθήκη του Άμστερνταμ.

28 Φεβρουαρίου 2002. Ημέρα Πέμπτη. Ενώ οι συλλέκτες νομισμάτων βρίσκονται σε
υστερία, κοιτάζω τα δικά μου λείψανα της δραχμούλας. Κέρματα και
χαρτονομίσματα που με συντρόφεψαν σε όλη μου τη ζωή. Καθώς τα κλείνω ευλαβικά
στο κουτί και κλειδώνω το συρτάρι – από πουθενά, από παντού – ακούω, αίφνης,
τη βαθιά, ζεστή φωνή του πατέρα μου:

– Έλενα, ορίστε: Μιάμιση δραχμή για την εφημερίδα μου κι ένα δίφραγκο γι’ αυτή
την καινούργια σοκολάτα που τόσο σου αρέσει. Τρέχα στο περίπτερο, κορίτσι μου.

Δεν μπορώ, μπαμπά. Όχι πια…